5.15 Sundarakanda - Panchadasha Sargah

ॐ

5.15 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚದಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸ ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ತತ್ರಸ್ಥೋ ಮಾರ್ಗಮಾಣಶ್ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಅವೇಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಮಹೀಂ ಸರ್ವಾಂ ತಾಮನ್ವವೈಕ್ಷತ ॥ 1 ॥

ಸನ್ತಾನಕಲತಾಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈರುಪಶೋಭಿತಾಮ್ ।

ದಿವ್ಯಗನ್ಧರಸೋಪೇತಾಂ ಸರ್ವತಸ್ಸಮಲಙ್ಕೃತಾಮ್ ॥ 2 ॥

ತಾಂ ಸ ನನ್ದನಸಙ್ಕಾಶಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿರಾವೃತಾಮ್ ।

ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದಸಮ್ಬಾಧಾಂ ಕೋಕಿಲಾಕುಲನಿಸ್ಸ್ವನಾಮ್ ॥ 3 ॥

ಕಾಞ್ಚನೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾಭಿರ್ವಾಪೀಭಿರುಪಶೋಭಿತಾಮ್ ।

ಬಹ್ವಾಸನಕುಥೋಪೇತಾಂ ಬಹುಭೂಮಿಗೃಹಾಯುತಾಮ್ ॥ 4 ॥

ಸರ್ವರ್ತುಕುಸುಮೈ ರಮ್ಯಾಂ ಫಲವದ್ಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈಃ ।

ಪುಷ್ಪಿತಾನಾಮಶೋಕಾನಾಂ ಶ್ರಿಯಾ ಸೂರ್ಯೋದಯಪ್ರಭಾಮ್ ॥ 5 ॥

ಪ್ರದೀಪ್ತಾಮಿವ ತತ್ರಸ್ಥೋ ಮಾರುತಿಸ್ಸಮುದೈಕ್ಷತ ।

ನಿಷ್ಪತ್ರಶಾಖಾಂ ವಿಹಗೈಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾಮಿವಾಸಕೃತ್ ॥ 6 ॥

ವಿನಿಷ್ಪತದ್ಭಿಃ ಶತಶಶ್ಚಿತ್ರೈಃ ಪುಷ್ಪಾವತಂಸಕೈಃ ।

ಆಮೂಲಪುಷ್ಪನಿಚಿತೈರಶೋಕೈಶ್ಶೋಕನಾಶನೈಃ ॥ 7 ॥

ಪುಷ್ಪಭಾರಾತಿಭಾರೈಶ್ಚ ಸ್ಪೃಶದ್ಭಿರಿವ ಮೇದಿನೀಮ್ ।

ಕರ್ಣಿಕಾರೈಃ ಕುಸುಮಿತೈಃ ಕಿಂಶುಕೈಶ್ಚ ಸುಪುಷ್ಪಿತೈಃ ॥ 8 ॥

ಸ ದೇಶಃ ಪ್ರಭಯಾ ತೇಷಾಂ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇವ ಸರ್ವತಃ ।

ಪುನ್ನಾಗಾಸ್ಸಪ್ತಪರ್ಣಾಶ್ಚ ಚಮ್ಪಕೋದ್ದಾಲಕಾಸ್ತಥಾ ॥ 9 ॥

ವಿವೃದ್ಧಮೂಲಾ ಬಹವಶ್ಶೋಭನ್ತೇ ಸ್ಮ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಃ ।

ಶಾತಕುಮ್ಭನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮಾಃ ॥ 10 ॥

ನೀಲಾಞ್ಜನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ತತ್ರಾಶೋಕಾಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ।

ನನ್ದನಂ ವಿವಿಧೋದ್ಯಾನಂ ಚಿತ್ರಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಯಥಾ ॥ 11 ॥

ಅತಿವೃತ್ತಮಿವಾಚಿನ್ತ್ಯಂ ದಿವ್ಯಂ ರಮ್ಯಂ ಶ್ರಿಯಾ ವೃತಮ್ ।

ವಿತೀಯಮಿವ ಚಾಕಾಶಂ ಪುಷ್ಪಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಾಯುತಮ್ ॥ 12 ॥

ಪುಷ್ಪರತ್ನಶತೈಶ್ಚಿತ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಸಾಗರಂ ಯಥಾ ।

ಸರ್ವರ್ತುಪುಷ್ಪೈರ್ನಿಚಿತಂ ಪಾದಪೈರ್ಮಧುಗನ್ಧಿಭಿಃ ॥ 13 ॥

ನಾನಾನಿನಾದೈರುದ್ಯಾನಂ ರಮ್ಯಂ ಮೃಗಗಣೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ ।

ಅನೇಕಗನ್ಧಪ್ರವಹಂ ಪುಣ್ಯಗನ್ಧಂ ಮನೋರಮಮ್ ॥ 14 ॥

ಶೈಲೇನ್ದ್ರಮಿವ ಗನ್ಧಾಢ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಗನ್ಧಮಾದನಮ್ ।

ಅಶೋಕವನಿಕಾಯಾಂ ತು ತಸ್ಯಾಂ ವಾನರಪುಙ್ಗವಃ ॥ 15 ॥

ಸ ದದರ್ಶಾವಿದೂರಸ್ಥಂ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ।

ಮಥ್ಯೇ ಸ್ತಮ್ಭಸಹಸ್ರೇಣ ಸ್ಥಿತಂ ಕೈಲಾಸಪಾಣ್ಡುರಮ್ ॥ 16 ॥

ಪ್ರವಾಲಕೃತಸೋಪಾನಂ ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನವೇದಿಕಮ್ ।

ಮುಷ್ಣನ್ತಮಿವ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ದ್ಯೋತಮಾನಮಿವ ಶ್ರಿಯಾ ॥ 17 ॥

ವಿಮಲಂ ಪ್ರಾಂಶುಭಾವತ್ವಾದುಲ್ಲಿಖನ್ತಮಿವಾಮ್ಬರಮ್ ।

ತತೋ ಮಲಿನಸಂವೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಸ್ಸಮಾವೃತಾಮ್ ॥ 18 ॥

ಉಪವಾಸಕೃಶಾಂ ದೀನಾಂ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।

ದದರ್ಶ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಾದೌ ಚನ್ದ್ರರೇಖಾಮಿವಾಮಲಾಮ್ ॥ 19 ॥

ಮನ್ದಪ್ರಖ್ಯಾಯಮಾನೇನ ರೂಪೇಣ ರುಚಿರಪ್ರಭಾಮ್ ।

ಪಿನದ್ಧಾಂ ಧೂಮಜಾಲೇನ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ ॥ 20 ॥

ಪೀತೇನೈಕೇನ ಸಂವೀತಾಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನೋತ್ತಮವಾಸಸಾ ।

ಸಪಙ್ಕಾಮನಲಙ್ಕಾರಾಂ ವಿಪದ್ಮಾಮಿವ ಪದ್ಮಿನೀಮ್ ॥ 21 ॥

ವ್ರೀಡಿತಾಂ ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತಾಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಾಂ ತಪಸ್ವಿನೀಮ್ ।

ಗ್ರಹೇಣಾಙ್ಗಾರಕೇಣೇವ ಪೀಡಿತಾಮಿವ ರೋಹಿಣೀಮ್ ॥ 22 ॥

ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣಮುಖೀಂ ದೀನಾಂ ಕೃಶಾಮನಶನೇನ ಚ ।

ಶೋಕಧ್ಯಾನಪರಾಂ ದೀನಾಂ ನಿತ್ಯಂ ದುಃಖಪರಾಯಣಾಮ್ ॥ 23 ॥

ಪ್ರಿಯಂ ಜನಮಪಶ್ಯನ್ತೀಂ ಪಶ್ಯನ್ತೀಂ ರಾಕ್ಷಸೀಗಣಮ್ ।

ಸ್ವಗಣೇನ ಮೃಗೀಂ ಹೀನಾಂ ಶ್ವಗಣಾಭಿವೃತಾಮಿವ ॥ 24 ॥

ನೀಲನಾಗಾಭಯಾ ವೇಣ್ಯಾ ಜಘನಂ ಗತಯೈಕಯಾ ।

ನೀಲಯಾ ನೀರದಾಪಾಯೇ ವನರಾಜ್ಯಾ ಮಹೀಮಿವ ॥ 25 ॥

ಸುಖಾರ್ಹಾಂ ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತಾಂ ವ್ಯಸನಾನಾಮಕೋವಿದಾಮ್ ।

ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಮಧಿಕಂ ಮಲಿನಾಂ ಕೃಶಾಮ್ ॥ 26 ॥

ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಸೀತೇತಿ ಕಾರಣೈರುಪಪಾದಿಭಿಃ ।

ಹ್ರಿಯಮಾಣಾ ತದಾ ತೇನ ರಕ್ಷಸಾ ಕಾಮರೂಪಿಣಾ ॥ 27 ॥

ಯಥಾರೂಪಾ ಹಿ ದೃಷ್ಟಾ ವೈ ತಥಾರೂಪೇಯಮಙ್ಗನಾ ।

ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಾನನಾಂ ಸುಭ್ರೂಂ ಚಾರುವೃತ್ತಪಯೋಧರಾಮ್ ॥ 28 ॥

ಕುರ್ವತೀಂ ಪ್ರಭಯಾದೇವೀಂ ಸರ್ವಾ ವಿತಿಮಿರಾ ದಿಶಃ ।

ತಾಂ ನೀಲಕೇಶೀಂ ಬಿಮ್ಬೋಷ್ಠೀಂ ಸುಮಧ್ಯಾಂ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಮ್ ॥ 29 ॥

ಸೀತಾಂ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀಂ ಮನ್ಮಥಸ್ಯ ರತಿಂ ಯಥಾ ।

ಇಷ್ಟಾಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಪ್ರಭಾಮಿವ ॥ 30 ॥

ಭೂಮೌ ಸುತನುಮಾಸೀನಾಂ ನಿಯತಾಮಿವ ತಾಪಸೀಮ್ ।

ನಿಃಶ್ವಾಸಬಹುಲಾಂ ಭೀರುಂ ಭುಜಗೇನ್ದ್ರವಧೂಮಿವ ॥ 31 ॥

ಶೋಕಜಾಲೇನ ಮಹತಾ ವಿತತೇನ ನ ರಾಜತೀಮ್ ।

ಸಂಸಕ್ತಾಂ ಧೂಮಜಾಲೇನ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ ॥ 32 ॥

ತಾಂ ಸ್ಮೃತೀಮಿವ ಸನ್ದಿಗ್ಧಾಮೃದ್ಧಿಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ ।

ವಿಹತಾಮಿವ ಚ ಶ್ರದ್ಧಾಮಾಶಾಂ ಪ್ರತಿಹತಾಮಿವ ॥ 33 ॥

ಸೋಪಸರ್ಗಾಂ ಯಥಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಸಕಲುಷಾಮಿವ ।

ಅಭೂತೇನಾಪವಾದೇನ ಕೀರ್ತಿಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ ॥ 34 ॥

ರಾಮೋಪರೋಧವ್ಯಥಿತಾಂ ರಕ್ಷೋಹರಣಕರ್ಶಿತಾಮ್ ।

ಅಬಲಾಂ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಂ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾಂ ತತಸ್ತತಃ ॥ 35 ॥

ಬಾಷ್ಪಾಮ್ಬುಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಕೃಷ್ಣವಕ್ರಾಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಣಾ ।

ವದನೇನಾಪ್ರಸನ್ನೇನ ನಿಃಶ್ವಸನ್ತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 36 ॥

ಮಲಪಙ್ಕಧರಾಂ ದೀನಾಂ ಮಣ್ಡನಾರ್ಹಾಮಮಣ್ಡಿತಾಮ್ ।

ಪ್ರಭಾಂ ನಕ್ಷತ್ರರಾಜಸ್ಯ ಕಾಲಮೇಘೈರಿವಾವೃತಾಮ್ ॥ 37 ॥

ತಸ್ಯ ಸನ್ದಿದಿಹೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಮುಹುಃ ಸೀತಾಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ತು ।

ಆಮ್ನಾಯಾನಾಮಯೋಗೇನ ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಶಿಥಿಲಾಮಿವ ॥ 38 ॥

ದುಃಖೇನ ಬುಬುಧೇ ಸೀತಾಂ ಹನುಮಾನನಲಙ್ಕೃತಾಮ್ ।

ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಯಥಾ ಹೀನಾಂ ವಾಚಮರ್ಥಾನ್ತರಂ ಗತಾಮ್ ॥ 39 ॥

ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷಯ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ರಾಜಪುತ್ರೀಮನಿನ್ದಿತಾಮ್ ।

ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಸೀತೇತಿ ಕಾರಣೈರುಪಪಾದಿಭಿಃ ॥ 40 ॥

ವೈದೇಹ್ಯಾ ಯಾನಿ ಚಾಙ್ಗೇಷು ತದಾ ರಾಮೋಽನ್ವಕೀರ್ತಯತ್ ।

ತಾನ್ಯಾಭರಣಜಾಲಾನಿ ಗಾತ್ರಶೋಭೀನ್ಯಲಕ್ಷಯತ್ ॥ 41 ॥

ಸುಕೃತೌ ಕರ್ಣವೇಷ್ಟೌ ಚ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೌ ಚ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೌ ।

ಮಣಿವಿದ್ರುಮಚಿತ್ರಾಣಿ ಹಸ್ತೇಷ್ವಾಭರಣಾನಿ ಚ ॥ 42 ॥

ಶ್ಯಾಮಾನಿ ಚಿರಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ತಥಾ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ತಿ ಚ ।

ತಾನ್ಯೈವೇತಾನಿ ಮನ್ಯೇಽಹಂ ಯಾನಿ ರಾಮೋಽನ್ವಕೀರ್ತಯತ್ ॥ 43 ॥

ತತ್ರ ಯಾನ್ಯವಹೀನಾನಿ ತಾನ್ಯಹಂ ನೋಪಲಕ್ಷಯೇ ।

ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾ ನಾವಹೀನಾನಿ ತಾನೀಮಾನಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 44 ॥

ಪೀತಂ ಕನಕಪಟ್ಟಾಭಂ ಸ್ರಸ್ತಂ ತದ್ವಸನಂ ಶುಭಮ್ ।

ಉತ್ತರೀಯಂ ನಗಾಸಕ್ತಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟಂ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ॥ 45 ॥

ಭೂಷಣಾನಿ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಿ ದೃಷ್ಟಾನಿ ಧರಣೀತಲೇ ।

ಅನಯೈವಾಪವಿದ್ಧಾನಿ ಸ್ವನವನ್ತಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ ॥ 46 ॥

ಇದಂ ಚಿರಗೃಹೀತತ್ವಾದ್ವಸನಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟವತ್ತರಮ್ ।

ತಥಾಽಪಿ ನೂನಂ ತದ್ವರ್ಣಂ ತಥಾ ಶ್ರೀಮದ್ಯಥೇತರತ್ ॥ 47 ॥

ಇಯಂ ಕನಕವರ್ಣಾಙ್ಗೀ ರಾಮಸ್ಯ ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯಾ ।

ಪ್ರಣಷ್ಟಾಪಿ ಸತೀ ಯಾಽಸ್ಯ ಮನಸೋ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ॥ 48 ॥

ಇಯಂ ಸಾ ಯತ್ಕೃತೇ ರಾಮಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ।

ಕಾರುಣ್ಯೇನಾನೃಶಂಸ್ಯೇನ ಶೋಕೇನ ಮದನೇನ ಚ ॥ 49 ॥

ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಣಷ್ಟೇತಿ ಕಾರುಣ್ಯಾದಾಶ್ರಿತೇತ್ಯಾನೃಶಂಸ್ಯತಃ ।

ಪತ್ನೀ ನಷ್ಟೇತಿ ಶೋಕೇನ ಪ್ರಿಯೇತಿ ಮದನೇನ ಚ ॥ 50 ॥

ಅಸ್ಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಯಥಾ ರೂಪಮಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸೌಷ್ಠವಮ್ ।

ರಾಮಸ್ಯ ಚ ಯಥಾ ರೂಪಂ ತಸ್ಯೇಯಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ॥ 51 ॥

ಅಸ್ಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।

ತೇನೇಯಂ ಸ ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ ॥ 52 ॥

ದುಷ್ಕರಂ ಕೃತವಾನ್ರಾಮೋ ಹೀನೋ ಯದನಯಾ ಪ್ರಭುಃ ।

ಧಾರಯತ್ಯಾತ್ಮನೋ ದೇಹಂ ನ ಶೋಕೇನಾವಸೀದತಿ ॥ 53 ॥

ದುಷ್ಕರಂ ಕುರುತೇ ರಾಮೋ ಯ ಇಮಾಂ ಮತ್ತಕಾಶಿನೀಮ್ ।

ಸೀತಾಂ ವಿನಾ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ ॥ 54 ॥

ಏವಂ ಸೀತಾಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಃ ಪವನಸಮ್ಭವಃ ।

ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ಪ್ರಶಶಂಸ ಚ ತಂ ಪ್ರಭುಮ್ ॥ 55 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha pañcadaśassargaḥ |

sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |

avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||

santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |

divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||

tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |

harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||

kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |

bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||

sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |

puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||

pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |

niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||

viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |

āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||

puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |

karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||

sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |

punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||

vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |

śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||

nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |

nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||

ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |

vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||

puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |

sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||

nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |

anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||

śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |

aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||

sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |

mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||

pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |

muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||

vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |

tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||

upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |

dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||

mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |

pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||

pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |

sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||

vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |

graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||

aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |

śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||

priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |

svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||

nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |

nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||

sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |

tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||

tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |

hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||

yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |

pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||

kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |

tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||

sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |

iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||

bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |

niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||

śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |

saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||

tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |

vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||

sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |

abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||

rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |

abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||

bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |

vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||

malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |

prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||

tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |

āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||

duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |

saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||

tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |

tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||

vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |

tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||

sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |

maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||

śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |

tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||

tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |

yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||

pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |

uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||

bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |

anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||

idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |

tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||

iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |

praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||

iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |

kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||

strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |

patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||

asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |

rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||

asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |

teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||

duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |

dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||

duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |

sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||

evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |

jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||