5.5 Sundarakanda - Panchama Sargah

ॐ

5.5 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಸ ಮಧ್ಯಙ್ಗತಮಂಶುಮನ್ತಂ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾವಿತಾನಂ ಮಹದುದ್ವಮನ್ತಮ್ ।

ದದರ್ಶ ಧೀಮಾನ್ ದಿವಿ ಭಾನುಮನ್ತಂ ಗೋಷ್ಠೇ ವೃಷಂ ಮತ್ತಮಿವ ಭ್ರಮನ್ತಮ್ ॥ 1 ॥

ಲೋಕಸ್ಯ ಪಾಪಾನಿ ವಿನಾಶಯನ್ತಂ ಮಹೋದಧಿಂ ಚಾಪಿ ಸಮೇಧಯನ್ತಮ್ ।

ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ವಿರಾಜಯನ್ತಂ ದದರ್ಶ ಶೀತಾಂಶುಮಥಾಭಿಯಾನ್ತಮ್ ॥ 2 ॥

ಯಾ ಭಾತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಭುವಿ ಮನ್ದರಸ್ಥಾ ತಥಾ ಪ್ರದೋಷೇಷು ಚ ಸಾಗರಸ್ಥಾ ।

ತಥೈವ ತೋಯೇಷು ಚ ಪುಷ್ಕರಸ್ಥಾ ರರಾಜ ಸಾ ಚಾರುನಿಶಾಕರಸ್ಥಾ ॥ 3 ॥

ಹಂಸೋ ಯಥಾ ರಾಜತಪಞ್ಜರಸ್ಥಃ ಸಿಂಹೋ ಯಥಾ ಮನ್ದರಕನ್ದರಸ್ಥಃ ।

ವೀರೋ ಯಥಾ ಗರ್ವಿತಕುಞ್ಜರಸ್ಥ ಚನ್ದ್ರೋಽಪಿ ಬಭ್ರಾಜ ತಥಾಮ್ಬರಸ್ಥಃ ॥ 4 ॥

ಸ್ಥಿತಃ ಕಕುದ್ಮಾನಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣಶೃಙ್ಗೋ ಮಹಾಚಲಃ ಶ್ವೇತ ಇವೋಚ್ಚಶೃಙ್ಗಃ ।

ಹಸ್ತೀವ ಜಾಮ್ಬೂನದಬದ್ಧಶೃಙ್ಗೋ ರರಾಜ ಚನ್ದ್ರಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಶೃಙ್ಗಃ ॥ 5 ॥

ವಿನಷ್ಟಶೀತಾಮ್ಬುತುಷಾರಪಙ್ಕೋ ಮಹಾಗ್ರಹಗ್ರಾಹವಿನಷ್ಟಪಙ್ಕಃ ।

ಪ್ರಕಾಶಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಶ್ರಯನಿರ್ಮಲಾಙ್ಕಃ ರರಾಜ ಚನ್ದ್ರೋ ಭಗವಾನ್ ಶಶಾಙ್ಕಃ ॥ 6 ॥

ಶಿಲಾತಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಥಾ ಮೃಗೇನ್ದ್ರೋ ಮಹಾರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಥಾ ಗಜೇನ್ದ್ರಃ ।

ರಾಜ್ಯಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಯಥಾ ನರೇನ್ದ್ರ ಸ್ತಥಾಪ್ರಕಾಶೋ ವಿರರಾಜ ಚನ್ದ್ರಃ ॥ 7 ॥

ಪ್ರಕಾಶಚನ್ದ್ರೋದಯನಷ್ಟದೋಷಃ ಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ಷಃ ಪಿಶಿತಾಶದೋಷಃ ।

ರಾಮಾಭಿರಾಮೇರಿತಚಿತ್ತದೋಷಃ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಕಾಶೋ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರದೋಷಃ ॥ 8 ॥

ತನ್ತ್ರೀಸ್ವನಾಃ ಕರ್ಣಸುಖಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ ಸ್ವಪನ್ತಿ ನಾರ್ಯಃ ಪತಿಭಿಃ ಸುವೃತ್ತಾಃ ।

ನಕ್ತಞ್ಚರಾಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ ವಿಹರ್ತುಮತ್ಯದ್ಭುತರೌದ್ರವೃತ್ತಾಃ ॥ 9 ॥

ಮತ್ತಪ್ರಮತ್ತಾನಿ ಸಮಾಕುಲಾನಿ ರಥಾಶ್ವಭದ್ರಾಸನಸಙ್ಕುಲಾನಿ ।

ವೀರಶ್ರಿಯಾ ಚಾಪಿ ಸಮಾಕುಲಾನಿ ದದರ್ಶ ಧೀಮಾನ್ ಸ ಕಪಿಃ ಕುಲಾನಿ ॥ 10 ॥

ಪರಸ್ಪರಂ ಚಾಧಿಕಮಾಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಭುಜಾಂಶ್ಚ ಪೀನಾನಧಿಕಂ ಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ।

ಮತ್ತಪ್ರಲಾಪಾನಧಿಕಂ ಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಮತ್ತಾನಿ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಮಧಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ॥ 11 ॥

ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಕ್ಷಾಂಸಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಕಾನ್ತಾಸು ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ।

ರೂಪಾಣಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ದೃಢಾನಿ ಚಾಪಾನಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ॥ 12 ॥

ದದರ್ಶ ಕಾನ್ತಾಶ್ಚ ಸಮಾಲಭನ್ತ್ಯ ಸ್ತಥಾ ಪರಾಸ್ತತ್ರ ಪುನಃ ಸ್ವಪನ್ತ್ಯಃ ।

ಸುರೂಪವಕ್ತ್ರಾಶ್ಚ ತಥಾ ಹಸನ್ತ್ಯಃ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಪರಾಶ್ಚಾಪಿ ವಿನಿಃಶ್ವಸನ್ತ್ಯ ॥ 13 ॥

ಮಹಾಗಜೈಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ನದದ್ಭಿಃ ಸುಪೂಜಿತೈಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ಸುಸದ್ಭಿಃ ।

ರರಾಜ ವೀರೈಶ್ಚ ವಿನಿಃಶ್ವಸದ್ಭಿಃ ಹ್ರದೋ ಭುಜಙ್ಗೈರಿವ ನಿಃಶ್ವಸದ್ಭಿಃ ॥ 14 ॥

ಬುದ್ಧಿಪ್ರಧಾನಾನ್ ರುಚಿರಾಭಿಧಾನಾನ್ ಸಂಶ್ರದ್ಧಧಾನಾನ್ ಜಗತಃ ಪ್ರಧಾನಾನ್ ।

ನಾನಾವಿಧಾನಾನ್ ರುಚಿರಾಭಿಧಾನಾನ್ ದದರ್ಶ ತಸ್ಯಾಂ ಪುರಿ ಯಾತುಧಾನಾನ್ ॥ 15 ॥

ನನನ್ದ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಚ ತಾನ್ ಸುರೂಪಾನ್ನಾನಾಗುಣಾನಾತ್ಮಗುಣಾನುರೂಪಾನ್ ।

ವಿದ್ಯೋತಮಾನಾನ್ಸ ತದಾನುರೂಪಾನ್ ದದರ್ಶ ಕಾಂಶ್ಚಿಚ್ಚ ಪುನರ್ವಿರೂಪಾನ್ ॥ 16 ॥

ತತೋ ವರಾರ್ಹಾಃ ಸುವಿಶುದ್ಧಭಾವಾ ಸ್ತೇಷಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತತ್ರ ಮಹಾನುಭಾವಾಃ ।

ಪ್ರಿಯೇಷು ಪಾನೇಷು ಚ ಸಕ್ತಭಾವಾ ದದರ್ಶ ತಾರಾ ಇವ ಸುಪ್ರಭಾವಾಃ ॥ 17 ॥

ಶ್ರಿಯಾ ಜ್ವಲನ್ತೀಸ್ತ್ರಪಯೋಪಗೂಢಾ ನಿಶೀಥಕಾಲೇ ರಮಣೋಪಗೂಢಾಃ ।

ದದರ್ಶ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಪ್ರಮದೋಪಗೂಢಾ ಯಥಾ ವಿಹಙ್ಗಾಃ ಕುಸುಮೋಪಗೂಢಾಃ ॥ 18 ॥

ಅನ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಹರ್ಮ್ಯತಲೋಪವಿಷ್ಟಾ ಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಿಯಾಙ್ಕೇಷು ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಾಃ ।

ಭರ್ತುಃ ಪ್ರಿಯಾ ಧರ್ಮಪರಾ ನಿವಿಷ್ಟಾ ದದರ್ಶ ಧೀಮಾನ್ ಮದನಾಭಿವಿಷ್ಟಾಃ ॥ 19 ॥

ಅಪ್ರಾವೃತಾಃ ಕಾಞ್ಚನರಾಜಿವರ್ಣಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಪರಾರ್ಥ್ಯಾಸ್ತಪನೀಯವರ್ಣಾಃ ।

ಪುನಶ್ಚ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಛಶಲಕ್ಷ್ಮವರ್ಣಾಃ ಕಾನ್ತಪ್ರಹೀಣಾ ರುಚಿರಾಙ್ಗವರ್ಣಾಃ ॥ 20 ॥

ತತಃ ಪ್ರಿಯಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನೋಭಿರಾಮಾಃ ಸುಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯರಾಮಾಃ ।

ಗೃಹೇಷು ಹೃಷ್ಟಾಃ ಪರಮಾಭಿರಾಮಾಃ ಹರಿಪ್ರವೀರಃ ಸ ದದರ್ಶ ರಾಮಾಃ ॥ 21 ॥

ಚನ್ದ್ರಪ್ರಕಾಶಾಶ್ಚ ಹಿ ವಕ್ತ್ರಮಾಲಾಃ ವಕ್ರಾಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಸುನೇತ್ರಮಾಲಾಃ ।

ವಿಭೂಷಣಾನಾಂ ಚ ದದರ್ಶ ಮಾಲಾಃ ಶತಹ್ರದಾನಾಮಿವ ಚಾರುಮಾಲಾಃ ॥ 22 ॥

ನ ತ್ವೇವ ಸೀತಾಂ ಪರಮಾಭಿಜಾತಾಂ ಪಥಿ ಸ್ಥಿತೇ ರಾಜಕುಲೇ ಪ್ರಜಾತಾಮ್ ।

ಲತಾಂ ಪ್ರಪುಲ್ಲಾಮಿವ ಸಾಧು ಜಾತಾಂ ದದರ್ಶ ತನ್ವೀಂ ಮನಸಾಭಿಜಾತಾಮ್ ॥ 23 ॥

ಸನಾತನೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಂ ರಾಮೇಕ್ಷಣಾಂ ತಾಂ ಮದನಾಭಿವಿಷ್ಟಾಮ್ ।

ಭರ್ತುರ್ಮನಃ ಶ್ರೀಮದನುಪ್ರವಿಷ್ಟಾಂ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯೋ ವರಾಭ್ಯಶ್ಚ ಸದಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾಮ್ ॥ 24 ॥

ಉಷ್ಣಾರ್ದಿತಾಂ ಸಾನುಸೃತಾಸ್ರಕಣ್ಠೀಂ ಪುರಾ ವರಾರ್ಹೋತ್ತಮನಿಷ್ಕಕಣ್ಠೀಮ್ ।

ಸುಜಾತಪಕ್ಷ್ಮಾಮಭಿರಕ್ತಕಣ್ಠೀಂ ವನೇಽಪ್ರವೃತ್ತಾಮಿವ ನೀಲಕಣ್ಠೀಮ್ ॥ 25 ॥

ಅವ್ಯಕ್ತರೇಖಾಮಿವ ಚನ್ದ್ರರೇಖಾಂ ಪಾಂಸುಪ್ರದಿಗ್ಧಾಮಿವ ಹೇಮರೇಖಾಮ್ ।

ಕ್ಷತಪ್ರರೂಢಾಮಿವ ಬಾಣರೇಖಾಂ ವಾಯುಪ್ರಭಿನ್ನಾಮಿವ ಮೇಘರೇಖಾಮ್ ॥ 26 ॥

ಸೀತಾಮಪಶ್ಯನ್ ಮನುಜೇಶ್ವರಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಪತ್ನೀಂ ವದತಾಂ ವರಸ್ಯ ।

ಬಭೂವ ದುಃಖಾಭಿಹತಶ್ಚಿರಸ್ಯ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೋ ಮನ್ದ ಇವಾಚಿರಸ್ಯ ॥ 27 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha pañcamassargaḥ |

tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |

dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||

lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |

bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||

yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |

tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||

haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |

vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||

sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |

hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||

vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |

prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||

śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |

rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||

prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |

rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||

tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |

naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||

mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |

vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||

parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |

mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||

rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |

rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||

dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |

surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||

mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |

rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||

buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |

nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||

nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |

vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||

tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |

priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||

śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |

dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||

anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |

bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||

aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |

punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||

tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |

gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||

candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |

vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||

na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |

latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||

sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |

bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||

uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |

sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||

avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |

kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||

sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |

babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||