5.46 Sundarakanda - Shatchatvarimsha Sargah

ॐ

5.46 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಹತಾನ್ಮನ್ತ್ರಿಸುತಾನ್ ಬುದ್ಧ್ವಾ ವಾನರೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ರಾವಣಸ್ಸಂವೃತಾಕಾರಶ್ಚಕಾರ ಮತಿಮುತ್ತಮಾಮ್ ॥ 1 ॥

ಸ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಯೂಪಾಕ್ಷೌ ದುರ್ಧರಂ ಚೈವ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ।

ಪ್ರಘಸಂ ಭಾಸಕರ್ಣಂ ಚ ಪಞ್ಚಸೇನಾಗ್ರನಾಯಕಾನ್ ॥ 2 ॥

ಸನ್ದಿದೇಶ ದಶಗ್ರೀವೋ ವೀರಾನ್ನಯವಿಶಾರದಾನ್ ।

ಹನುಮದ್ಗ್ರಹಣವ್ಯಗ್ರಾನ್ವಾಯುವೇಗಸಮಾನ್ಯುಧಿ ॥ 3 ॥

ಯಾತ ಸೇನಾಗ್ರಗಾಸ್ಸರ್ವೇ ಮಹಾಬಲಪರಿಗ್ರಹಾಃ ।

ಸವಾಜಿರಥಮಾತಙ್ಗಾಸ್ಸ ಕಪಿಶ್ಶಾಸ್ಯತಾಮಿತಿ ॥ 4 ॥

ಯತ್ನೈಶ್ಚ ಖಲು ಭಾವ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ತಮಾಸಾದ್ಯ ವನಾಲಯಮ್ ।

ಕರ್ಮ ಚಾಪಿ ಸಮಾಧೇಯಂ ದೇಶಕಾಲಾವಿರೋಧಿನಮ್ ॥ 5 ॥

ನ ಹ್ಯಹಂ ತಂ ಕಪಿಂ ಮನ್ಯೇ ಕರ್ಮಣಾ ಪ್ರತಿತರ್ಕಯನ್ ।

ಸರ್ವಥಾ ತನ್ಮಹದ್ಭೂತಂ ಮಹಾಬಲಪರಿಗ್ರಹಮ್ ॥ 6 ॥

ಭವೇದಿನ್ದ್ರೇಣ ವಾ ಸೃಷ್ಟಮಸ್ಮದರ್ಥಂ ತಪೋಬಲಾತ್ ।

ಸನಾಗಯಕ್ಷಗನ್ಧರ್ವಾ ದೇವಾಸುರಮಹರ್ಷಯಃ ॥ 7 ॥

ಯುಷ್ಮಾಭಿಸ್ಸಹಿತೈಸ್ಸರ್ವೈರ್ಮಯಾ ಸಹ ವಿನಿರ್ಜಿತಾಃ ।

ತೈರವಶ್ಯಂ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ವ್ಯಲೀಕಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ನಃ ॥ 8 ॥

ತದೇವ ನಾತ್ರ ಸನ್ದೇಹಃ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಪರಿಗೃಹ್ಯತಾಮ್ ।

ನಾವಮಾನ್ಯೋ ಭವದ್ಭಿಶ್ಚ ಹರಿರ್ಧೀರಪರಾಕ್ರಮಃ ॥ 9 ॥

ದೃಷ್ಟಾ ಹಿ ಹರಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಮಯಾ ವಿಪುಲವಿಕ್ರಮಾಃ ।

ವಾಲೀ ಚ ಸಹಸುಗ್ರೀವೋ ಜಾಮ್ಬವಾಂಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 10 ॥

ನೀಲಸ್ಸೇನಾಪತಿಶ್ಚೈವ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ದ್ವಿವಿದಾದಯಃ ।

ನೈವಂ ತೇಷಾಂ ಗತಿರ್ಭೀಮಾ ನ ತೇಜೋ ನ ಪರಾಕ್ರಮಃ ॥ 11 ॥

ನ ಮತಿರ್ನ ಬಲೋತ್ಸಾಹೌ ನ ರೂಪಪರಿಕಲ್ಪನಮ್ ।

ಮಹತ್ಸತ್ತ್ವಮಿದಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಕಪಿರೂಪಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 12 ॥

ಪ್ರಯತ್ನಂ ಮಹದಾಸ್ಥಾಯ ಕ್ರಿಯತಾಮಸ್ಯ ನಿಗ್ರಹಃ ।

ಕಾಮಂ ಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯಸ್ಸೇನ್ದ್ರಾಸ್ಸಸುರಾಸುರಮಾನವಾಃ ॥ 13 ॥

ಭವತಾಮಗ್ರತಃ ಸ್ಥಾತುಂ ನ ಪರ್ಯಾಪ್ತಾ ರಣಾಜಿರೇ ।

ತಥಾಪಿ ತು ನಯಜ್ಞೇನ ಜಯಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷತಾ ರಣೇ ॥ 14 ॥

ಆತ್ಮಾ ರಕ್ಷ್ಯಃ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಯುದ್ಧಸಿದ್ಧಿರ್ಹಿ ಚಞ್ಚಲಾ ।

ತೇ ಸ್ವಾಮಿವಚನಂ ಸರ್ವೇ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಮಹೌಜಸಃ ॥ 15 ॥

ಸಮುತ್ಪೇತುರ್ಮಹಾವೇಗಾ ಹುತಾಶಸಮತೇಜಸಃ ।

ರಥೈರ್ಮತ್ತೈಶ್ಚ ಮಾತಙ್ಗೈರ್ವಾಜಿಭಿಶ್ಚ ಮಹಾಜವೈಃ ॥ 16 ॥

ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಸ್ಸರ್ವೈಶ್ಚೋಪಚಿತಾ ಬಲೈಃ ।

ತತಸ್ತಂ ದದೃಶುರ್ವೀರಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ಮಹಾಕಪಿಮ್ ॥ 17 ॥

ರಶ್ಮಿಮನ್ತಮಿವೋದ್ಯನ್ತಂ ಸ್ವತೇಜೋರಶ್ಮಿಮಾಲಿನಮ್ ।

ತೋರಣಸ್ಥಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ॥ 18 ॥

ಮಹಾಮತಿಂ ಮಹಾವೇಗಂ ಮಹಾಕಾಯಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ತಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೈವ ತೇ ಸರ್ವೇ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ ॥ 19 ॥

ತೈ ಸ್ತೈಃ ಪ್ರಹರಣೈರ್ಭೀಮೈರಭಿಪೇತುಸ್ತತಸ್ತತಃ ।

ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾಯಸಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಶ್ಶಿತಾಃ ಪೀತಮುಖಾಶ್ಶರಾಃ ॥ 20 ॥

ಶಿರಸ್ಯುತ್ಪಲಪತ್ರಾಭಾ ದುರ್ಧರೇಣ ನಿಪಾತಿತಾಃ ।

ಸ ತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರಾವಿದ್ಧಶ್ಶರೈಶ್ಶಿರಸಿ ವಾನರಃ ॥ 21 ॥

ಉತ್ಪಪಾತ ನದನ್ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ದಿಶೋ ದಶ ವಿನಾದಯನ್ ।

ತತಸ್ತು ದುರ್ಧರೋ ವೀರಸ್ಸರಥಸ್ಸಜ್ಯಕಾರ್ಮುಕಃ ॥ 22 ॥

ಕಿರನ್ ಶರಶತೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರಭಿಪೇದೇ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಸ ಕಪಿರ್ವಾರಯಾಮಾಸ ತಂ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಶರವರ್ಷಿಣಮ್ ॥ 23 ॥

ವೃಷ್ಟಿಮನ್ತಂ ಪಯೋದಾನ್ತೇ ಪಯೋದಮಿವ ಮಾರುತಃ ।

ಅರ್ಧ್ಯಮಾನಸ್ತತಸ್ತೇನ ದುರ್ಧರೇಣಾನಿಲಾತ್ಮಜಃ ॥ 24 ॥

ಚಕಾರ ಕದನಂ ಭೂಯೋ ವ್ಯವರ್ಧತ ಚ ವೇಗವಾನ್ ।

ಸ ದೂರಂ ಸಹಸೋತ್ಪತ್ಯ ದುರ್ಧರಸ್ಯ ರಥೇ ಹರಿಃ ॥ 25 ॥

ನಿಪಪಾತ ಮಹಾವೇಗೋ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಶಿರ್ಗಿರಾವಿವ ।

ತತಸ್ಸ ಮಥಿತಾಷ್ಟಾಶ್ವಂ ರಥಂ ಭಗ್ನಾಕ್ಷಕೂಬರಮ್ ॥ 26 ॥

ವಿಹಾಯ ನ್ಯಪತದ್ಭೂಮೌ ದುರ್ಧರಸ್ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಃ ।

ತಂ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಯೂಪಾಕ್ಷೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಿಪತಿತಂ ಭುವಿ ॥ 27 ॥

ಸಞ್ಜಾತರೋಷೌ ದುರ್ಧರ್ಷಾವುತ್ಪೇತುರರಿನ್ದಮೌ ।

ಸ ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಸೋತ್ಪತ್ಯ ವಿಷ್ಠಿತೋ ವಿಮಲೇಽಮ್ಬರೇ ॥ 28 ॥

ಮುದ್ಗರಾಭ್ಯಾಂ ಮಹಾಬಾಹುರ್ವಕ್ಷಸ್ಯಭಿಹತಃ ಕಪಿಃ ।

ತಯೋರ್ವೇಗವತೋರ್ವೇಗಂ ವಿನಿಹತ್ಯ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 29 ॥

ನಿಪಪಾತ ಪುನರ್ಭೂಮೌ ಸುಪರ್ಣಸಮವಿಕ್ರಮಃ ।

ಸ ಸಾಲವೃಕ್ಷಮಾಸಾದ್ಯ ತಮುತ್ಪಾಟ್ಯ ಚ ವಾನರಃ ॥ 30 ॥

ತಾವುಭೌ ರಾಕ್ಷಸೌ ವೀರೌ ಜಘಾನ ಪವನಾತ್ಮಜಃ ।

ತತಸ್ತಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ಹತಾನ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಾನರೇಣ ತರಸ್ವಿನಾ ॥ 31 ॥

ಅಭಿಪೇದೇ ಮಹಾವೇಗಃ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಪ್ರಘಸೋ ಹರಿಮ್ ।

ಭಾಸಕರ್ಣಶ್ಚ ಸಙ್ಕೃದ್ಧಶ್ಶೂಲಮಾದಾಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 32 ॥

ಏಕತಃ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಂ ಯಶಸ್ವಿನಮವಸ್ಥಿತಮ್ ।

ಪಟ್ಟಿಸೇನ ಶಿತಾಗ್ರೇಣ ಪ್ರಘಸಃ ಪ್ರತ್ಯಯೋಧಯತ್ ॥ 33 ॥

ಭಾಸಕರ್ಣಶ್ಚ ಶೂಲೇನ ರಾಕ್ಷಸಃ ಕಪಿಸತ್ತಮಮ್ ।

ಸ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಕ್ಷತೈರ್ಗಾತ್ರೈರಸೃಗ್ದಿಗ್ಧತನೂರುಹಃ ॥ 34 ॥

ಅಭವದ್ವಾನರಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಬಾಲಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭಃ ।

ಸಮುತ್ಪಾಟ್ಯ ಗಿರೇಶ್ಶೃಙ್ಗಂ ಸಮೃಗವ್ಯಾಲಪಾದಪಮ್ ॥ 35 ॥

ಜಘಾನ ಹನುಮಾನ್ ವೀರೋ ರಾಕ್ಷಸೌ ಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ।

ತತಸ್ತೇಷ್ವವಸನ್ನೇಷು ಸೇನಾಪತಿಷು ಪಞ್ಚಸು ॥ 36 ॥

ಬಲಂ ತದವಶೇಷಂ ಚ ನಾಶಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ ।

ಅಶ್ವೈರಶ್ವಾನ್ ಗಜೈರ್ನಾಗಾನ್ ಯೋಧೈರ್ಯೋಧಾನ್ ರಥೈರಥಾನ್ ॥ 37 ॥

ಸ ಕಪಿರ್ನಾಶಯಾಮಾಸ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇವಾಸುರಾನ್ ।

ಹತೈರ್ನಾಗೈಶ್ಚ ತುರಗೈರ್ಭಗ್ನಾಕ್ಷೈಶ್ಚ ಮಹಾರಥೈಃ ॥ 38 ॥

ಹತೈಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸೈರ್ಭೂಮೀ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಾ ಸಮನ್ತತಃ ।

ತತಃ ಕಪಿಸ್ತಾನ್ಧ್ವಜಿನೀಪತೀನ್ ರಣೇ ನಿಹತ್ಯ ವೀರಾನ್ಸಬಲಾನ್ಸವಾಹನಾನ್ ।

ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವೀರಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ತೋರಣಂ ಕೃತಕ್ಷಣಃ ಕಾಲ ಇವ ಪ್ರಜಾಕ್ಷಯೇ ॥ 39 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |

hatānmantrisutān buddhvā vānareṇa mahātmanā |

rāvaṇassaṃvṛtākāraścakāra matimuttamām || 1 ||

sa virūpākṣayūpākṣau durdharaṃ caiva rākṣasam |

praghasaṃ bhāsakarṇaṃ ca pañcasenāgranāyakān || 2 ||

sandideśa daśagrīvo vīrānnayaviśāradān |

hanumadgrahaṇavyagrānvāyuvegasamānyudhi || 3 ||

yāta senāgragāssarve mahābalaparigrahāḥ |

savājirathamātaṅgāssa kapiśśāsyatāmiti || 4 ||

yatnaiśca khalu bhāvyaṃ syāttamāsādya vanālayam |

karma cāpi samādheyaṃ deśakālāvirodhinam || 5 ||

na hyahaṃ taṃ kapiṃ manye karmaṇā pratitarkayan |

sarvathā tanmahadbhūtaṃ mahābalaparigraham || 6 ||

bhavedindreṇa vā sṛṣṭamasmadarthaṃ tapobalāt |

sanāgayakṣagandharvā devāsuramaharṣayaḥ || 7 ||

yuṣmābhissahitaissarvairmayā saha vinirjitāḥ |

tairavaśyaṃ vidhātavyaṃ vyalīkaṃ kiñcideva naḥ || 8 ||

tadeva nātra sandehaḥ prasahya parigṛhyatām |

nāvamānyo bhavadbhiśca harirdhīraparākramaḥ || 9 ||

dṛṣṭā hi harayaḥ pūrvaṃ mayā vipulavikramāḥ |

vālī ca sahasugrīvo jāmbavāṃśca mahābalaḥ || 10 ||

nīlassenāpatiścaiva ye cānye dvividādayaḥ |

naivaṃ teṣāṃ gatirbhīmā na tejo na parākramaḥ || 11 ||

na matirna balotsāhau na rūpaparikalpanam |

mahatsattvamidaṃ jñeyaṃ kapirūpaṃ vyavasthitam || 12 ||

prayatnaṃ mahadāsthāya kriyatāmasya nigrahaḥ |

kāmaṃ lokāstrayassendrāssasurāsuramānavāḥ || 13 ||

bhavatāmagrataḥ sthātuṃ na paryāptā raṇājire |

tathāpi tu nayajñena jayamākāṅkṣatā raṇe || 14 ||

ātmā rakṣyaḥ prayatnena yuddhasiddhirhi cañcalā |

te svāmivacanaṃ sarve pratigṛhya mahaujasaḥ || 15 ||

samutpeturmahāvegā hutāśasamatejasaḥ |

rathairmattaiśca mātaṅgairvājibhiśca mahājavaiḥ || 16 ||

śastraiśca vividhaistīkṣṇaissarvaiścopacitā balaiḥ |

tatastaṃ dadṛśurvīrā dīpyamānaṃ mahākapim || 17 ||

raśmimantamivodyantaṃ svatejoraśmimālinam |

toraṇasthaṃ mahotsāhaṃ mahāsattvaṃ mahābalam || 18 ||

mahāmatiṃ mahāvegaṃ mahākāyaṃ mahābalam |

taṃ samīkṣyaiva te sarve dikṣu sarvāsvavasthitāḥ || 19 ||

tai staiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ |

tasya pañcāyasāstīkṣṇāśśitāḥ pītamukhāśśarāḥ || 20 ||

śirasyutpalapatrābhā durdhareṇa nipātitāḥ |

sa taiḥ pañcabhirāviddhaśśaraiśśirasi vānaraḥ || 21 ||

utpapāta nadan vyomni diśo daśa vinādayan |

tatastu durdharo vīrassarathassajyakārmukaḥ || 22 ||

kiran śaraśataistīkṣṇairabhipede mahābalaḥ |

sa kapirvārayāmāsa taṃ vyomni śaravarṣiṇam || 23 ||

vṛṣṭimantaṃ payodānte payodamiva mārutaḥ |

ardhyamānastatastena durdhareṇānilātmajaḥ || 24 ||

cakāra kadanaṃ bhūyo vyavardhata ca vegavān |

sa dūraṃ sahasotpatya durdharasya rathe hariḥ || 25 ||

nipapāta mahāvego vidyudrāśirgirāviva |

tatassa mathitāṣṭāśvaṃ rathaṃ bhagnākṣakūbaram || 26 ||

vihāya nyapatadbhūmau durdharastyaktajīvitaḥ |

taṃ virūpākṣayūpākṣau dṛṣṭvā nipatitaṃ bhuvi || 27 ||

sañjātaroṣau durdharṣāvutpeturarindamau |

sa tābhyāṃ sahasotpatya viṣṭhito vimale'mbare || 28 ||

mudgarābhyāṃ mahābāhurvakṣasyabhihataḥ kapiḥ |

tayorvegavatorvegaṃ vinihatya mahābalaḥ || 29 ||

nipapāta punarbhūmau suparṇasamavikramaḥ |

sa sālavṛkṣamāsādya tamutpāṭya ca vānaraḥ || 30 ||

tāvubhau rākṣasau vīrau jaghāna pavanātmajaḥ |

tatastāṃstrīnhatānjñātvā vānareṇa tarasvinā || 31 ||

abhipede mahāvegaḥ prasahya praghaso harim |

bhāsakarṇaśca saṅkṛddhaśśūlamādāya vīryavān || 32 ||

ekataḥ kapiśārdūlaṃ yaśasvinamavasthitam |

paṭṭisena śitāgreṇa praghasaḥ pratyayodhayat || 33 ||

bhāsakarṇaśca śūlena rākṣasaḥ kapisattamam |

sa tābhyāṃ vikṣatairgātrairasṛgdigdhatanūruhaḥ || 34 ||

abhavadvānaraḥ kruddho bālasūryasamaprabhaḥ |

samutpāṭya gireśśṛṅgaṃ samṛgavyālapādapam || 35 ||

jaghāna hanumān vīro rākṣasau kapikuñjaraḥ |

tatasteṣvavasanneṣu senāpatiṣu pañcasu || 36 ||

balaṃ tadavaśeṣaṃ ca nāśayāmāsa vānaraḥ |

aśvairaśvān gajairnāgān yodhairyodhān rathairathān || 37 ||

sa kapirnāśayāmāsa sahasrākṣa ivāsurān |

hatairnāgaiśca turagairbhagnākṣaiśca mahārathaiḥ || 38 ||

hataiśca rākṣasairbhūmī ruddhamārgā samantataḥ |

tataḥ kapistāndhvajinīpatīn raṇe nihatya vīrānsabalānsavāhanān |

samīkṣya vīraḥ parigṛhya toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||