4.32 Kishkindhakanda - Dvatrimsha Sargah

ॐ

4.32 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಾತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಚಿವೈಸ್ಸಹ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಕುಪಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮುಮೋಚಾಸನಮಾತ್ಮವಾನ್ ॥ 1 ॥

ಸಚಿವಾನಬ್ರವೀದ್ವಾಕ್ಯಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಗುರುಲಾಘವಮ್ ।

ಮನ್ತ್ರಜ್ಞಾನ್ಮನ್ತ್ರಕುಶಲೋ ಮನ್ತ್ರೇಷು ಪರಿನಿಷ್ಠಿತಾನ್ ॥ 2 ॥

ನ ಮೇ ದುರ್ವ್ಯಾಹೃತಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಪಿ ಮೇ ದುರನುಷ್ಠಿತಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಾಘವಭ್ರಾತಾ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕಿಮಿತಿ ಚಿನ್ತಯೇ ॥ 3 ॥

ಅಸುಹೃದ್ಭಿರ್ಮಮಾಮಿತ್ರೈರ್ನಿತ್ಯಮನ್ತರದರ್ಶಿಭಿಃ ।

ಮಮ ದೋಷಾನಸಮ್ಭೂತಾನ್ ಶ್ರಾವಿತೋ ರಾಘವಾನುಜಃ ॥ 4 ॥

ಅತ್ರ ತಾವದ್ಯಥಾಬುದ್ಧಿ ಸರ್ವೈರೇವ ಯಥಾವಿಧಿ ।

ಭಾವಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಸ್ತಾವದ್ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಿಪುಣಂ ಶನೈಃ ॥ 5 ॥

ನ ಖಲ್ವಸ್ತಿ ಮಮ ತ್ರಾಸೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನ್ನಾಪಿ ರಾಘವಾತ್ ।

ಮಿತ್ರಂ ತ್ವಸ್ಥಾನಕುಪಿತಂ ಜನಯತ್ಯೇವ ಸಮ್ಭ್ರಮಮ್ ॥ 6 ॥

ಸರ್ವಥಾ ಸುಕರಂ ಮಿತ್ರಂ ದುಷ್ಕರಂ ಪರಿಪಾಲನಮ್ ।

ಅನಿತ್ಯತ್ವಾಚ್ಛ ಚಿತ್ತಾನಾಂ ಪ್ರೀತಿರಲ್ಪೇಪಿ ಭಿದ್ಯತೇ ॥ 7 ॥

ಅತೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ತ್ರಸ್ತೋಹಂ ರಾಮೇಣ ತು ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಯನ್ಮಯೋಪಕೃತಂ ಶಕ್ಯಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತುಂ ನ ತನ್ಮಯಾ ॥ 8 ॥

ಸುಗ್ರೀವೇಣೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ಹನುಮಾನ್ಹರಿಪುಙ್ಗವಃ ।

ಉವಾಚ ಸ್ವೇನ ತರ್ಕೇಣ ಮಧ್ಯೇ ವಾನರಮನ್ತ್ರಿಣಾಮ್ ॥ 9 ॥

ಸರ್ವಥಾ ನೈತದಾಶ್ಚರ್ಯಂ ಯಸ್ತ್ವಂ ಹರಿಗಣೇಶ್ವರ ।

ನ ವಿಸ್ಮರಸಿ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಮುಪಕಾರ ಕೃತಂ ಶುಭಮ್ ॥ 10 ॥

ರಾಘವೇಣ ತು ವೀರೇಣ ಭಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ದೂರತಃ ।

ತ್ವತ್ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಹತೋ ವಾಲೀ ಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ॥ 11 ॥

ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಣಯಾತ್ಕೃದ್ಧೋ ರಾಘವೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।

ಭ್ರಾತರಂ ಸಮ್ಪ್ರಹಿತವಾನ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ಧನಮ್ ॥ 12 ॥

ತ್ವಂ ಪ್ರಮತ್ತೋ ನ ಜಾನೀಷೇ ಕಾಲಂ ಕಾಲವಿದಾಂ ವರ ।

ಫುಲ್ಲಸಪ್ತಚ್ಛದಶ್ಯಾಮಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ತು ಶರಚ್ಛಿವಾ ॥ 13 ॥

ನಿರ್ಮಲಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಾ ದ್ಯೌಃ ಪ್ರನಷ್ಟವಲಾಹಕಾ ।

ಪ್ರಸನ್ನಾಶ್ಚ ದಿಶಸ್ಸರ್ವಾಸ್ಸರಿತಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ ॥ 14 ॥

ಪ್ರಾಪ್ತಮುದ್ಯೋಗಕಾಲಂ ತು ನಾವೈಷಿ ಹರಿಪುಙ್ಗವ ।

ತ್ವಂ ಪ್ರಮತ್ತ ಇತಿ ವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಯಮಿಹಾಗತಃ ॥ 15 ॥

ಆರ್ತಸ್ಯ ಹೃತದಾರಸ್ಯ ಪುರುಷಂ ಪುರುಷಾನ್ತರಾತ್ ।

ವಚನಂ ಮರ್ಷಣೀಯಂ ತೇ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 16 ॥

ಕೃತಾಪರಾಧಸ್ಯ ಹಿ ತೇ ನಾನ್ಯತ್ಪಶ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಕ್ಷಮಮ್ ।

ಅನ್ತರೇಣಾಞ್ಜಲಿಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದನಾತ್ ॥ 17 ॥

ನಿಯುಕ್ತೈರ್ಮನ್ತ್ರಿಭಿರ್ವಾಚ್ಯೋ ಹ್ಯವಶ್ಯಂ ಪಾರ್ಥಿವೋ ಹಿತಮ್ ।

ಅತ ಏವ ಭಯಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಬ್ರವೀಮ್ಯವಧೃತಂ ವಚಃ ॥ 18 ॥

ಅಭಿಕ್ರುದ್ಧಸ್ಸಮರ್ಥೋ ಹಿ ಚಾಪಮುದ್ಯಮ್ಯ ರಾಘವಃ ।

ಸದೇವಾಸುರಗನ್ಧರ್ವಂ ವಶೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತುಂ ಜಗತ್ ॥ 19 ॥

ನ ಸ ಕ್ಷಮಃ ಕೋಪಯಿತುಂ ಯಃ ಪ್ರಸಾದ್ಯಃ ಪುನರ್ಭವೇತ್ ।

ಪೂರ್ವೋಪಕಾರಂ ಸ್ಮರತಾ ಕೃತಜ್ಞೇನ ವಿಶೇಷತಃ ॥ 20 ॥

ತಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತ್ವಂ ಸಪುತ್ರಸ್ಸಸುಹೃಜ್ಜನಃ ।

ರಾಜಂಸ್ತಿಷ್ಠಸ್ವ ಸಮಯೇ ಭರ್ತುರ್ಭಾರ್ಯೇವ ತದ್ವಶಃ ॥ 21 ॥

ನ ರಾಮರಾಮಾನುಜಶಾಸನಂ ತ್ವಯಾ ಕಪೀನ್ದ್ರ ಯುಕ್ತಂ ಮನಸಾಽಪ್ಯಪೋಹಿತುಮ್ ।

ಮನೋ ಹಿ ತೇ ಜ್ಞಾಸ್ಯತಿ ಮಾನುಷಂ ಬಲಂ ಸ ರಾಘವಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸುರೇನ್ದ್ರವರ್ಚಸಃ ॥ 22 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha dvātriṃśassargaḥ |

aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |

lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||

sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |

mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||

na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |

lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||

asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |

mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||

atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |

bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||

na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |

mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||

sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |

anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||

ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |

yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||

sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |

uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||

sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |

na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||

rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |

tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||

sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |

bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||

tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |

phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||

nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |

prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||

prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |

tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||

ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |

vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||

kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |

antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||

niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |

ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||

abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |

sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||

na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |

pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |

rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||

na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |

mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||