5.64 Sundarakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

5.64 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸುಗ್ರೀವೇಣೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ಹೃಷ್ಟೋ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ ।

ರಾಘವಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವಂ ಚಾಭ್ಯವಾದಯತ್ ॥ 1 ॥

ಸ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಚ ಸುಗ್ರೀವಂ ರಾಘವೌ ಚ ಮಹಾಬಲೌ ।

ವಾನರೈಃ ಸಹಿತಃ ಶೂರೈರ್ದಿವಮೇವೋತ್ಪಪಾತ ಹ ॥ 2 ॥

ಸ ಯಥೈವಾಽಗತಃ ಪೂರ್ವಂ ತಥೈವ ತ್ವರಿತಂ ಗತಃ ।

ನಿಪತ್ಯ ಗಗನಾದ್ಭೂಮೌತದ್ವನಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ॥ 3 ॥

ಸ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಮಧುವನಂ ದದರ್ಶ ಹರಿಯೂಥಪಾನ್ ।

ವಿಮದಾನುತ್ಥಿತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ ಮೇಹಮಾನಾನ್ಮಧೂದಕಮ್ ॥ 4 ॥

ಸ ತಾನುಪಾಗಮದ್ವೀರೋ ಬದ್ಧ್ವಾ ಕರಪುಟಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।

ಉವಾಚ ವಚನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಿದಂ ಹೃಷ್ಟವದಙ್ಗದಮ್ ॥ 5 ॥

ಸೌಮ್ಯ ರೋಷೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಯದೇತತ್ಪರಿವಾರಿತಮ್ ।

ಅಜ್ಞಾನಾದ್ರಕ್ಷಿಭಿಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ಭವನ್ತಃ ಪ್ರತಿಷೇಧಿತಾಃ ॥ 6 ॥

ಯುವರಾಜಸ್ತ್ವಮೀಶಶ್ಚ ವನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಮಹಾಬಲ ।

ಮೌರ್ಖ್ಯಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಕೃತೋ ದೋಷಸ್ತಂ ಭವಾನ್ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹತಿ ॥ 7 ॥

ಆಖ್ಯಾತಂ ಹಿ ಮಯಾ ಗತ್ವಾ ಪಿತೃವ್ಯಸ್ಯ ತವಾನಘ ।

ಇಹೋಪಯಾತಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇತೇಷಾಂ ವನಚಾರಿಣಾಮ್ ॥ 8 ॥

ಸ ತ್ವದಾಗಮನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಹೈಭಿರ್ಹರಿಯೂಥಪೈಃ ।

ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ನ ತು ರುಷ್ಟೋಽಸೌ ವನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಮ್ ॥ 9 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ಮಾಂ ಪಿತೃವ್ಯಸ್ತೇ ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರೇಶ್ವರಃ ।

ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರೇಷಯ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನಿತಿ ಹೋವಾಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ ॥ 10 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ದಧಿಮುಖಸ್ಯೇದಂ ವಚನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಙ್ಗದಃ ।

ಅಬ್ರವೀತ್ತಾನ್ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ ॥ 11 ॥

ಶಙ್ಕೇ ಶ್ರುತೋಽಯಂ ವೃತ್ತಾನ್ತೋ ರಾಮೇಣ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ ।

ತತ್ಕ್ಷಮಂ ನೇಹ ನಃ ಸ್ಥಾತುಂ ಕೃತೇ ಕಾರ್ಯೇ ಪರನ್ತಪಾಃ ॥ 12 ॥

ಪೀತ್ವಾ ಮಧು ಯಥಾಕಾಮಂ ವಿಶ್ರಾನ್ತಾ ವನಚಾರಿಣಃ ।

ಕಿಂ ಶೇಷಂ ಗಮನಂ ತತ್ರ ಸುಗ್ರೀವೋ ಯತ್ರ ಮೇ ಗುರುಃ ॥ 13 ॥

ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಸಮೇತ್ಯ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ ।

ತಥಾಸ್ಮಿ ಕರ್ತಾ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಭವದ್ಭಿಃ ಪರವಾನಹಮ್ ॥ 14 ॥

ನಾಜ್ಞಾಪಯಿತುಮೀಶೋಽಹಂ ಯುವರಾಜೋಽಸ್ಮಿ ಯದ್ಯಪಿ ।

ಅಯುಕ್ತಂ ಕೃತಕರ್ಮಾಣೋ ಯೂಯಂ ಧರ್ಷಯಿತುಂ ಮಯಾ ॥ 15 ॥

ಬ್ರುವತಶ್ಚಾಙ್ಗದಸ್ಯೈವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚನಮವ್ಯಯಮ್ ।

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನಸೋ ವಾಕ್ಯಮಿದಮೂಚುರ್ವನೌಕಸಃ ॥ 16 ॥

ಏವಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಕೋ ರಾಜನ್ ಪ್ರಭುಸ್ಸನ್ವಾನರರ್ಷಭ ।

ಐಶ್ವರ್ಯಮದಮತ್ತೋ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಹಮಿತಿ ಮನ್ಯತೇ ॥ 17 ॥

ತವ ಚೇದಂ ಸುಸದೃಶಂ ವಾಕ್ಯಂ ನಾನ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ।

ಸನ್ನತಿರ್ಹಿ ತವಾಖ್ಯಾತಿ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಛುಭಯೋಗ್ಯತಾಮ್ ॥ 18 ॥

ಸರ್ವೇ ವಯಮಪಿ ಪ್ರಾಪ್ತಾಸ್ತತ್ರ ಗನ್ತುಂ ಕೃತಕ್ಷಣಾಃ ।

ಸ ಯತ್ರ ಹರಿವೀರಾಣಾಂ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪತಿರವ್ಯಯಃ ॥ 19 ॥

ತ್ವಯಾ ಹ್ಯನುಕ್ತೈರ್ಹರಿಭಿರ್ನೈವ ಶಕ್ಯಂ ಪದಾತ್ಪದಮ್ ।

ಕ್ವಚಿದ್ಗನ್ತುಂ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರೂಮಃ ಸತ್ಯಮಿದಂ ತು ತೇ ॥ 20 ॥

ಏವಂ ತು ವದತಾಂ ತೇಷಾಮಙ್ಗದಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।

ಬಾಢಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಖಮುತ್ಪೇತುರ್ಮಹಾಬಲಾಃ ॥ 21 ॥

ಉತ್ಪತನ್ತಮನೂತ್ಪೇತು ಸ್ಸರ್ವೇ ತೇ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ ।

ಕೃತ್ವಾಕಾಶಂ ನಿರಾಕಾಶಂ ಯನ್ತ್ರೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಇವಾಚಲಾಃ ॥ 22 ॥

ತೇಽಮ್ಬರಂ ಸಹಸೋತ್ಪತ್ಯ ವೇಗವನ್ತಃ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ।

ವಿನದನ್ತೋ ಮಹಾನಾದಂ ಘನಾ ವಾತೇರಿತಾ ಯಥಾ ॥ 23 ॥

ಅಙ್ಗದೇ ಹ್ಯನನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರಾಧಿಪಃ ।

ಉವಾಚ ಶೋಕೋಪಹತಂ ರಾಮಂ ಕಮಲಲೋಚನಮ್ ॥ 24 ॥

ಸಮಾಶ್ವಸಿಹಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ದೃಷ್ಟಾ ದೇವೀ ನ ಸಂಶಯಃ ।

ನಾಗನ್ತುಮಿಹ ಶಕ್ಯಂ ತೈರತೀತೇ ಸಮಯೇ ಹಿ ನಃ ॥ 25 ॥

ನ ಮತ್ಸಕಾಶಮಾಗಚ್ಛೇತ್ಕೃತ್ಯೇ ಹಿ ವಿನಿಪಾತಿತೇ ।

ಯುವರಾಜೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ಲವತಾಂ ಪ್ರವರೋಽಙ್ಗದಃ ॥ 26 ॥

ಯದ್ಯಪ್ಯಕೃತಕೃತ್ಯಾನಾಮೀದೃಶ ಸ್ಸ್ಯಾದುಪಕ್ರಮಃ ।

ಭವೇತ್ಸ ದೀನವದನೋ ಭ್ರಾನ್ತವಿಪ್ಲುತಮಾನಸಃ ॥ 27 ॥

ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ಚೈತತ್ಪೂರ್ವಕೈರಭಿರಕ್ಷಿತಮ್ ।

ನ ಮೇ ಮಧುವನಂ ಹನ್ಯಾದಹೃಷ್ಟಃ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಃ ॥ 28 ॥

ಕೌಸಲ್ಯಾಸುಪ್ರಜಾ ರಾಮ ಸಮಾಶ್ವಸಿಹಿ ಸುವ್ರತ ।

ದೃಷ್ಟಾ ದೇವೀ ನ ಸನ್ದೇಹೋ ನ ಚಾನ್ಯೇನ ಹನೂಮತಾ ॥ 29 ॥

ನ ಹ್ಯನ್ಯಃ ಕರ್ಮಣೋ ಹೇತುಸ್ಸಾಧನೇಽಸ್ಯ ಹನೂಮತಃ ।

ಹನೂಮತಿ ಹಿ ಸಿದ್ಧಿಶ್ಚ ಮತಿಶ್ಚ ಮತಿಸತ್ತಮಃ ॥ 30 ॥

ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಸೂರ್ಯೇ ತೇಜ ಇವ ಧ್ರುವಮ್ ।

ಜಾಮ್ಬವಾನ್ಯತ್ರ ನೇತಾ ಸ್ಯಾದಙ್ಗದಶ್ಚ ಬಲೇಶ್ವರಃ ।

ಹನುಮಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯಧಿಷ್ಠಾತಾ ನ ತಸ್ಯ ಗತಿರನ್ಯಥಾ ॥ 31 ॥

ಮಾ ಭೂಶ್ಚಿನ್ತಾಸಮಾಯುಕ್ತಸ್ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮಃ ॥ 32 ॥

ತತಃ ಕಿಲಕಿಲಾಶಬ್ದಂ ಶುಶ್ರಾವಾಸನ್ನಮಮ್ಬರೇ ।

ಹನುಮತ್ಕರ್ಮದೃಪ್ತಾನಾಂ ನಾರ್ಧತಾಂ ಕಾನನೌಕಸಾಮ್ ॥ 33 ॥

ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಮುಪಯಾತಾನಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಕಥಯತಾಮಿವ ।

ತತಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿನಾದಂ ತಂ ಕಪೀನಾಂ ಕಪಿಸತ್ತಮಃ ॥ 34 ॥

ಆಯತಾಞ್ಚಿತಲಾಙ್ಗೂಲಸ್ಸೋಽಭವದ್ಧೃಷ್ಟಮಾನಸಃ ।

ಆಜಗ್ಮುಸ್ತೇಽಪಿ ಹರಯೋ ರಾಮದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ ॥ 35 ॥

ಅಙ್ಗದಂ ಪುರತಃ ಕೃತ್ವಾ ಹನೂಮನ್ತಂ ಚ ವಾನರಮ್ ।

ತೇಽಙ್ಗದಪ್ರಮುಖಾ ವೀರಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಠಾಶ್ಚ ಮುದಾನ್ವಿತಾಃ ॥ 36 ॥

ನಿಪೇತುರ್ಹರಿರಾಜಸ್ಯ ಸಮೀಪೇ ರಾಘವಸ್ಯ ಚ ।

ಹನುಮಾಂಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ತತಃ ॥ 37 ॥

ನಿಯತಾಮಕ್ಷತಾಂ ದೇವೀಂ ರಾಘವಾಯ ನ್ಯವೇದಯತ್ ।

ದೃಷ್ಟಾ ದೇವೀತಿ ಹನುಮದ್ವದನಾದಮೃತೋಪಮಮ್ ॥ 38 ॥

ಆಕರ್ಣ್ಯ ವಚನಂ ರಾಮೋ ಹರ್ಷಮಾಪ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಂ ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪವನಾತ್ಮಜೇ ॥ 39 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ ಪ್ರೀತಂ ಬಹುಮಾನಾದವೈಕ್ಷತ ।

ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಚ ರಮಮಾಣೋಽಥ ರಾಘವಃ ಪರವೀರಹಾ ॥ 40 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

sugrīveṇaivamuktastu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ |

rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat || 1 ||

sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau |

vānaraiḥ sahitaḥ śūrairdivamevotpapāta ha || 2 ||

sa yathaivā'gataḥ pūrvaṃ tathaiva tvaritaṃ gataḥ |

nipatya gaganādbhūmautadvanaṃ praviveśa ha || 3 ||

sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān |

vimadānutthitānsarvān mehamānānmadhūdakam || 4 ||

sa tānupāgamadvīro baddhvā karapuṭāñjalim |

uvāca vacanaṃ ślakṣṇamidaṃ hṛṣṭavadaṅgadam || 5 ||

saumya roṣo na kartavyo yadetatparivāritam |

ajñānādrakṣibhiḥ krodhādbhavantaḥ pratiṣedhitāḥ || 6 ||

yuvarājastvamīśaśca vanasyāsya mahābala |

maurkhyātpūrvaṃ kṛto doṣastaṃ bhavān kṣantumarhati || 7 ||

ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha |

ihopayātaṃ sarveṣāmeteṣāṃ vanacāriṇām || 8 ||

sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhirhariyūthapaiḥ |

prahṛṣṭo na tu ruṣṭo'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam || 9 ||

prahṛṣṭo māṃ pitṛvyaste sugrīvo vānareśvaraḥ |

śīghraṃ preṣaya sarvāṃstāniti hovāca pārthivaḥ || 10 ||

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ ślakṣṇamaṅgadaḥ |

abravīttān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 11 ||

śaṅke śruto'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ |

tatkṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye parantapāḥ || 12 ||

pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ |

kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ || 13 ||

sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ |

tathāsmi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravānaham || 14 ||

nājñāpayitumīśo'haṃ yuvarājo'smi yadyapi |

ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā || 15 ||

bruvataścāṅgadasyaivaṃ śrutvā vacanamavyayam |

prahṛṣṭamanaso vākyamidamūcurvanaukasaḥ || 16 ||

evaṃ vakṣyati ko rājan prabhussanvānararṣabha |

aiśvaryamadamatto hi sarvo'hamiti manyate || 17 ||

tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasyacit |

sannatirhi tavākhyāti bhaviṣyacchubhayogyatām || 18 ||

sarve vayamapi prāptāstatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ |

sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patiravyayaḥ || 19 ||

tvayā hyanuktairharibhirnaiva śakyaṃ padātpadam |

kvacidgantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyamidaṃ tu te || 20 ||

evaṃ tu vadatāṃ teṣāmaṅgadaḥ pratyuvāca ha |

bāḍhaṃ gacchāma ityuktvā khamutpeturmahābalāḥ || 21 ||

utpatantamanūtpetu ssarve te hariyūthapāḥ |

kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yantrotkṣiptā ivācalāḥ || 22 ||

te'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṅgamāḥ |

vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā || 23 ||

aṅgade hyananuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ |

uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam || 24 ||

samāśvasihi bhadraṃ te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ |

nāgantumiha śakyaṃ tairatīte samaye hi naḥ || 25 ||

na matsakāśamāgacchetkṛtye hi vinipātite |

yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro'ṅgadaḥ || 26 ||

yadyapyakṛtakṛtyānāmīdṛśa ssyādupakramaḥ |

bhavetsa dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ || 27 ||

pitṛpaitāmahaṃ caitatpūrvakairabhirakṣitam |

na me madhuvanaṃ hanyādahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ || 28 ||

kausalyāsuprajā rāma samāśvasihi suvrata |

dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 29 ||

na hyanyaḥ karmaṇo hetussādhane'sya hanūmataḥ |

hanūmati hi siddhiśca matiśca matisattamaḥ || 30 ||

vyavasāyaśca vīryaṃ ca sūrye teja iva dhruvam |

jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca baleśvaraḥ |

hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā || 31 ||

mā bhūścintāsamāyuktassampratyamitavikramaḥ || 32 ||

tataḥ kilakilāśabdaṃ śuśrāvāsannamambare |

hanumatkarmadṛptānāṃ nārdhatāṃ kānanaukasām || 33 ||

kiṣkindhāmupayātānāṃ siddhiṃ kathayatāmiva |

tataśśrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ || 34 ||

āyatāñcitalāṅgūlasso'bhavaddhṛṣṭamānasaḥ |

ājagmuste'pi harayo rāmadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 35 ||

aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram |

te'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭhāśca mudānvitāḥ || 36 ||

nipeturharirājasya samīpe rāghavasya ca |

hanumāṃśca mahābāhuḥ praṇamya śirasā tataḥ || 37 ||

niyatāmakṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat |

dṛṣṭā devīti hanumadvadanādamṛtopamam || 38 ||

ākarṇya vacanaṃ rāmo harṣamāpa salakṣmaṇaḥ |

niścitārthaṃ tatastasmin sugrīvaṃ pavanātmaje || 39 ||

lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānādavaikṣata |

prītyā ca ramamāṇo'tha rāghavaḥ paravīrahā || 40 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||