5.41 Sundarakanda - Ekachatvarimsha Sargah

ॐ

5.41 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸ ಚ ವಾಗ್ಭಿಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಭಿರ್ಗಮಿಷ್ಯನ್ಪೂಜಿತಸ್ತಯಾ ।

ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾದಪಕ್ರಮ್ಯ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ ॥ 1 ॥

ಅಲ್ಪಶೇಷಮಿದಂ ಕಾರ್ಯಂ ದೃಷ್ಟೇಯಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ।

ತ್ರೀನುಪಾಯಾನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಚತುರ್ಥಃ ಇಹ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 2 ॥

ನ ಸಾಮ ರಕ್ಷಸ್ಸು ಗುಣಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ನ ದಾನಮರ್ಥೋಪಚಿತೇಷು ಯುಜ್ಯತೇ ।

ನ ಭೇದಸಾಧ್ಯಾ ಬಲದರ್ಪಿತಾ ಜನಾಃ ಪರಾಕ್ರಮಸ್ತ್ವೇವ ಮಮೇಹ ರೋಚತೇ ॥ 3 ॥

ನ ಚಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಾದೃತೇ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ ಕಶ್ಚಿದಿಹೋಪಪದ್ಯತೇ ।

ಹತಪ್ರವೀರಾ ಹಿ ರಣೇ ಹಿ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕಥಞ್ಚಿದೀಯುರ್ಯದಿಹಾದ್ಯ ಮಾರ್ದವಮ್ ॥ 4 ॥

ಕಾರ್ಯೇ ಕರ್ಮಣಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಯೋ ಬಹೂನ್ಯಪಿ ಸಾಧಯೇತ್ ।

ಪೂರ್ವಕಾರ್ಯಾವಿರೋಧೇನ ಸ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ॥ 5 ॥

ನ ಹ್ಯೇಕಸ್ಸಾಧಕೋ ಹೇತುಸ್ಸ್ವಲ್ಪಸ್ಯಾಪೀಹ ಕರ್ಮಣಃ ।

ಯೋ ಹ್ಯರ್ಥಂ ಬಹುಧಾ ವೇದ ಸ ಸಮರ್ಥೋಽರ್ಥಸಾಧನೇ ॥ 6 ॥

ಇಹೈವ ತಾವತ್ಕೃತನಿಶ್ಚಯೋ ಹ್ಯಹಂ ಯದಿ ವ್ರಜೇಯಂ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಾಲಯಮ್ ।

ಪರಾತ್ಮಸಮ್ಮರ್ದವಿಶೇಷತತ್ತ್ವವಿತ್ತತಃ ಕೃತಂ ಸ್ಯಾನ್ಮಮ ಭರ್ತೃಶಾಸನಮ್ ॥ 7 ॥

ಕಥಂ ನು ಖಲ್ವದ್ಯ ಭವೇತ್ಸುಖಾಗತಂ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಯುದ್ಧಂ ಮಮ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ ।

ತಥೈವ ಖಲ್ವಾತ್ಮಬಲಂ ಚ ಸಾರವತ್ಸಮ್ಮಾನಯೇನ್ಮಾಂ ಚ ರಣೇ ದಶಾನನಃ ॥ 8 ॥

ತತಸ್ಸಮಾಸಾದ್ಯ ರಣೇ ದಶಾನನಂ ಸಮನ್ತ್ರಿವರ್ಗಂ ಸಬಲಪ್ರಯಾಯಿನಮ್ ।

ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಂ ತಸ್ಯ ಮತಂ ಬಲಂ ಚ ವೈ ಸುಖೇನ ಮತ್ತ್ವಾಽಹಮಿತಃ ಪುನರ್ವ್ರಜೇ ॥ 9 ॥

ಇದಮಸ್ಯ ನೃಶಂಸಸ್ಯ ನನ್ದನೋಪಮಮುತ್ತಮಮ್ ।

ವನಂ ನೇತ್ರಮನಃಕಾನ್ತಂ ನಾನಾದ್ರುಮಲತಾಯುತಮ್ ॥ 10 ॥

ಇದಂ ವಿಧ್ವಂಸಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಶುಷ್ಕಂ ವನಮಿವಾನಲಃ ।

ಅಸ್ಮಿನ್ಭಗ್ನೇ ತತಃ ಕೋಪಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ದಶಾನನಃ ॥ 11 ॥

ತತೋ ಮಹತ್ಸಾಶ್ವಮಹಾರಥದ್ವಿಪಂ ಬಲಂ ಸಮಾದೇಕ್ಷ್ಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।

ತ್ರಿಶೂಲಕಾಲಾಯಸಪಟ್ಟಿಸಾಯುಧಂ ತತೋ ಮಹದ್ಯುದ್ಧಮಿದಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 12 ॥

ಅಹಂ ತು ತೈಃ ಸಂಯತಿ ಚಣ್ಡವಿಕ್ರಮೈ ಸ್ಸಮೇತ್ಯ ರಕ್ಷೋಭಿರಸಹ್ಯ ವಿಕ್ರಮಃ ।

ನಿಹತ್ಯ ತದ್ರಾವಣಚೋದಿತಂ ಬಲಂ ಸುಖಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕಪೀಶ್ವರಾಲಯಮ್ ॥ 13 ॥

ತತೋ ಮಾರುತವತ್ಕೃದ್ಧೋ ಮಾರುತಿರ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ।

ಊರುವೇಗೇನ ಮಹತಾ ದ್ರುಮಾನ್ಕ್ಷೇಪ್ತುಮಥಾರಭತ್ ॥ 14 ॥

ತತಸ್ತು ಹನುಮಾನ್ವೀರೋ ಬಭಞ್ಜ ಪ್ರಮದಾವನಮ್ ।

ಮತ್ತದ್ವಿಜಸಮಾಘುಷ್ಟಂ ನಾನಾದ್ರುಮಲತಾಯುತಮ್ ॥ 15 ॥

ತದ್ವನಂ ಮಥಿತೈರ್ವೃಕ್ಷೈರ್ಭಿನ್ನೈಶ್ಚ ಸಲಿಲಾಶಯೈಃ ।

ಚೂರ್ಣಿತೈಃ ಪರ್ವತಾಗ್ರೈಶ್ಚ ಬಭೂವಾಪ್ರಿಯದರ್ಶನಮ್ ॥ 16 ॥

ನಾನಾಶಕುನ್ತವಿರುತೈಃ ಪ್ರಭಿನ್ನೈಸ್ಸಲಿಲಾಶಯೈಃ ।

ತಾಮ್ರೈಃ ಕಿಸಲಯೈಃ ಕ್ಲಾನ್ತೈಃ ಕ್ಲಾನ್ತದ್ರುಮಲತಾಯುತಮ್ ॥ 17 ॥

ನ ಬಭೌ ತದ್ವನಂ ತತ್ರ ದಾವಾನಲಹತಂ ಯಥಾ ।

ವ್ಯಾಕುಲಾವರಣಾ ರೇಜುರ್ವಿಹ್ವಲಾ ಇವ ತಾ ಲತಾಃ ॥ 18 ॥

ಲತಾಗೃಹೈಶ್ಚಿತ್ರಗೃಹೈಶ್ಚ ನಾಶಿತೈರ್ಮಹೋರಗೈರ್ವ್ಯಾಲಮೃಗೈಶ್ಚ ನಿರ್ಧುತೈಃ ।

ಶಿಲಾಗೃಹೈರುನ್ಮಥಿತೈಸ್ತಥಾ ಗೃಹೈಃ ಪ್ರಣಷ್ಟರೂಪಂ ತದಭೂನ್ಮಹದ್ವನಮ್ ॥ 19 ॥

ಸಾ ವಿಹ್ವಲಾಽಶೋಕಲತಾಪ್ರತಾನಾ ವನಸ್ಥಲೀ ಶೋಕಲತಾಪ್ರತಾನಾ ।

ಜಾತಾ ದಶಾಸ್ಯಪ್ರಮದಾವನಸ್ಯ ಕಪೇರ್ಬಲಾದ್ಧಿ ಪ್ರಮದಾವನಸ್ಯ ॥ 20 ॥

ಸ ತಸ್ಯ ಕೃತ್ವಾರ್ಥಪತೇರ್ಮಹಾಕಪಿರ್ಮಹದ್ವ್ಯಲೀಕಂ ಮನಸೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಯುಯುತ್ಸುರೇಕೋ ಬಹುಭಿರ್ಮಹಾಬಲೈಶ್ಶಿಯಾ ಜ್ವಲಂಸ್ತೋರಣಮಾಸ್ಥಿತಃ ಕಪಿಃ ॥ 21 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekacatvāriṃśassargaḥ |

sa ca vāgbhiḥ praśastābhirgamiṣyanpūjitastayā |

tasmāddeśādapakramya cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||

alpaśeṣamidaṃ kāryaṃ dṛṣṭeyamasitekṣaṇā |

trīnupāyānatikramya caturthaḥ iha vidyate || 2 ||

na sāma rakṣassu guṇāya kalpate na dānamarthopaciteṣu yujyate |

na bhedasādhyā baladarpitā janāḥ parākramastveva mameha rocate || 3 ||

na cāsya kāryasya parākramādṛte viniścayaḥ kaścidihopapadyate |

hatapravīrā hi raṇe hi rākṣasāḥ kathañcidīyuryadihādya mārdavam || 4 ||

kārye karmaṇi nirdiṣṭe yo bahūnyapi sādhayet |

pūrvakāryāvirodhena sa kāryaṃ kartumarhati || 5 ||

na hyekassādhako hetussvalpasyāpīha karmaṇaḥ |

yo hyarthaṃ bahudhā veda sa samartho'rthasādhane || 6 ||

ihaiva tāvatkṛtaniścayo hyahaṃ yadi vrajeyaṃ plavageśvarālayam |

parātmasammardaviśeṣatattvavittataḥ kṛtaṃ syānmama bhartṛśāsanam || 7 ||

kathaṃ nu khalvadya bhavetsukhāgataṃ prasahya yuddhaṃ mama rākṣasaiḥ saha |

tathaiva khalvātmabalaṃ ca sāravatsammānayenmāṃ ca raṇe daśānanaḥ || 8 ||

tatassamāsādya raṇe daśānanaṃ samantrivargaṃ sabalaprayāyinam |

hṛdi sthitaṃ tasya mataṃ balaṃ ca vai sukhena mattvā'hamitaḥ punarvraje || 9 ||

idamasya nṛśaṃsasya nandanopamamuttamam |

vanaṃ netramanaḥkāntaṃ nānādrumalatāyutam || 10 ||

idaṃ vidhvaṃsayiṣyāmi śuṣkaṃ vanamivānalaḥ |

asminbhagne tataḥ kopaṃ kariṣyati daśānanaḥ || 11 ||

tato mahatsāśvamahārathadvipaṃ balaṃ samādekṣyati rākṣasādhipaḥ |

triśūlakālāyasapaṭṭisāyudhaṃ tato mahadyuddhamidaṃ bhaviṣyati || 12 ||

ahaṃ tu taiḥ saṃyati caṇḍavikramai ssametya rakṣobhirasahya vikramaḥ |

nihatya tadrāvaṇacoditaṃ balaṃ sukhaṃ gamiṣyāmi kapīśvarālayam || 13 ||

tato mārutavatkṛddho mārutirbhīmavikramaḥ |

ūruvegena mahatā drumānkṣeptumathārabhat || 14 ||

tatastu hanumānvīro babhañja pramadāvanam |

mattadvijasamāghuṣṭaṃ nānādrumalatāyutam || 15 ||

tadvanaṃ mathitairvṛkṣairbhinnaiśca salilāśayaiḥ |

cūrṇitaiḥ parvatāgraiśca babhūvāpriyadarśanam || 16 ||

nānāśakuntavirutaiḥ prabhinnaissalilāśayaiḥ |

tāmraiḥ kisalayaiḥ klāntaiḥ klāntadrumalatāyutam || 17 ||

na babhau tadvanaṃ tatra dāvānalahataṃ yathā |

vyākulāvaraṇā rejurvihvalā iva tā latāḥ || 18 ||

latāgṛhaiścitragṛhaiśca nāśitairmahoragairvyālamṛgaiśca nirdhutaiḥ |

śilāgṛhairunmathitaistathā gṛhaiḥ praṇaṣṭarūpaṃ tadabhūnmahadvanam || 19 ||

sā vihvalā'śokalatāpratānā vanasthalī śokalatāpratānā |

jātā daśāsyapramadāvanasya kaperbalāddhi pramadāvanasya || 20 ||

sa tasya kṛtvārthapatermahākapirmahadvyalīkaṃ manaso mahātmanaḥ |

yuyutsureko bahubhirmahābalaiśśiyā jvalaṃstoraṇamāsthitaḥ kapiḥ || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||