4.29 Kishkindhakanda - Ekonatrimsha Sargah

ॐ

4.29 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಮಲಂ ವ್ಯೋಮ ಗತವಿದ್ಯುದ್ವಲಾಹಕಮ್ ।

ಸಾರಸಾಕುಲಸಙ್ಘುಷ್ಟಂ ರಮ್ಯಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾನುಲೇಪನಮ್ ॥ 1 ॥

ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಂ ಚ ಸುಗ್ರೀವಂ ಮನ್ದಧರ್ಮಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಮ್ ।

ಅತ್ಯರ್ಥಮಸತಾಂ ಮಾರ್ಗಮೇಕಾನ್ತಗತಮಾನಸಮ್ ॥ 2 ॥

ನಿರ್ವೃತ್ತಕಾರ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಂ ಪ್ರಮದಾಭಿರತಂ ಸದಾ ।

ಪ್ರಾಪ್ತವನ್ತಮಭಿಪ್ರೇತಾನ್ಸರ್ವಾನೇವ ಮನೋರಥಾನ್ ॥ 3 ॥

ಸ್ವಾಂ ಚ ಪತ್ನೀಮಭಿಪ್ರೇತಾಂ ತಾರಾಂ ಚಾಪಿ ಸಮೀಪ್ಸಿತಾಮ್ ।

ವಿಹರನ್ತಮಹೋರಾತ್ರಂ ಕೃತಾರ್ಥಂ ವಿಗತಜ್ವರಮ್ ॥ 4 ॥

ಕ್ರೀಡನ್ತಮಿವ ದೇವೇಶಂ ನನ್ದನೇಽಪ್ಸರಸಾಂ ಗಣೈಃ ।

ಮನ್ತ್ರಿಷು ನ್ಯಸ್ತಕಾರ್ಯಂ ಚ ಮನ್ತ್ರಿಣಾಮನವೇಕ್ಷಕಮ್ ॥ 5 ॥

ಉತ್ಸನ್ನರಾಜ್ಯಸನ್ದೇಶಂ ಕಾಮವೃತ್ತಮವಸ್ಥಿತಮ್ ।

ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೋಽರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಕಾಲಧರ್ಮವಿಶೇಷವಿತ್ ॥ 6 ॥

ಪ್ರಸಾದ್ಯ ವಾಕ್ಯೈರ್ಮಧುರೈರ್ಹೇತುಮದ್ಭಿರ್ಮನೋರಮೈಃ ।

ವಾಕ್ಯವಿದ್ವಾಕ್ಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಂ ಹರೀಶಂ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ॥ 7 ॥

ಹಿತಂ ತತ್ತ್ವಂ ಚ ಪಥ್ಯಂ ಚ ಸಾಮಧರ್ಮಾರ್ಥನೀತಿಮತ್ ।

ಪ್ರಣಯಪ್ರೀತಿಸಂಯುಕ್ತಂ ವಿಶ್ವಾಸಕೃತನಿಶ್ಚಯಮ್ ।

ಹರೀಶ್ವರಮುಪಾಗಮ್ಯ ಹನೂಮಾನ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 8 ॥

ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯಶಶ್ಚೈವ ಕೌಲೀ ಶ್ರೀರಭಿವರ್ಧಿತಾ ।

ಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಶೇಷಸ್ತಂ ಭವಾನ್ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ॥ 9 ॥

ಯೋ ಹಿ ಮಿತ್ರೇಷು ಕಾಲಜ್ಞಸ್ಸತತಂ ಸಾಧು ವರ್ತತೇ ॥ 10 ॥

ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಕೀರ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರತಾಪಶ್ಚಾಭಿ ವರ್ಧತೇ ।

ಯಸ್ಯ ಕೋಶಶ್ಚ ದಣ್ಡಶ್ಚ ಮಿತ್ರಾಣ್ಯಾತ್ಮಾ ಚ ಭೂಮಿಪ ॥ 11 ॥

ಸಮವೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹದಶ್ನುತೇ ।

ತದ್ಭವಾನ್ವೃತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಃ ಸ್ಥಿತಃ ಪಥಿ ನಿರತ್ಯಯೇ ॥ 12 ॥

ಮಿತ್ರಾರ್ಥಮಭಿನೀತಾರ್ಥಂ ಯಥಾವತ್ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ।

ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮಿತ್ರಾರ್ಥೇ ಯೋಽನುವರ್ತತೇ ॥ 13 ॥

ಸಮ್ಭ್ರಮಾದ್ಧಿ ಕೃತೋತ್ಸಾಹಸ್ಸೋಽನರ್ಥೈರ್ನಾವರುಧ್ಯತೇ ।

ಯಸ್ತು ಕಾಲವ್ಯತೀತೇಷು ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯೇಷು ವರ್ತತೇ ॥ 14 ॥

ಸ ಕೃತ್ವಾ ಮಹತೋಽಪ್ಯರ್ಥಾನ್ನ ಮಿತ್ರಾರ್ಥೇನ ಯುಜ್ಯತೇ ।

ಯದಿದಂ ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯಂ ವೀರ ನೋಮಿತ್ರಕಾರ್ಯಮರಿನ್ದಮ ॥ 15 ॥

ಕ್ರಿಯತಾಂ ರಾಘವಸ್ಯೈತದ್ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಪರಿಮಾರ್ಗಣಮ್ ।

ತದಿದಂ ವೀರ ಕಾರ್ಯಂ ತೇ ಕಾಲಾತೀತಮರಿನ್ದಮ ॥ 16 ॥

ನ ಚ ಕಾಲಮತೀತಂ ತೇ ನಿವೇದಯತಿ ಕಾಲವಿತ್ ।

ತ್ವರಮಾಣೋಽಪಿ ಸನ್ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತವ ರಾಜನ್ವಶಾನುಗಃ ॥ 17 ॥

ಕುಲಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಸ್ಫೀತಸ್ಯ ದೀರ್ಘಬನ್ಧುಶ್ಚ ರಾಘವಃ ।

ಅಪ್ರಮೇಯಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ಸ್ವಯಂ ಚಾಪ್ರತಿಮೋ ಗುಣೈಃ ॥ 18 ॥

ತಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕುರು ವೈ ಕಾರ್ಯಂ ಪೂರ್ವಂ ತೇನ ಕೃತಂ ತವ ।

ಹರೀಶ್ವರ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠಾನಾಜ್ಞಾಪಯಿತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 19 ॥

ನ ಹಿ ತಾವದ್ಭವೇತ್ಕಾಲೋ ವ್ಯತೀತಶ್ಚೋದನಾದೃತೇ ।

ಚೋದಿತಸ್ಯ ಹಿ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಭವೇತ್ಕಾಲವ್ಯತಿಕ್ರಮಃ ॥ 20 ॥

ಅಕರ್ತುರಪಿ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಭವಾನ್ಕರ್ತಾ ಹರೀಶ್ವರ ಕಿಂ ಪುನಃ ಪ್ರತಿಕರ್ತುಸ್ತೇ ರಾಜ್ಯೇನ ಚ ಧನೇನ ಚ ॥ 21 ॥

ಶಕ್ತಿಮಾನಪಿವಿಕ್ರಾನ್ತೋ ವಾನರರ್ಕ್ಷಗಣೇಶ್ವರ ।

ಕರ್ತುಂ ದಾಶರಥೇಃ ಪ್ರೀತಿಮಾಜ್ಞಾಯಾಂ ಕಿನ್ನ ಸಜ್ಜಸೇ ॥ 22 ॥

ಕಾಮಂ ಖಲು ಶರೈಶ್ಶಕ್ತಸ್ಸುರಾಸುರಮಹೋರಗಾನ್ ।

ವಶೇ ದಾಶರಥಿಃ ಕರ್ತುಂ ತ್ವತ್ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಹಿ ಕಾಙ್ಕ್ಷತೇ ॥ 23 ॥

ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಾವಿಶಙ್ಕೇನ ಕೃತಂ ತೇನ ತವಪ್ರಿಯಮ್ ।

ತಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಾಮ ವೈದೇಹೀಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಪಿ ಚಾಮ್ಬರೇ ॥ 24 ॥

ದೇವದಾನವ ಗನ್ಧರ್ವಾ ನಸುರಾಸ್ಸಮರುದ್ಗಣಾಃ ।

ನ ಚ ಯಕ್ಷಾ ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಕುರ್ಯುಃ ಕಿಮುತ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ॥ 25 ॥

ತದೇವಂ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಿಯಕೃತಸ್ತವ ।

ರಾಮಸ್ಯಾರ್ಹಸಿ ಪಿಙ್ಗೇಶ ಕರ್ತುಂ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 26 ॥

ನಾಧಸ್ತಾದವನೌ ನಾಪ್ಸು ಗತಿರ್ನೋಪರಿ ಚಾಮ್ಬರೇ ।

ಕಸ್ಯಚಿತ್ಸಜ್ಜತೇಽಸ್ಮಾಕಂ ಕಪೀಶ್ವರ ತವಾಜ್ಞಯಾ ॥ 27 ॥

ತದಾಜ್ಞಾಪಯ ಕಃ ಕಿಂ ತೇ ಕುತೋ ವಾಪಿ ವ್ಯವಸ್ಯತು ।

ಹರಯೋಽಹ್ಯಪ್ರಧೃಷ್ಯಾಸ್ತೇ ಸನ್ತಿ ಕೋಟ್ಯಗ್ರತೋಽನಘ ॥ 28 ॥

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಸಾಧು ನಿವೇದನಮ್ ।

ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನಶ್ಚಕಾರ ಮತಿಮುತ್ತಮಾಮ್ ॥ 29 ॥

ಸ ಸನ್ದಿದೇಶಾಭಿಮತಂ ನೀಲಂ ನಿತ್ಯಕೃತೋದ್ಯಮಮ್ ।

ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸೈನ್ಯಾನಾಮುಪಸಙ್ಗ್ರಹೇ ॥ 30 ॥

ಯಥಾ ಸೇನಾ ಸಮಗ್ರಾ ಮೇ ಯೂಥಪಾಲಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ ।

ಸಮಾಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಸಙ್ಗೇನ ಸೇನಾಗ್ರಾಣಿ ತಥಾ ಕುರು ॥ 31 ॥

ಯೇ ತ್ವನ್ತಪಾಲಾಃ ಪ್ಲವಗಾಶ್ಶೀಘ್ರಗಾ ವ್ಯವಸಾಯಿನಃ ।

ಸಮಾನಯನ್ತು ತೇ ಸೈನ್ಯಂ ತ್ವರಿತಾಶ್ಶಾಸನಾನ್ಮಮ ॥ 32 ॥

ಸ್ವಯಂ ಚಾನನ್ತರಂ ಸೈನ್ಯಂ ಭವಾನೇವಾನುಪಶ್ಯತು ।

ತ್ರಿಪಞ್ಚರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾನ್ನೇಹ ವಾನರಃ ।

ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನ್ತಿಕೋ ದಣ್ಡೋ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ ॥ 33 ॥

ಹರೀಂಶ್ಚ ವೃದ್ಧಾನುಪಯಾತು ಸಾಙ್ಗದೋ ಭವಾನ್ಮಮಾಜ್ಞಾಮಧಿಕೃತ್ಯ ನಿಶ್ಚಿತಾಮ್ ।

ಇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಂ ಹರಿಪುಙ್ಗವೇಶ್ವರೋ ವಿಧಾಯ ವೇಶ್ಮ ಪ್ರವಿವೇಶ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 34 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekonatriṃśassargaḥ |

samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |

sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam || 1 ||

samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham |

atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam || 2 ||

nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā |

prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān || 3 ||

svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām |

viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram || 4 ||

krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ |

mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam || 5 ||

utsannarājyasandeśaṃ kāmavṛttamavasthitam |

niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit || 6 ||

prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ |

vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ || 7 ||

hitaṃ tattvaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat |

praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam |

harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt || 8 ||

rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā |

mitrāṇāṃ saṅgrahaśśeṣastaṃ bhavānkartumarhati || 9 ||

yo hi mitreṣu kālajñassatataṃ sādhu vartate || 10 ||

tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhi vardhate |

yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa || 11 ||

samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute |

tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye || 12 ||

mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati |

santyajya sarvakarmāṇi mitrārthe yo'nuvartate || 13 ||

sambhramāddhi kṛtotsāhasso'narthairnāvarudhyate |

yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate || 14 ||

sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate |

yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nomitrakāryamarindama || 15 ||

kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam |

tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamarindama || 16 ||

na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit |

tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ || 17 ||

kulasya hetuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ |

aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ || 18 ||

tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava |

harīśvara kapiśreṣṭhānājñāpayitumarhasi || 19 ||

na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte |

coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ || 20 ||

akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca || 21 ||

śaktimānapivikrānto vānararkṣagaṇeśvara |

kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjase || 22 ||

kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahoragān |

vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣate || 23 ||

prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tavapriyam |

tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare || 24 ||

devadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ |

na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ || 25 ||

tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava |

rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam || 26 ||

nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare |

kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā || 27 ||

tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kuto vāpi vyavasyatu |

harayo'hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha || 28 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhu nivedanam |

sugrīvassattvasampannaścakāra matimuttamām || 29 ||

sa sandideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam |

dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahe || 30 ||

yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ |

samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru || 31 ||

ye tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ |

samānayantu te sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama || 32 ||

svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu |

tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ |

tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā || 33 ||

harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām |

iti vyavasthāṃ haripuṅgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||