4.3 Kishkindhakanda - Tritiya Sargah

ॐ

4.3 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ತೃತೀಯ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತೃತೀಯಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ವಚೋ ವಿಜ್ಞಾಯ ಹನುಮಾನ್ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಪರ್ವತಾದೃಶ್ಯಮೂಕಾತ್ತು ಪುಪ್ಲುವೇ ಯತ್ರ ರಾಘವೌ ॥ 1 ॥

ಕಪಿರೂಪಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಹನುಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ।

ಭಿಕ್ಷುರೂಪಂ ತತೋ ಭೇಜೇ ಶಠಬುದ್ಧಿತಯಾ ಕಪಿಃ ॥ 2 ॥

ತತಸ್ಸ ಹನುಮಾನ್ವಾಚಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ಸುಮನೋಜ್ಞಯಾ ।

ವಿನೀತವದುಪಾಗಮ್ಯ ರಾಘವೌ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಚ ॥ 3 ॥

ಆಬಭಾಷೇ ತದಾ ವೀರೌ ಯಥಾವತ್ಪ್ರಶಶಂಸ ಚ ।

ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ವಿಧಿವದ್ವೀರೌ ಹನುಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ।

ಉವಾಚ ಕಾಮತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಮೃದು ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮೌ ॥ 4 ॥

ರಾಜರ್ಷಿದೇವಪ್ರತಿಮೌ ತಾಪಸೌ ಸಂಶಿತವ್ರತೌ ।

ದೇಶಂ ಕಥಮಿಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಭವನ್ತೌ ವರವರ್ಣಿನೌ ॥ 5 ॥

ತ್ರಾಸಯನ್ತೌ ಮೃಗಗಣಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ವನಚಾರಿಣಃ ॥ 6 ॥

ಪಮ್ಪಾತೀರರುಹಾನ್ವೃಕ್ಷಾನ್ ವೀಕ್ಷಮಾಣೌ ಸಮನ್ತತಃ ।

ಇಮಾಂ ನದೀಂ ಶುಭಜಲಾಂ ಶೋಭಯನ್ತೌ ತಪಸ್ವಿನೌ ॥ 7 ॥

ಧೈರ್ಯವನ್ತೌ ಸುವರ್ಣಾಭೌ ಕೌ ಯುವಾಂ ಚೀರವಾಸಸೌ ।

ನಿಃಶ್ವಸನ್ತೌ ವರಭುಜೌ ಪೀಡಯನ್ತಾವಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 8 ॥

ಸಿಂಹವಿಪ್ರೇಕ್ಷಿತೌ ವೀರೌ ಮಹಾಬಲವಿಕ್ರಮೌ ।

ಶಕ್ರಚಾಪನಿಭೇ ಚಾಪೇ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಶತ್ರುಸೂದನೌ ॥ 9 ॥

ಶ್ರೀಮನ್ತೌ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೌ ವೃಷಭಶ್ರೇಷ್ಠವಿಕ್ರಮೌ ।

ಹಸ್ತಿಹಸ್ತೋಪಮಭುಜೌ ದ್ಯುತಿಮನ್ತೌ ನರರ್ಷಭೌ ॥ 10 ॥

ಪ್ರಭಯಾ ಪರ್ವತೇನ್ದ್ರೋಽಯಂ ಯುವಯೋರವಭಾಸಿತಃ ।

ರಾಜ್ಯಾರ್ಹಾವಮರಪ್ರಖ್ಯೌ ಕಥಂ ದೇಶಮಿಹಾಗತೌ ॥ 11 ॥

ಪದ್ಮಪತ್ರೇಕ್ಷಣೌ ವೀರೌ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಧಾರಿಣೌ ।

ಅನ್ಯೋನ್ಯಸದೃಶೌ ವೀರೌ ದೇವಲೋಕಾದಿವಾಗತೌ ॥ 12 ॥

ಯದೃಚ್ಛಯೇವ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ ।

ವಿಶಾಲವಕ್ಷಸೌ ವೀರೌ ಮಾನುಷೌ ದೇವರೂಪಿಣೌ ॥ 13 ॥

ಸಿಂಹಸ್ಕನ್ಧೌ ಮಹೋತ್ಸಾಹೌ ಸಮದಾವಿವ ಗೋವೃಷೌ ।

ಆಯತಾಶ್ಚ ಸುವೃತ್ತಾಶ್ಚ ಬಾಹವಃ ಪರಿಘೋಪಮಾಃ ।

ಸರ್ವಭೂಷಣಭೂಷಾರ್ಹಾಃ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ವಿಭೂಷಿತಾಃ ॥ 14 ॥

ಉಭೌ ಯೋಗ್ಯಾವಹಂ ಮನ್ಯೇ ರಕ್ಷಿತುಂ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಮ್ ।

ಸಸಾಗರವನಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಿನ್ಧ್ಯಮೇರುವಿಭೂಷಿತಾಮ್ ॥ 15 ॥

ಇಮೇ ಚ ಧನುಷೀ ಚಿತ್ರೇ ಶ್ಲಷ್ಣೇ ಚಿತ್ರಾನುಲೇಪನೇ ।

ಪ್ರಕಾಶೇತೇ ಯಥೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೇ ಹೇಮವಿಭೂಷಿತೇ ॥ 16 ॥

ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ನಿಶಿತೈರ್ಬಾಣೈ ಸ್ತೂಣಾಶ್ಚ ಶುಭದರ್ಶನಾಃ ॥ 17 ॥

ಜೀವಿತಾನ್ತಕರೈರ್ಘೋರೈ ಶ್ಶ್ವಸದ್ಭಿರಿವ ಪನ್ನಗೈಃ ।

ಮಹಾಪ್ರಮಾಣೌ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೌ ತಪ್ತಹಾಟಕಭೂಷಿತೌ ॥ 18 ॥

ಖಡಗಾವೇತೌ ವಿರಾಜೇತೇ ನಿರ್ಮುಕ್ತಾವಿವಪನ್ನಗೌ ।

ಏವಂ ಮಾಂ ಪರಿಭಾಷನ್ತಂ ಕಸ್ಮಾದ್ವೈ ನಾಭಿಭಾಷಥಃ ॥ 19 ॥

ಸುಗ್ರೀವೋ ನಾಮ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕಶ್ಚಿದ್ವಾನರಯೂಥಪಃ ।

ವೀರೋ ವಿನಿಕೃತೋ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಜಗದ್ಭ್ರಮತಿ ದುಃಖಿತಃ ॥ 20 ॥

ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಹಂ ಪ್ರೇಷಿತಸ್ತೇನ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ರಾಜ್ಞಾ ವಾನರಮುಖ್ಯಾನಾಂ ಹನುಮಾನ್ನಾಮ ವಾನರಃ ॥ 21 ॥

ಯುವಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಖ್ಯಮಿಚ್ಛತಿ ।

ತಸ್ಯ ಮಾಂ ಸಚಿವಂ ವಿತ್ತಂ ವಾನರಂ ಪವನಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 22 ॥

ಭಿಕ್ಷುರೂಪಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸುಗ್ರೀವಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ ।

ಋಷ್ಯಮೂಕಾದಿಹ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಾಮಗಂ ಕಾಮರೂಪಿಣಮ್ ॥ 23 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಹನುಮಾಂಸ್ತೌ ವೀರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।

ವಾಕ್ಯಜ್ಞೌ ವಾಕ್ಯಕುಶಲಃ ಪುನರ್ನೋವಾಚ ಕಿಞ್ಚನ ॥ 24 ॥

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನ್ತಸ್ಯ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಪ್ರಹೃಷ್ಟವದನಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಭ್ರಾತರಂ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 25 ॥

ಸಚಿವೋಽಯಂ ಕಪೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ತಮೇವ ಕಾಙ್ಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ಮಮಾನ್ತಿಕಮುಪಾಗತಃ ॥ 26 ॥

ತಮಭ್ಯಭಾಷ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸುಗ್ರೀವಸಚಿವಂ ಕಪಿಮ್ ।

ವಾಕ್ಯಜ್ಞಂ ಮಧುರೈರ್ವಾಕ್ಯೈಸ್ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಮರಿನ್ದಮ ॥ 27 ॥

ನಾನೃಗ್ವೇದವಿನೀತಸ್ಯ ನಾಯಜುರ್ವೇದ್ಧಾರಿಣಃ ।

ನಾಸಾಮವೇದವಿದುಷಶ್ಶಕ್ಯಮೇವಂ ವಿಭಾಷಿತುಮ್ ॥ 28 ॥

ನೂನಂ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮನೇನ ಬಹುಧಾ ಶ್ರುತಮ್ ।

ಬಹು ವ್ಯಾಹರತಾಽನೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಶಬ್ದಿತಮ್ ॥ 29 ॥

ನ ಮುಖೇ ನೇತ್ರಯೋರ್ವಾಪಿ ಲಲಾಟೇ ಚ ಭ್ರುವೋಸ್ತಥಾ ।

ಅನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಚ ಗಾತ್ರೇಷು ದೋಷಸ್ಸಂವಿದಿತಃ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ 30 ॥

ಅವಿಸ್ತರಮಸನ್ದಿಗ್ಧಮವಿಲಮ್ಬಿತಮದ್ರುತಮ್ ।

ಉರಸ್ಥಂ ಕಣ್ಠಗಂ ವಾಕ್ಯಂ ವರ್ತತೇ ಮಧ್ಯಮೇ ಸ್ವರೇ ॥ 31 ॥

ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ರಮಸಮ್ಪನ್ನಾಮದ್ರುತಾಮವಿಲಮ್ಬಿತಾಮ್ ।

ಉಚ್ಚಾರಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ವಾಚಂ ಹೃದಯಹಾರಿಣೀಮ್ ॥ 32 ॥

ಅನಯಾ ಚಿತ್ರಯಾ ವಾಚಾ ತ್ರಿಸ್ಥಾನವ್ಯಞ್ಜನಸ್ಥಯಾ ।

ಕಸ್ಯ ನಾರಾಧ್ಯತೇ ಚಿತ್ತಮುದ್ಯತಾಸೇರರೇರಪಿ ॥ 33 ॥

ಏವಂ ವಿಧೋ ಯಸ್ಯ ದೂತೋ ನ ಭವೇತ್ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ತು ।

ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ಹಿ ಕಥಂ ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಗತಿಯೋಽನಘ ॥ 34 ॥

ಏವಂ ಗುಣಗಣೈರ್ಯುಕ್ತಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯುಃ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕಾಃ ।

ತಸ್ಯ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಸರ್ವಾಽರ್ಥಾ ದೂತವಾಕ್ಯಪ್ರಚೋದಿತಾಃ ॥ 35 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೌಮಿತ್ರಿಸ್ಸುಗ್ರೀವಸಚಿವಂ ಕಪಿಮ್ ।

ಅಭ್ಯಭಾಷತ ವಾಕ್ಯಜ್ಞೋ ವಾಕ್ಯಜ್ಞಂ ಪವನಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 36 ॥

ವಿದಿತೌ ನೌ ಗುಣಾ ವಿದ್ವನ್ತ್ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ತಮೇವ ಚಾಽವಾಂ ಮಾರ್ಗಾವಸ್ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಮ್ ॥ 37 ॥

ಯಥಾ ಬ್ರವೀಷಿ ಹನುಮಾನ್ಸುಗ್ರೀವವಚನಾದಿಹ ।

ತತ್ತಥಾ ಹಿ ಕರಿಷ್ಯಾವೋ ವಚನಾತ್ತವ ಸತ್ತಮ ॥ 38 ॥

ತತ್ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ನಿಪುಣಂ ನಿಶಮ್ಯ ಪ್ರಹೃಷ್ಟರೂಪಃ ಪವನಾತ್ಮಜಃ ಕಪಿಃ ।

ಮನಸ್ಸಮಾಧಾಯ ಜಯೋಪಪತ್ತೌ ಸಖ್ಯಂ ತದಾ ಕರ್ತುಮಿಯೇಷ ತಾಭ್ಯಾಮ್ ॥ 39 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ತೃತೀಯಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha tṛtīyassargaḥ |

vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ |

parvatādṛśyamūkāttu pupluve yatra rāghavau || 1 ||

kapirūpaṃ parityajya hanumānmārutātmajaḥ |

bhikṣurūpaṃ tato bheje śaṭhabuddhitayā kapiḥ || 2 ||

tatassa hanumānvācā ślakṣṇayā sumanojñayā |

vinītavadupāgamya rāghavau praṇipatya ca || 3 ||

ābabhāṣe tadā vīrau yathāvatpraśaśaṃsa ca |

sampūjya vidhivadvīrau hanumānmārutātmajaḥ |

uvāca kāmato vākyaṃ mṛdu satyaparākramau || 4 ||

rājarṣidevapratimau tāpasau saṃśitavratau |

deśaṃ kathamimaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau || 5 ||

trāsayantau mṛgagaṇānanyāṃśca vanacāriṇaḥ || 6 ||

pampātīraruhānvṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ |

imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tapasvinau || 7 ||

dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ cīravāsasau |

niḥśvasantau varabhujau pīḍayantāvimāḥ prajāḥ || 8 ||

siṃhaviprekṣitau vīrau mahābalavikramau |

śakracāpanibhe cāpe gṛhītvā śatrusūdanau || 9 ||

śrīmantau rūpasampannau vṛṣabhaśreṣṭhavikramau |

hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau || 10 ||

prabhayā parvatendro'yaṃ yuvayoravabhāsitaḥ |

rājyārhāvamaraprakhyau kathaṃ deśamihāgatau || 11 ||

padmapatrekṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |

anyonyasadṛśau vīrau devalokādivāgatau || 12 ||

yadṛcchayeva samprāptau candrasūryau vasundharām |

viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau || 13 ||

siṃhaskandhau mahotsāhau samadāviva govṛṣau |

āyatāśca suvṛttāśca bāhavaḥ parighopamāḥ |

sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kimarthaṃ na vibhūṣitāḥ || 14 ||

ubhau yogyāvahaṃ manye rakṣituṃ pṛthivīmimām |

sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām || 15 ||

ime ca dhanuṣī citre ślaṣṇe citrānulepane |

prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite || 16 ||

sampūrṇā niśitairbāṇai stūṇāśca śubhadarśanāḥ || 17 ||

jīvitāntakarairghorai śśvasadbhiriva pannagaiḥ |

mahāpramāṇau vistīrṇau taptahāṭakabhūṣitau || 18 ||

khaḍagāvetau virājete nirmuktāvivapannagau |

evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmādvai nābhibhāṣathaḥ || 19 ||

sugrīvo nāma dharmātmā kaścidvānarayūthapaḥ |

vīro vinikṛto bhrātrā jagadbhramati duḥkhitaḥ || 20 ||

prāpto'haṃ preṣitastena sugrīveṇa mahātmanā |

rājñā vānaramukhyānāṃ hanumānnāma vānaraḥ || 21 ||

yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvassakhyamicchati |

tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam || 22 ||

bhikṣurūpapraticchannaṃ sugrīvapriyakāmyayā |

ṛṣyamūkādiha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam || 23 ||

evamuktvā tu hanumāṃstau vīrau rāmalakṣmaṇau |

vākyajñau vākyakuśalaḥ punarnovāca kiñcana || 24 ||

etacchrutvā vacantasya rāmo lakṣmaṇamabravīt |

prahṛṣṭavadanaśśrīmānbhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam || 25 ||

sacivo'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ |

tameva kāṅkṣamāṇasya mamāntikamupāgataḥ || 26 ||

tamabhyabhāṣa saumitre sugrīvasacivaṃ kapim |

vākyajñaṃ madhurairvākyaissnehayuktamarindama || 27 ||

nānṛgvedavinītasya nāyajurveddhāriṇaḥ |

nāsāmavedaviduṣaśśakyamevaṃ vibhāṣitum || 28 ||

nūnaṃ vyākaraṇaṃ kṛtsnamanena bahudhā śrutam |

bahu vyāharatā'nena na kiñcidapaśabditam || 29 ||

na mukhe netrayorvāpi lalāṭe ca bhruvostathā |

anyeṣvapi ca gātreṣu doṣassaṃviditaḥ kvacit || 30 ||

avistaramasandigdhamavilambitamadrutam |

urasthaṃ kaṇṭhagaṃ vākyaṃ vartate madhyame svare || 31 ||

saṃskārakramasampannāmadrutāmavilambitām |

uccārayati kalyāṇīṃ vācaṃ hṛdayahāriṇīm || 32 ||

anayā citrayā vācā tristhānavyañjanasthayā |

kasya nārādhyate cittamudyatāserarerapi || 33 ||

evaṃ vidho yasya dūto na bhavetpārthivasya tu |

siddhyanti hi kathaṃ tasya kāryāṇāṃ gatiyo'nagha || 34 ||

evaṃ guṇagaṇairyuktā yasya syuḥ kāryasādhakāḥ |

tasya sidhyanti sarvā'rthā dūtavākyapracoditāḥ || 35 ||

evamuktastu saumitrissugrīvasacivaṃ kapim |

abhyabhāṣata vākyajño vākyajñaṃ pavanātmajam || 36 ||

viditau nau guṇā vidvantsugrīvasya mahātmanaḥ |

tameva cā'vāṃ mārgāvassugrīvaṃ plavageśvaram || 37 ||

yathā bravīṣi hanumānsugrīvavacanādiha |

tattathā hi kariṣyāvo vacanāttava sattama || 38 ||

tattasya vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |

manassamādhāya jayopapattau sakhyaṃ tadā kartumiyeṣa tābhyām || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||