5.62 Sundarakanda - Dvishashtitama Sargah

ॐ

5.62 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಾನುವಾಚ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಹನುಮಾನ್ವಾನರರ್ಷಭಃ ।

ಅವ್ಯಗ್ರಮನಸೋ ಯೂಯಂ ಮಧು ಸೇವತ ವಾನರಾಃ ॥ 1 ॥

ಅಹಮಾವಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯುಷ್ಮಾಕಂ ಪರಿಪನ್ಥಿನಃ ।

ಶ್ರುತ್ವಾ ಹನುಮತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಹರೀಣಾಂ ಪ್ರವರೋಽಙ್ಗದಃ ॥ 2 ॥

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಪಿಬನ್ತು ಹರಯೋ ಮಧು ।

ಅವಶ್ಯಂ ಕೃತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಹನುಮತೋ ಮಯಾ ॥ 3 ॥

ಅಕಾರ್ಯಮಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕಿಮಙ್ಗ ಪುನರೀದೃಶಮ್ ।

ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಮುಖಾಚ್ಛ್ರುತ್ವಾವಚನಂ ವಾನರರ್ಷಭಾಃ ॥ 4 ॥

ಸಾಧುಸಾಧ್ವಿತಿ ಸಂಹೃಷ್ಟಾ ವಾನರಾಃ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯನ್ ।

ಪೂಜಯಿತ್ವಾಙ್ಗದಂ ಸರ್ವೇ ವಾನರಾ ವಾನರರ್ಷಭಮ್ ॥ 5 ॥

ಜಗ್ಮುರ್ಮಧುವನಂ ಯತ್ರ ನದೀವೇಗ ಇವ ದ್ರುಮಮ್ ।

ತೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಮಧುವನಂ ಪಾಲಾನಾಕ್ರಮ್ಯ ವೀರ್ಯತಃ ॥ 6 ॥

ಅತಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ ಪಟವೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಪಪುಸ್ಸರ್ವೇ ಮಧು ತದಾ ರಸವತ್ಫಲಮಾದದುಃ ॥ 7 ॥

ಉತ್ಪತ್ಯ ಚ ತತಸ್ಸರ್ವೇ ವನಪಾಲಾನ್ ಸಮಾಗತಾನ್ ।

ತಾಡಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಶತಶ ಸ್ಸಕ್ತಾನ್ಮಧುವನೇ ತದಾ ॥ 8 ॥

ಮಧೂನಿ ದ್ರೋಣಮಾತ್ರಾಣಿ ಬಾಹುಭಿಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ತೇ ।

ಪಿಬನ್ತಿ ಸಹಿತಾ ಸ್ಸರ್ವೇ ನಿಘ್ನನ್ತಿ ಸ್ಮ ತಥಾಪರೇ ॥ 9 ॥

ಕೇಚಿತ್ಪೀತ್ವಾ ಪ್ರವಿಧ್ಯನ್ತಿ ಮಧೂನಿ ಮಧುಪಿಙ್ಗಲಾಃ ।

ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟೇನ ಕೇಚಿಚ್ಚ ಜಗ್ಮುರನ್ಯೋನ್ಯಮುತ್ಕಟಾಃ ॥ 10 ॥

ಅಪರೇ ವೃಕ್ಷಮೂಲೇ ತು ಶಾಖಾಂ ಗೃಹ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।

ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಚ ಮದಗ್ಲಾನಾಃ ಪರ್ಣಾನ್ಯಾಸ್ತೀರ್ಯ ಶೇರತೇ ॥ 11 ॥

ಉನ್ಮತ್ತಭೂತಾಃ ಪ್ಲವಗಾ ಮಧುಮತ್ತಾಶ್ಚ ಹೃಷ್ಟವತ್ ।

ಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಚ ತಥಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸ್ಖಲನ್ತಿ ಚ ತಥಾಽಪರೇ ॥ 12 ॥

ಕೇಚಿತ್ ಕ್ಷ್ವೇಲಾಂ ಪ್ರಕುರ್ವನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ಕೂಜನ್ತಿ ಹೃಷ್ಟವತ್ ।

ಹರಯೋಮಧುನಾ ಮತ್ತಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸುಪ್ತಾ ಮಹೀತಲೇ ॥ 13 ॥

ಕೃತ್ವಾ ಕೇಚಿದ್ಧಸನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಚೇತರತ್ ।

ಕೃತ್ವಾ ಕೇಚಿದ್ವದನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಕೇಚಿದ್ಬುಧ್ಯನ್ತಿ ಚೇತರತ್ ॥ 14 ॥

ಯೇಽಪ್ಯತ್ರ ಮಧುಪಾಲಾ ಸ್ಸ್ಯುಃ ಪ್ರೇಷ್ಯಾ ದಧಿಮುಖಸ್ಯ ತು ।

ತೇಽಪಿ ತೈರ್ವಾನರೈರ್ಭೀಮೈಃ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾ ದಿಶೋ ಗತಾಃ ॥ 15 ॥

ಜಾನುಭಿಸ್ತು ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ದೇವಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ ।

ಅಬ್ರುವನ್ ಪರಮೋದ್ವಿಗ್ನಾ ಗತ್ವಾ ದಧಿಮುಖಂ ವಚಃ ॥ 16 ॥

ಹನೂಮತಾ ದತ್ತವರೈರ್ಹತಂ ಮಧುವನಂ ಬಲಾತ್ ।

ವಯಂ ಚ ಜಾನುಭಿಃ ಕೃಷ್ಟಾ ದೇವಮಾರ್ಗಂ ಚ ದರ್ಶಿತಾಃ ॥ 17 ॥

ತತೋ ದಧಿಮುಖಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವನಪಸ್ತತ್ರ ವಾನರಃ ।

ಹತಂ ಮಧುವನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಾನ್ತ್ವಯಾಮಾಸ ತಾನ್ ಹರೀನ್ ॥ 18 ॥

ಇಹಾಗಚ್ಛತ ಗಚ್ಛಾಮೋ ವಾನರಾನ್ ಬಲದರ್ಪಿತಾನ್ ।

ಬಲೇನ ವಾರಯಿಷ್ಯಾಮೋ ಮಧು ಭಕ್ಷಯತೋ ವಯಮ್ ॥ 19 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ದಧಿಮುಖಸ್ಯೇದಂ ವಚನಂ ವಾನರರ್ಷಭಾಃ ।

ಪುನರ್ವೀರಾ ಮಧುವನಂ ತೇನೈವ ಸಹಸಾ ಯಯುಃ ॥ 20 ॥

ಮಧ್ಯೇ ಚೈಷಾಂ ದಧಿಮುಖಃ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ತರಸಾ ತರುಮ್ ।

ಸಮಭ್ಯಧಾವದ್ವೇಗೇನ ತೇ ಚ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ॥ 21 ॥

ತೇ ಶಿಲಾಃ ಪಾದಪಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಪರ್ವತಾಂಶ್ಚಾಪಿ ವಾನರಾಃ ।

ಗೃಹೀತ್ವಾಽಽಭ್ಯಗಮನ್ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಯತ್ರ ತೇ ಕಪಿಕುಞ್ಜರಾಃ ॥ 22 ॥

ತೇ ಸ್ವಾಮಿವಚನಂ ವೀರಾ ಹೃದಯೇಷ್ವವಸಜ್ಯ ತತ್ ।

ತ್ವರಯಾ ಹ್ಯಭ್ಯಧಾವನ್ತ ಸಾಲತಾಲಶಿಲಾಯುಧಾಃ ॥ 23 ॥

ವೃಕ್ಷಸ್ಥಾಂಶ್ಚ ತಲಸ್ಥಾಂಶ್ಚ ವಾನರಾನ್ ಬಲದರ್ಪಿತಾನ್ ।

ಅಭ್ಯಕ್ರಾಮಂಸ್ತತೋ ವೀರಾಃ ಪಾಲಾಸ್ತತ್ರ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 24 ॥

ಅಥ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದಧಿಮುಖಂ ಕ್ರುದ್ಧಂ ವಾನರಪುಙ್ಗವಾಃ ।

ಅಭ್ಯಧಾವನ್ತ ವೇಗೇನ ಹನುಮತ್ಪ್ರಮುಖಾಸ್ತದಾ ॥ 25 ॥

ತಂ ಸವೃಕ್ಷಂ ಮಹಾಬಾಹುಮಾಪತನ್ತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ಆರ್ಯಕಂ ಪ್ರಾಹರತ್ತತ್ರ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಕುಪಿತೋಽಙ್ಗದಃ ॥ 26 ॥

ಮದಾನ್ಧಶ್ಚ ನ ವೇದೈನಮಾರ್ಯಕೋಽಯಂ ಮಮೇತಿ ಸಃ ।

ಅಥೈನಂ ನಿಷ್ಪಿಪೇಷಾಶು ವೇಗವದ್ವಸುಧಾತಲೇ ॥ 27 ॥

ಸ ಭಗ್ನಬಾಹೂರುಭುಜೋ ವಿಹ್ವಲಶ್ಶೋಣಿತೋಕ್ಷಿತಃ ।

ಮುಮೋಹ ಸಹಸಾ ವೀರೋ ಮುಹೂರ್ತಂ ಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ॥ 28 ॥

ಸ ಸಮಾಶ್ವಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಸಙ್ಕೃದ್ಧೋ ರಾಜಮಾತುಲಃ ।

ವಾನರಾನ್ವಾರಯಾಮಾಸ ದಣ್ಡೇನ ಮಧುಮೋಹಿತಾನ್ ॥ 29 ॥

ಸ ಕಥಞ್ಚಿದ್ವಿಮುಕ್ತಸ್ಸ್ತೈರ್ವಾನರೈರ್ವಾನರರ್ಷಭಃ ।

ಉವಾಚೈಕಾನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಭೃತ್ಯಾನ್ ಸ್ವಾನ್ ಸಮುಪಾಗತಾನ್ ॥ 30 ॥

ಏತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತು ಗಚ್ಛಾಮೋ ಭರ್ತಾ ನೋ ಯತ್ರ ವಾನರಃ ।

ಸುಗ್ರೀವೋ ವಿಪುಲಗ್ರೀವಃ ಸಹ ರಾಮೇಣ ತಿಷ್ಠತಿ ॥ 31 ॥

ಸರ್ವಂ ಚೈವಾಙ್ಗದೇ ದೋಷಂ ಶ್ರಾವಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಪಾರ್ಥಿವೇ ।

ಅಮರ್ಷೀ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಘಾತಯಿಷ್ಯತಿ ವಾನರಾನ್ ॥ 32 ॥

ಇಷ್ಟಂ ಮಧುವನಂ ಹ್ಯೇತತ್ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ದಿವ್ಯಂ ದೇವೈರಪಿ ದುರಾಸದಮ್ ॥ 33 ॥

ಸ ವಾನರಾನಿಮಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮಧುಲುಬ್ಧಾನ್ ಗತಾಯುಷಃ ।

ಘಾತಯಿಷ್ಯತಿ ದಣ್ಡೇನ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಸುಹೃಜ್ಜನಾನ್ ॥ 34 ॥

ವಧ್ಯಾ ಹ್ಯೇತೇ ದುರಾತ್ಮಾನೋ ನೃಪಾಜ್ಞಾಪರಿಭಾವಿನಃ ।

ಅಮರ್ಷಪ್ರಭವೋ ರೋಷಸ್ಸಫಲೋ ನೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 35 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ದಧಿಮುಖೋ ವನಪಾಲಾನ್ಮಹಾಬಲಃ ।

ಜಗಾಮ ಸಹಸೋತ್ಪತ್ಯ ವನಪಾಲೈಸ್ಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 36 ॥

ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ಸ ಹಿ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವನಾಲಯಃ ।

ಸಹಸ್ರಾಂಶುಸುತೋ ಧೀಮಾನ್ ಸುಗ್ರೀವೋ ಯತ್ರ ವಾನರಃ ॥ 37 ॥

ರಾಮಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚೈವ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ಚ ।

ಸಮಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಜಗತೀಮಾಕಾಶಾನ್ನಿಪಪಾತ ಹ ॥ 38 ॥

ಸನ್ನಿಪತ್ಯ ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ಸರ್ವೈಸ್ತೈಃ ಪರಿವಾರಿತಃ ।

ಹರಿರ್ದಧಿಮುಖಃ ಪಾಲೈಃ ಪಾಲಾನಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ॥ 39 ॥

ಸ ದೀನವದನೋ ಭೂತ್ವಾ ಕೃತ್ವಾ ಶಿರಸಿ ಚಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।

ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಶುಭೌ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಚರಣೌ ಪತ್ಯಪೀಡಯತ್ ॥ 40 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |

tānuvāca hariśreṣṭho hanumānvānararṣabhaḥ |

avyagramanaso yūyaṃ madhu sevata vānarāḥ || 1 ||

ahamāvārayiṣyāmi yuṣmākaṃ paripanthinaḥ |

śrutvā hanumato vākyaṃ harīṇāṃ pravaro'ṅgadaḥ || 2 ||

pratyuvāca prasannātmā pibantu harayo madhu |

avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā || 3 ||

akāryamapi kartavyaṃ kimaṅga punarīdṛśam |

aṅgadasya mukhācchrutvāvacanaṃ vānararṣabhāḥ || 4 ||

sādhusādhviti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan |

pūjayitvāṅgadaṃ sarve vānarā vānararṣabham || 5 ||

jagmurmadhuvanaṃ yatra nadīvega iva drumam |

te praviṣṭā madhuvanaṃ pālānākramya vīryataḥ || 6 ||

atisargācca paṭavo dṛṣṭvā śrutvā ca maithilīm |

papussarve madhu tadā rasavatphalamādaduḥ || 7 ||

utpatya ca tatassarve vanapālān samāgatān |

tāḍayanti sma śataśa ssaktānmadhuvane tadā || 8 ||

madhūni droṇamātrāṇi bāhubhiḥ parigṛhya te |

pibanti sahitā ssarve nighnanti sma tathāpare || 9 ||

kecitpītvā pravidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ |

madhūcchiṣṭena kecicca jagmuranyonyamutkaṭāḥ || 10 ||

apare vṛkṣamūle tu śākhāṃ gṛhya vyavasthitāḥ |

atyarthaṃ ca madaglānāḥ parṇānyāstīrya śerate || 11 ||

unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāśca hṛṣṭavat |

kṣipanti ca tathānyonyaṃ skhalanti ca tathā'pare || 12 ||

kecit kṣvelāṃ prakurvanti kecit kūjanti hṛṣṭavat |

harayomadhunā mattāḥ kecitsuptā mahītale || 13 ||

kṛtvā keciddhasantyanye kecitkurvanti cetarat |

kṛtvā kecidvadantyanye kecidbudhyanti cetarat || 14 ||

ye'pyatra madhupālā ssyuḥ preṣyā dadhimukhasya tu |

te'pi tairvānarairbhīmaiḥ pratiṣiddhā diśo gatāḥ || 15 ||

jānubhistu prakṛṣṭāśca devamārgaṃ pradarśitāḥ |

abruvan paramodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ || 16 ||

hanūmatā dattavarairhataṃ madhuvanaṃ balāt |

vayaṃ ca jānubhiḥ kṛṣṭā devamārgaṃ ca darśitāḥ || 17 ||

tato dadhimukhaḥ kruddho vanapastatra vānaraḥ |

hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayāmāsa tān harīn || 18 ||

ihāgacchata gacchāmo vānarān baladarpitān |

balena vārayiṣyāmo madhu bhakṣayato vayam || 19 ||

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ vānararṣabhāḥ |

punarvīrā madhuvanaṃ tenaiva sahasā yayuḥ || 20 ||

madhye caiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya tarasā tarum |

samabhyadhāvadvegena te ca sarve plavaṅgamāḥ || 21 ||

te śilāḥ pādapāṃścāpi parvatāṃścāpi vānarāḥ |

gṛhītvā''bhyagaman kruddhā yatra te kapikuñjarāḥ || 22 ||

te svāmivacanaṃ vīrā hṛdayeṣvavasajya tat |

tvarayā hyabhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ || 23 ||

vṛkṣasthāṃśca talasthāṃśca vānarān baladarpitān |

abhyakrāmaṃstato vīrāḥ pālāstatra sahasraśaḥ || 24 ||

atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhyadhāvanta vegena hanumatpramukhāstadā || 25 ||

taṃ savṛkṣaṃ mahābāhumāpatantaṃ mahābalam |

āryakaṃ prāharattatra bāhubhyāṃ kupito'ṅgadaḥ || 26 ||

madāndhaśca na vedainamāryako'yaṃ mameti saḥ |

athainaṃ niṣpipeṣāśu vegavadvasudhātale || 27 ||

sa bhagnabāhūrubhujo vihvalaśśoṇitokṣitaḥ |

mumoha sahasā vīro muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ || 28 ||

sa samāśvasya sahasā saṅkṛddho rājamātulaḥ |

vānarānvārayāmāsa daṇḍena madhumohitān || 29 ||

sa kathañcidvimuktasstairvānarairvānararṣabhaḥ |

uvācaikāntamāśritya bhṛtyān svān samupāgatān || 30 ||

ete tiṣṭhantu gacchāmo bhartā no yatra vānaraḥ |

sugrīvo vipulagrīvaḥ saha rāmeṇa tiṣṭhati || 31 ||

sarvaṃ caivāṅgade doṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthive |

amarṣī vacanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān || 32 ||

iṣṭaṃ madhuvanaṃ hyetatpārthivasya mahātmanaḥ |

pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ devairapi durāsadam || 33 ||

sa vānarānimān sarvān madhulubdhān gatāyuṣaḥ |

ghātayiṣyati daṇḍena sugrīvassasuhṛjjanān || 34 ||

vadhyā hyete durātmāno nṛpājñāparibhāvinaḥ |

amarṣaprabhavo roṣassaphalo no bhaviṣyati || 35 ||

evamuktvā dadhimukho vanapālānmahābalaḥ |

jagāma sahasotpatya vanapālaissamanvitaḥ || 36 ||

nimeṣāntaramātreṇa sa hi prāpto vanālayaḥ |

sahasrāṃśusuto dhīmān sugrīvo yatra vānaraḥ || 37 ||

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā sugrīvameva ca |

samapratiṣṭhāṃ jagatīmākāśānnipapāta ha || 38 ||

sannipatya mahāvīryassarvaistaiḥ parivāritaḥ |

harirdadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ parameśvaraḥ || 39 ||

sa dīnavadano bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim |

sugrīvasya śubhau mūrdhnā caraṇau patyapīḍayat || 40 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||