5.16 Sundarakanda - Shodasha Sargah

ॐ

5.16 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ಷೋಡಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷೋಡಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಪ್ರಶಸ್ಯ ತು ಪ್ರಶಸ್ತವ್ಯಾಂ ಸೀತಾಂ ತಾಂ ಹರಿಪುಙ್ಗವಃ ।

ಗುಣಾಭಿರಾಮಂ ರಾಮಂ ಚ ಪುನಶ್ಚಿನ್ತಾಪರೋಽಭವತ್ ॥ 1 ॥

ಸ ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲೇಕ್ಷಣಃ ।

ಸೀತಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತೇಜಸ್ವೀ ಹನೂಮಾನ್ವಿಲಲಾಪ ಹ ॥ 2 ॥

ಮಾನ್ಯಾ ಗುರುವಿನೀತಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಗುರುಪ್ರಿಯಾ ।

ಯದಿ ಸೀತಾಽಽಪಿ ದುಃಖಾರ್ತಾ ಕಾಲೋ ಹಿ ದುರತಿಕ್ರಮಃ ॥ 3 ॥

ರಾಮಸ್ಯ ವ್ಯವಸಾಯಜ್ಞಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ಧೀಮತಃ ।

ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಕ್ಷುಭ್ಯತೇ ದೇವೀ ಗಙ್ಗೇವ ಜಲದಾಗಮೇ ॥ 4 ॥

ತುಲ್ಯಶೀಲವಯೋವೃತ್ತಾಂ ತುಲ್ಯಾಭಿಜನಲಕ್ಷಣಾಮ್ ।

ರಾಘವೋಽಽರ್ಹತಿ ವೈದೇಹೀಂ ತಂ ಚೇಯಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ॥ 5 ॥

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನವಹೇಮಾಭಾಂ ಲೋಕಕಾನ್ತಾಮಿವ ಶ್ರಿಯಮ್ ।

ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ವಚನಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 6 ॥

ಅಸ್ಯಾ ಹೇತೋರ್ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾ ಹತೋ ವಾಲೀ ಮಹಾಬಲಃ ।

ರಾವಣಪ್ರತಿಮೋ ವೀರ್ಯೇ ಕಬನ್ಧಶ್ಚ ನಿಪಾತಿತಃ ॥ 7 ॥

ವಿರಾಧಶ್ಚ ಹತಃ ಸಙ್ಖ್ಯೇ ರಾಕ್ಷಸೋ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ।

ವನೇ ರಾಮೇಣ ವಿಕ್ರಮ್ಯ ಮಹೇನ್ದ್ರೇಣೇವ ಶಮ್ಬರಃ ॥ 8 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್ ।

ನಿಹತಾನಿ ಜನಸ್ಥಾನೇ ಶರೈರಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮೈಃ ॥ 9 ॥

ಖರಶ್ಚ ನಿಹತಸಙ್ಖ್ಯೇ ತ್ರಿಶಿರಾಶ್ಚ ನಿಪಾತಿತಃ ।

ದೂಷಣಶ್ಚ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಮೇಣ ವಿದಿತಾತ್ಮನಾ ॥ 10 ॥

ಐಶ್ವರ್ಯಂ ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ದುರ್ಲಭಂ ವಾಲಿಪಾಲಿತಮ್ ।

ಅಸ್ಯಾ ನಿಮಿತ್ತೇ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ ಲೋಕಸತ್ಕೃತಮ್ ॥ 11 ॥

ಸಾಗರಶ್ಚ ಮಯಾ ಕ್ರಾನ್ತಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ನದನದೀಪತಿಃ ।

ಅಸ್ಯಾ ಹೇತೋರ್ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪುರೀ ಚೇಯಮವೇಕ್ಷಿತಾ ॥ 12 ॥

ಯದಿ ರಾಮಃ ಸಮುದ್ರಾನ್ತಾಂ ಮೇದಿನೀಂ ಪರಿವರ್ತಯೇತ್ ।

ಅಸ್ಯಾಃ ಕೃತೇ ಜಗಚ್ಚಾಪಿ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯೇವ ಮೇ ಮತಿಃ ॥ 13 ॥

ರಾಜ್ಯಂ ವಾ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಸೀತಾ ವಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ।

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಂ ಸಕಲಂ ಸೀತಾಯಾ ನಾಪ್ನುಯಾತ್ಕಲಾಮ್ ॥ 14 ॥

ಇಯಂ ಸಾ ಧರ್ಮಶೀಲಸ್ಯ ಮೈಥಿಲಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಸುತಾ ಜನಕರಾಜಸ್ಯ ಸೀತಾ ಭರ್ತೃದೃಢವ್ರತಾ ॥ 15 ॥

ಉತ್ಥಿತಾ ಮೇದಿನೀಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಹಲಮುಖಕ್ಷತೇ ।

ಪದ್ಮರೇಣುನಿಭೈಃ ಕೀರ್ಣಾ ಶುಭೈಃ ಕೇದಾರಪಾಮ್ಸುಭಿಃ ॥ 16 ॥

ವಿಕ್ರಾನ್ತಸ್ಯಾರ್ಯಶೀಲಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇಷ್ನ್ವಿವರ್ತಿನಃ ।

ಸ್ನುಷಾ ದಶರಥಸ್ಯೈಷಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ರಾಜ್ಞೋ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 17 ॥

ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ಯ ಕೃತಜ್ಞಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ವಿದಿತಾತ್ಮನಃ ।

ಇಯಂ ಸಾ ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ ರಾಕ್ಷಸೀವಶಮಾಗತಾ ॥ 18 ॥

ಸರ್ವಾನ್ ಭೋಗಾನ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಭರ್ತೃಸ್ನೇಹಬಲಾತ್ಕೃತಾ ।

ಅಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ದುಃಖಾನಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ನಿರ್ಜನಂ ವನಮ್ ॥ 19 ॥

ಸನ್ತುಷ್ಟಾ ಫಲಮೂಲೇನ ಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷಣೇ ರತಾ ।

ಯಾ ಪರಾಂ ಭಜತೇ ಪ್ರೀತಿಂ ವನೇಽಽಪಿ ಭವನೇ ಯಥಾ ॥ 20 ॥

ಸೇಯಂ ಕನಕವರ್ಣಾಙ್ಗೀ ನಿತ್ಯಂ ಸುಸ್ಮಿತಭಾಷಿಣೀ ।

ಸಹತೇ ಯಾತನಾಮೇತಾಮನರ್ಥಾನಾಮಭಾಗಿನೀ ॥ 21 ॥

ಇಮಾಂ ತು ಶೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮರ್ಹತಿ ರಾಘವಃ ।

ರಾವಣೇನ ಪ್ರಮಥಿತಾಂ ಪ್ರಪಾಮಿವ ಪಿಪಾಸಿತಃ ॥ 22 ॥

ಅಸ್ಯಾ ನೂನಂ ಪುನರ್ಲಾಭಾದ್ರಾಘವಃ ಪ್ರೀತಿಮೇಷ್ಯತಿ ।

ರಾಜಾ ರಾಜ್ಯಪರಿಭ್ರಷ್ಟಃ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ಯೇವ ಮೇದಿನೀಮ್ ॥ 23 ॥

ಕಾಮಭೋಗೈಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಹೀನಾ ಬನ್ಧುಜನೇನ ಚ ।

ಧಾರಯತ್ಯಾತ್ಮನೋ ದೇಹಂ ತತ್ಸಮಾಗಮಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣೀ ॥ 24 ॥

ನೈಷಾ ಪಶ್ಯತಿ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ನೇಮಾನ್ಪುಷ್ಪಫಲದ್ರುಮಾನ್ ।

ಏಕಸ್ಥಹೃದಯಾ ನೂನಂ ರಾಮಮೇವಾನುಪಶ್ಯತಿ ॥ 25 ॥

ಭರ್ತಾ ನಾಮ ಪರಂ ನಾರ್ಯಾ ಭೂಷಣಂ ಭೂಷಣಾದಪಿ ।

ಏಷಾ ತು ರಹಿತಾ ತೇನ ಭೂಷಣಾರ್ಹಾ ನ ಶೋಭತೇ ॥ 26 ॥

ದುಷ್ಕರಂ ಕುರುತೇ ರಾಮೋ ಹೀನೋ ಯದನಯಾ ಪ್ರಭುಃ ।

ಧಾರಯತ್ಯಾತ್ಮನೋ ದೇಹಂ ನ ದುಃಖೇನಾವಸೀದತಿ ॥ 27 ॥

ಇಮಾಮಸಿತಕೇಶಾನ್ತಾಂ ಶತಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಾಮ್ ।

ಸುಖಾರ್ಹಾಂ ದುಃಖಿತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಮಾಪಿ ವ್ಯಥಿತಂ ಮನಃ ॥ 28 ॥

ಕ್ಷತಿಕ್ಷಮಾ ಪುಷ್ಕರಸನ್ನಿಭಾಕ್ಷೀ ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ ರಾಘವಲಕ್ಷ್ಮಣಾಭ್ಯಾಮ್ ।

ಸಾ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿರ್ವಿಕೃತೇಕ್ಷಣಾಭಿಃ ಸಂರಕ್ಷ್ಯತೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವೃಕ್ಷಮೂಲೇ ॥ 29 ॥

ಹಿಮಹತನಲಿನೀವ ನಷ್ಟಶೋಭಾ ವ್ಯಸನಪರಮ್ಪರಯಾ ನಿಪೀಡ್ಯಮಾನಾ ।

ಸಹಚರರಹಿತೇವ ಚಕ್ರವಾಕೀ ಜನಕಸುತಾ ಕೃಪಣಾಂ ದಶಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾ ॥ 30 ॥

ಅಸ್ಯಾ ಹಿ ಪುಷ್ಪಾವನತಾಗ್ರಶಾಖಾಃ ಶೋಕಂ ದೃಢಂ ವೈ ಜನಯನ್ತ್ಯಶೋಕಾಃ ।

ಹಿಮವ್ಯಪಾಯೇನ ಚ ಶೀತರಶ್ಮಿ ರಭ್ಯುತ್ಥಿತೋ ನೈಕಸಹಸ್ರರಶ್ಮಿಃ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯೇವಮರ್ಥಂ ಕಪಿರನ್ವವೇಕ್ಷ್ಯ ಸೀತೇಯಮಿತ್ಯೇವ ನಿವಿಷ್ಟಬುದ್ಧಿಃ ।

ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಷಸಾದ ವೃಕ್ಷೇ ಬಲೀ ಹರೀಣಾಮೃಷಭಸ್ತರಸ್ವೀ ॥ 32 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಷೋಡಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣoḍaśassargaḥ |

praśasya tu praśastavyāṃ sītāṃ tāṃ haripuṅgavaḥ |

guṇābhirāmaṃ rāmaṃ ca punaścintāparo'bhavat || 1 ||

sa muhūrtamiva dhyātvā bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ |

sītāmāśritya tejasvī hanūmānvilalāpa ha || 2 ||

mānyā guruvinītasya lakṣmaṇasya gurupriyā |

yadi sītā''pi duḥkhārtā kālo hi duratikramaḥ || 3 ||

rāmasya vyavasāyajñā lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ |

nātyarthaṃ kṣubhyate devī gaṅgeva jaladāgame || 4 ||

tulyaśīlavayovṛttāṃ tulyābhijanalakṣaṇām |

rāghavo''rhati vaidehīṃ taṃ ceyamasitekṣaṇā || 5 ||

tāṃ dṛṣṭvā navahemābhāṃ lokakāntāmiva śriyam |

jagāma manasā rāmaṃ vacanaṃ cedamabravīt || 6 ||

asyā hetorviśālākṣyā hato vālī mahābalaḥ |

rāvaṇapratimo vīrye kabandhaśca nipātitaḥ || 7 ||

virādhaśca hataḥ saṅkhye rākṣaso bhīmavikramaḥ |

vane rāmeṇa vikramya mahendreṇeva śambaraḥ || 8 ||

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |

nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ || 9 ||

kharaśca nihatasaṅkhye triśirāśca nipātitaḥ |

dūṣaṇaśca mahātejā rāmeṇa viditātmanā || 10 ||

aiśvaryaṃ vānarāṇāṃ ca durlabhaṃ vālipālitam |

asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavān lokasatkṛtam || 11 ||

sāgaraśca mayā krāntaśśrīmānnadanadīpatiḥ |

asyā hetorviśālākṣyāḥ purī ceyamavekṣitā || 12 ||

yadi rāmaḥ samudrāntāṃ medinīṃ parivartayet |

asyāḥ kṛte jagaccāpi yuktamityeva me matiḥ || 13 ||

rājyaṃ vā triṣu lokeṣu sītā vā janakātmajā |

trailokyarājyaṃ sakalaṃ sītāyā nāpnuyātkalām || 14 ||

iyaṃ sā dharmaśīlasya maithilasya mahātmanaḥ |

sutā janakarājasya sītā bhartṛdṛḍhavratā || 15 ||

utthitā medinīṃ bhittvā kṣetre halamukhakṣate |

padmareṇunibhaiḥ kīrṇā śubhaiḥ kedārapāmsubhiḥ || 16 ||

vikrāntasyāryaśīlasya saṃyugeṣnvivartinaḥ |

snuṣā daśarathasyaiṣā jyeṣṭhā rājño yaśasvinī || 17 ||

dharmajñasya kṛtajñasya rāmasya viditātmanaḥ |

iyaṃ sā dayitā bhāryā rākṣasīvaśamāgatā || 18 ||

sarvān bhogānparityajya bhartṛsnehabalātkṛtā |

acintayitvā duḥkhāni praviṣṭā nirjanaṃ vanam || 19 ||

santuṣṭā phalamūlena bhartṛśuśrūṣaṇe ratā |

yā parāṃ bhajate prītiṃ vane''pi bhavane yathā || 20 ||

seyaṃ kanakavarṇāṅgī nityaṃ susmitabhāṣiṇī |

sahate yātanāmetāmanarthānāmabhāginī || 21 ||

imāṃ tu śīlasampannāṃ draṣṭumarhati rāghavaḥ |

rāvaṇena pramathitāṃ prapāmiva pipāsitaḥ || 22 ||

asyā nūnaṃ punarlābhādrāghavaḥ prītimeṣyati |

rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punaḥ prāpyeva medinīm || 23 ||

kāmabhogaiḥ parityaktā hīnā bandhujanena ca |

dhārayatyātmano dehaṃ tatsamāgamakāṅkṣiṇī || 24 ||

naiṣā paśyati rākṣasyo nemānpuṣpaphaladrumān |

ekasthahṛdayā nūnaṃ rāmamevānupaśyati || 25 ||

bhartā nāma paraṃ nāryā bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇādapi |

eṣā tu rahitā tena bhūṣaṇārhā na śobhate || 26 ||

duṣkaraṃ kurute rāmo hīno yadanayā prabhuḥ |

dhārayatyātmano dehaṃ na duḥkhenāvasīdati || 27 ||

imāmasitakeśāntāṃ śatapatranibhekṣaṇām |

sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathitaṃ manaḥ || 28 ||

kṣatikṣamā puṣkarasannibhākṣī yā rakṣitā rāghavalakṣmaṇābhyām |

sā rākṣasībhirvikṛtekṣaṇābhiḥ saṃrakṣyate samprati vṛkṣamūle || 29 ||

himahatanalinīva naṣṭaśobhā vyasanaparamparayā nipīḍyamānā |

sahacararahiteva cakravākī janakasutā kṛpaṇāṃ daśāṃ prapannā || 30 ||

asyā hi puṣpāvanatāgraśākhāḥ śokaṃ dṛḍhaṃ vai janayantyaśokāḥ |

himavyapāyena ca śītaraśmi rabhyutthito naikasahasraraśmiḥ || 31 ||

ityevamarthaṃ kapiranvavekṣya sīteyamityeva niviṣṭabuddhiḥ |

saṃśritya tasminniṣasāda vṛkṣe balī harīṇāmṛṣabhastarasvī || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||