4.27 Kishkindhakanda - Saptavimsha Sargah

ॐ

4.27 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ಸಪ್ತವಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಸಪ್ತವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಅಭಿಷಿಕ್ತೇ ತು ಸುಗ್ರೀವೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ವಾನರೇ ಗುಹಾಮ್ ।

ಆಜಗಾಮ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ರಾಮಃ ಪ್ರಸ್ರವಣಂ ಗಿರಿಮ್ ॥ 1 ॥

ಶಾರ್ದೂಲಮೃಗಸಙ್ಘುಷ್ಟಂ ಸಿಂಹೈರ್ಭೀಮರವೈರ್ವೃತಮ್ ।

ನಾನಾಗುಲ್ಮಲತಾಗೂಢಂ ಬಹುಪಾದಪಸಙ್ಕುಲಮ್ ॥ 2 ॥

ಋಕ್ಷವಾನರಗೋಪುಚ್ಛೈರ್ಮಾರ್ಜಾರೈಶ್ಚ ನಿಷೇವಿತಮ್ ।

ಮೇಘರಾಶಿನಿಭಂ ಶೈಲಂ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಜಲಾಶಯಮ್ ॥ 3 ॥

ತಸ್ಯ ಶೈಲಸ್ಯ ಶಿಖರೇ ಮಹತೀಮಾಯತಾಂ ಗುಹಾಮ್ ।

ಪ್ರತ್ಯಗೃಹ್ಣತ ವಾಸಾರ್ಥಂ ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಹ ॥ 4 ॥

ಕೃತ್ವಾ ಚ ಸಮಯಂ ರಾಮಸ್ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಹಾನಘಃ ।

ಕಾಲಯುಕ್ತಂ ಮಹದ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ರಘುನನ್ದನಃ ॥ 5 ॥

ವಿನೀತಂ ಭ್ರಾತರಂ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ಧನಮ್ ।

ಇಯಂ ಗಿರಿಗುಹಾ ರಮ್ಯಾ ವಿಶಾಲಾ ಯುಕ್ತಮಾರುತಾ ।

ಅಸ್ಯಾಂ ವತ್ಸ್ಯಾಮ ಸೌಮಿತ್ರೇ ವರ್ಷರಾತ್ರಮರಿನ್ದಮ ॥ 6 ॥

ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಮಿದಂ ರಮ್ಯಮುನ್ನತಂ ಪಾರ್ಥಿವಾತ್ಮಜ ॥ 7 ॥

ಶ್ವೇತಾಭಿಃ ಕೃಷ್ಣತಾಮ್ರಾಭಿಶ್ಶಿಲಾಭಿರುಪಶೋಭಿತಮ್ ।

ನಾನಾಧಾತುಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ದರೀನಿರ್ಝರಶೋಭಿತಮ್ ॥ 8 ॥

ವಿವಿಧೈರ್ವೃಕ್ಷಷಣ್ಡೈಶ್ಚ ಚಾರುಚಿತ್ರಲತಾಯುತಮ್ ।

ನಾನಾವಿಹಗಸಙ್ಘುಷ್ಟಂ ಮಯೂರರವನಾದಿತಮ್ ॥ 9 ॥

ಮಾಲತೀಕುನ್ದಗುಲ್ಮೈಶ್ಚ ಸಿನ್ಧುವಾರೈಶ್ಶಿರೀಷಕೈಃ ।

ಕದಮ್ಬಾರ್ಜುನಸರ್ಜೈಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತೈರುಪಶೋಭಿತಮ್ ॥ 10 ॥

ಇಯಂ ಚ ನಲಿನೀ ರಮ್ಯಾ ಫುಲ್ಲಪಙ್ಕಜಮಣ್ಡಿತಾ ।

ನಾತಿದೂರೇ ಗುಹಾಯಾನೌ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನೃಪಾತ್ಮಜ ॥ 11 ॥

ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ದೇಶೇ ಗುಹಾ ಸಾಧು ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ಪಶ್ಚಾಚ್ಚೈವೋನ್ನತಾ ಸೌಮ್ಯ ನಿವಾತೇಯಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 12 ॥

ಗುಹಾದ್ವಾರೇ ಚ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಶಿಲಾ ಸಮತಲಾ ಶುಭಾ ।

ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಚೈವಾಯತಾ ಚೈವ ಭಿನ್ನಾಞ್ಜನಚಯೋಪಮಾ ॥ 13 ॥

ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಮಿದಂ ತಾತ ಪಶ್ಯ ಚೋತ್ತರತಃ ಶುಭಮ್ ।

ಭಿನ್ನಾಞ್ಜನಚಯಾಕಾರಮಮ್ಭೋಧರಮಿವೋತ್ಥಿತಮ್ ॥ 14 ॥

ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಮಪಿ ದಿಶಿ ಸ್ಥಿತಂ ಶ್ವೇತಮಿವಾಪರಮ್ ।

ಕೈಲಾಸಶಿಖರಪ್ರಖ್ಯಂ ನಾನಾಧಾತುವಿಭೂಷಿತಮ್ ॥ 15 ॥

ಪ್ರಾಚೀನವಾಹಿನೀಂ ಚೈವ ನದೀಂ ಭೃಶಮಕರ್ದಮಾಮ್ ।

ಗುಹಾಯಾಃ ಪೂರ್ವತಃ ಪಶ್ಯ ತ್ರಿಕೂಟೇ ಜಾಹ್ನವೀಮಿವ ॥ 16 ॥

ಚನ್ದನೈಸ್ತಿಲಕೈಸ್ತಾಲೈಸ್ತಮಾಲೈರತಿಮುಕ್ತಕೈಃ ।

ಪದ್ಮಕೈಃ ಸರಲೈಶ್ಚೈವ ಅಶೋಕೈಶ್ಚೈವ ಶೋಭಿತಾಮ್ ॥ 17 ॥

ವಾನೀರೈಸ್ತಿಮಿಶೈಶ್ಚೈವ ವಕುಲೈಃ ಕೇತಕೈರ್ಧವೈಃ ।

ಹಿನ್ತಾಲೈಸ್ತಿನಿಶೈರ್ನೀಪೈರ್ವೇತ್ರಕೈಃ ಕೃತಮಾಲಕೈಃ ॥ 18 ॥

ತೀರಜೈಶ್ಶೋಭಿತಾ ಭಾತಿ ನಾನಾರೂಪೈ ಸ್ತತಸ್ತತಃ ।

ವಸನಾಭರಣೋಪೇತಾ ಪ್ರಮದೇವಾಭ್ಯಲಙ್ಕೃತಾ ॥ 19 ॥

ಶತಶಃ ಪಕ್ಷಿಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ನಾನಾನಾದೈರ್ವಿನಾದಿತಾ ।

ಏಕೈಕಮನುರಕ್ತೈಶ್ಚ ಚಕ್ರವಾಕೈರಲಙ್ಕೃತಾ ॥ 20 ॥

ಪುಲಿನೈರತಿರಮ್ಯೈಶ್ಚ ಹಂಸಸಾರಸಸೇವಿತೈಃ ।

ಪ್ರಹಸನ್ತೀವಭಾತ್ಯೇಷಾ ನಾರೀ ಸರ್ವವಿಭೂಷಿತಾ ॥ 21 ॥

ಕ್ವಚಿನ್ನೀಲೋತ್ಪಲೈಶ್ಛನ್ನಾ ಭಾತಿ ರಕ್ತೋತ್ಪಲೈಃ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ಕ್ವಚಿದಾಭಾತಿ ಶುಕ್ಲೈಶ್ಚ ದಿವ್ಯೈಃ ಕುಮುದಕುಟ್ಮಲೈಃ ॥ 22 ॥

ಪಾರಿಪ್ಲವಶತೈರ್ಜುಷ್ಟಾ ಬರ್ಹಿಕ್ರೌಞ್ಚವಿನಾದಿತಾ ।

ರಮಣೀಯಾ ನದೀ ಸೌಮ್ಯ ಮುನಿಸಙ್ಘೈರ್ನಿಷೇವಿತಾ ॥ 23 ॥

ಪಶ್ಯ ಚನ್ದನವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪಙ್ಕ್ತೀಸ್ಸುರಚಿತಾ ಇವ ।

ಕಕುಭಾನಾಂ ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಮನಸೇವೋದಿತಾಸ್ಸಮಮ್ ॥ 24 ॥

ಅಹೋ ಸುರಮಣೀಯೋಽಯಂ ದೇಶಶ್ಶತ್ರುನಿಷೂದನ ।

ದೃಢಂ ರಂಸ್ಯಾವ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸಾಧ್ವತ್ರ ನಿವಸಾವಹೈ ॥ 25 ॥

ಇತಶ್ಚ ನಾತಿದೂರೇ ಸಾ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾ ಚಿತ್ರಕಾನನಾ ।

ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಪುರೀ ರಮ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನೃಪಾತ್ಮಜ ॥ 26 ॥

ಗೀತವಾದಿತ್ರನಿರ್ಘೋಷಶ್ಶ್ರೂಯತೇ ಜಯತಾಂ ವರ ।

ನರ್ದತಾಂ ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ಮೃದಙ್ಗಾಡಮ್ಬರೈ ಸ್ಸಹ ॥ 27 ॥

ಲಬ್ಧ್ವಾ ಭಾರ್ಯಾಂ ಕಪಿವರಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಸುಹೃದ್ವೃತಃ ।

ಧ್ರುವಂ ನನ್ದತಿ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಮ್ ॥ 28 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ನ್ಯವಸತ್ತತ್ರ ರಾಘವಸ್ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ಬಹುದೃಶ್ಯದರೀಕುಞ್ಜೇ ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಸ್ರವಣೇ ಗಿರೌ ॥ 29 ॥

ಸುಸುಖೇಽಪಿ ಬಹುದ್ರವ್ಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ಹಿ ಧರಣೀಧರೇ ।

ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ರತಿರಲ್ಪಾಪಿನಾ ಭವೇತ್ ॥ 30 ॥

ಹೃತಾಂ ಹಿ ಭಾರ್ಯಾಂ ಸ್ಮರತಃ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಗರೀಯಸೀಮ್ ।

ಉದಯಾಭ್ಯುದಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಶಾಙ್ಕಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ ॥ 31 ॥

ಆವಿವೇಶ ನ ತಂ ನಿದ್ರಾ ನಿಶಾಸು ಶಯನಂ ಗತಮ್ ।

ತತ್ಸಮುತ್ಥೇನ ಶೋಕೇನ ಬಾಷ್ಪೋಪಹತಚೇತಸಮ್ ॥ 32 ॥

ತಂ ಶೋಚಮಾನಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ನಿತ್ಯಂ ಶೋಕಪರಾಯಣಮ್ ।

ತುಲ್ಯದುಃಖೋಽಬ್ರವೀದ್ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽನುನಯನ್ವಚಃ ॥ 33 ॥

ಅಲಂ ವೀರ ವ್ಯಥಾಂ ಗತ್ವಾ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ।

ಶೋಚತೋ ವ್ಯವಸೀದನ್ತಿ ಸರ್ವಾರ್ಥಾ ವಿದಿತಂ ಹಿ ತೇ ॥ 34 ॥

ಭವಾನ್ಕ್ರಿಯಾಪರೋ ಲೋಕೇ ಭವಾನ್ ದೇವಪರಾಯಣಃ ।

ಆಸ್ತಿಕೋ ಧರ್ಮಶೀಲಶ್ಚ ವ್ಯವಸಾಯೀ ಚ ರಾಘವ ॥ 35 ॥

ನ ಹ್ಯವ್ಯವಸಿತಶ್ಶತ್ರುಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ತಂ ವಿಶೇಷತಃ ।

ಸಮರ್ಥಸ್ತ್ವಂ ರಣೇ ಹನ್ತುಂ ವಿಕ್ರಮೈರ್ಜಿಹ್ಮಕಾರಿಣಮ್ ॥ 36 ॥

ಸಮುನ್ಮೂಲಯ ಶೋಕಂ ತ್ವಂ ವ್ಯವಸಾಯಂ ಸ್ಥಿರಂ ಕುರು ।

ತತಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ತಂ ನಿರ್ಮೂಲಂ ಕುರು ರಾಕ್ಷಸಮ್ ॥ 37 ॥

ಪೃಥಿವೀಮಪಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಸಸಾಗರವನಾಚಲಾಮ್ ।

ಪರಿವರ್ತಯಿತುಂ ಶಕ್ತಃ ಕಿಮಙ್ಗಪುನ ರಾವಣಮ್ ॥ 38 ॥

ಶರತ್ಕಾಲಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷಸ್ವ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೋಽಯಮಾಗತಃ ।

ತತಸ್ಸರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಗಣಂ ರಾವಣಂ ತ್ವಂ ವಧಿಷ್ಯಸಿ ॥ 39 ॥

ಅಹಂ ತು ಖಲು ತೇ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಂ ಪ್ರತಿಬೋಧಯೇ ।

ದೀಪ್ಸೈರಾಹುತಿಭಿಃ ಕಾಲೇ ಭಸ್ಮಚ್ಛನ್ನಮಿವಾನಲಮ್ ॥ 40 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಹಿತಂ ಶುಭಮ್ ।

ರಾಘವಸ್ಸುಹೃದಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 41 ॥

ವಾಚ್ಯಂ ಯದನುರಕ್ತೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ಚ ಹಿತೇನ ಚ ।

ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಯುಕ್ತೇನ ತದುಕ್ತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತ್ವಯಾ ॥ 42 ॥

ಏಷ ಶೋಕಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಸ್ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾವಸಾದಕಃ ।

ವಿಕ್ರಮೇಷ್ವಪ್ರತಿಹತಂ ತೇಜಃ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಯಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 43 ॥

ಶರತ್ಕಾಲಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಷ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೋಽಸ್ಮಿ ವಚನೇ ತವ ।

ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ನದೀನಾಂ ಚ ಪ್ರಸಾದಮನುಪಾಲಯನ್ ॥ 44 ॥

ಉಪಕಾರೇಣ ವೀರಸ್ತು ಪ್ರತೀಕಾರೇಣ ಯುಜ್ಯತೇ ।

ಅಕೃತಜ್ಞೋಽಪ್ರತಿಕೃತೋ ಹನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವವತಾಂ ಮನಃ ॥ 45 ॥

ಅಥೈವ ಮುಕ್ತಃಪ್ರಣಿಧಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಸ್ತತ್ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಭಾಷಿತಮ್ ।

ಉವಾಚ ರಾಮಂ ಸ್ವಭಿರಾಮದರ್ಶನಂ ಪ್ರದರ್ಶಯನ್ದರ್ಶನಮಾತ್ಮನಶ್ಶುಭಮ್ ॥ 46 ॥

ಯಥೋಕ್ತಮೇತತ್ತವ ಸರ್ವಮೀಪ್ಸಿತಂ ನರೇನ್ದ್ರ ಕರ್ತಾ ನ ಚಿರಾದ್ಧರೀಶ್ವರಃ ।

ಶರತ್ಪ್ರತೀಕ್ಷಃ ಕ್ಷಮತಾಮಿಮಂ ಭವಾನ್ ಜಲಪ್ರಪಾತಂ ರಿಪುನಿಗ್ರಹೇ ಧೃತಃ ॥ 47 ॥

ನಿಯಮ್ಯ ಕೋಪಂ ಪ್ರತಿಪಾಲ್ಯತಾಂ ಶರತ್ ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮಾಸಾಂ ಶ್ಚತುರೋ ಮಯಾ ಸಹ ।

ವಸಾಚಲೇಽಸ್ಮಿನ್ಮೃಗರಾಜಸೇವಿತೇ ಸಂವರ್ಧಯನ್ ಶತ್ರುವಧೇ ಸಮುದ್ಯಮಮ್ ॥ 48 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha saptaviṃśassargaḥ |

abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām |

ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim || 1 ||

śārdūlamṛgasaṅghuṣṭaṃ siṃhairbhīmaravairvṛtam |

nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṅkulam || 2 ||

ṛkṣavānaragopucchairmārjāraiśca niṣevitam |

megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśayam || 3 ||

tasya śailasya śikhare mahatīmāyatāṃ guhām |

pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmassaumitriṇā saha || 4 ||

kṛtvā ca samayaṃ rāmassugrīveṇa sahānaghaḥ |

kālayuktaṃ mahadvākyamuvāca raghunandanaḥ || 5 ||

vinītaṃ bhrātaraṃ bhrātā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam |

iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |

asyāṃ vatsyāma saumitre varṣarātramarindama || 6 ||

giriśṛṅgamidaṃ ramyamunnataṃ pārthivātmaja || 7 ||

śvetābhiḥ kṛṣṇatāmrābhiśśilābhirupaśobhitam |

nānādhātusamākīrṇaṃ darīnirjharaśobhitam || 8 ||

vividhairvṛkṣaṣaṇḍaiśca cārucitralatāyutam |

nānāvihagasaṅghuṣṭaṃ mayūraravanāditam || 9 ||

mālatīkundagulmaiśca sindhuvāraiśśirīṣakaiḥ |

kadambārjunasarjaiśca puṣpitairupaśobhitam || 10 ||

iyaṃ ca nalinī ramyā phullapaṅkajamaṇḍitā |

nātidūre guhāyānau bhaviṣyati nṛpātmaja || 11 ||

prāgudakpravaṇe deśe guhā sādhu bhaviṣyati |

paścāccaivonnatā saumya nivāteyaṃ bhaviṣyati || 12 ||

guhādvāre ca saumitre śilā samatalā śubhā |

ślakṣṇā caivāyatā caiva bhinnāñjanacayopamā || 13 ||

giriśṛṅgamidaṃ tāta paśya cottarataḥ śubham |

bhinnāñjanacayākāramambhodharamivotthitam || 14 ||

dakṣiṇasyāmapi diśi sthitaṃ śvetamivāparam |

kailāsaśikharaprakhyaṃ nānādhātuvibhūṣitam || 15 ||

prācīnavāhinīṃ caiva nadīṃ bhṛśamakardamām |

guhāyāḥ pūrvataḥ paśya trikūṭe jāhnavīmiva || 16 ||

candanaistilakaistālaistamālairatimuktakaiḥ |

padmakaiḥ saralaiścaiva aśokaiścaiva śobhitām || 17 ||

vānīraistimiśaiścaiva vakulaiḥ ketakairdhavaiḥ |

hintālaistiniśairnīpairvetrakaiḥ kṛtamālakaiḥ || 18 ||

tīrajaiśśobhitā bhāti nānārūpai statastataḥ |

vasanābharaṇopetā pramadevābhyalaṅkṛtā || 19 ||

śataśaḥ pakṣisaṅghaiśca nānānādairvināditā |

ekaikamanuraktaiśca cakravākairalaṅkṛtā || 20 ||

pulinairatiramyaiśca haṃsasārasasevitaiḥ |

prahasantīvabhātyeṣā nārī sarvavibhūṣitā || 21 ||

kvacinnīlotpalaiśchannā bhāti raktotpalaiḥ kvacit |

kvacidābhāti śuklaiśca divyaiḥ kumudakuṭmalaiḥ || 22 ||

pāriplavaśatairjuṣṭā barhikrauñcavināditā |

ramaṇīyā nadī saumya munisaṅghairniṣevitā || 23 ||

paśya candanavṛkṣāṇāṃ paṅktīssuracitā iva |

kakubhānāṃ ca dṛśyante manasevoditāssamam || 24 ||

aho suramaṇīyo'yaṃ deśaśśatruniṣūdana |

dṛḍhaṃ raṃsyāva saumitre sādhvatra nivasāvahai || 25 ||

itaśca nātidūre sā kiṣkindhā citrakānanā |

sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja || 26 ||

gītavāditranirghoṣaśśrūyate jayatāṃ vara |

nardatāṃ vānarāṇāṃ ca mṛdaṅgāḍambarai ssaha || 27 ||

labdhvā bhāryāṃ kapivaraḥ prāpya rājyaṃ suhṛdvṛtaḥ |

dhruvaṃ nandati sugrīvassamprāpya mahatīṃ śriyam || 28 ||

ityuktvā nyavasattatra rāghavassahalakṣmaṇaḥ |

bahudṛśyadarīkuñje tasminprasravaṇe girau || 29 ||

susukhe'pi bahudravye tasminhi dharaṇīdhare |

vasatastasya rāmasya ratiralpāpinā bhavet || 30 ||

hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo'pi garīyasīm |

udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ || 31 ||

āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam |

tatsamutthena śokena bāṣpopahatacetasam || 32 ||

taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam |

tulyaduḥkho'bravīdbhrātā lakṣmaṇo'nunayanvacaḥ || 33 ||

alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitumarhasi |

śocato vyavasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te || 34 ||

bhavānkriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ |

āstiko dharmaśīlaśca vyavasāyī ca rāghava || 35 ||

na hyavyavasitaśśatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ |

samarthastvaṃ raṇe hantuṃ vikramairjihmakāriṇam || 36 ||

samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru |

tatassaparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasam || 37 ||

pṛthivīmapi kākutstha sasāgaravanācalām |

parivartayituṃ śaktaḥ kimaṅgapuna rāvaṇam || 38 ||

śaratkālaṃ pratīkṣasva prāvṛṭkālo'yamāgataḥ |

tatassarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi || 39 ||

ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye |

dīpsairāhutibhiḥ kāle bhasmacchannamivānalam || 40 ||

lakṣmaṇasya tu tadvākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham |

rāghavassuhṛdaṃ snigdhamidaṃ vacanamabravīt || 41 ||

vācyaṃ yadanuraktena snigdhena ca hitena ca |

satyavikramayuktena taduktaṃ lakṣmaṇa tvayā || 42 ||

eṣa śokaḥ parityaktassarvakāryāvasādakaḥ |

vikrameṣvapratihataṃ tejaḥ protsāhayāmyaham || 43 ||

śaratkālaṃ pratīkṣiṣye sthito'smi vacane tava |

sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādamanupālayan || 44 ||

upakāreṇa vīrastu pratīkāreṇa yujyate |

akṛtajño'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ || 45 ||

athaiva muktaḥpraṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam |

uvāca rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham || 46 ||

yathoktametattava sarvamīpsitaṃ narendra kartā na cirāddharīśvaraḥ |

śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ || 47 ||

niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃ ścaturo mayā saha |

vasācale'sminmṛgarājasevite saṃvardhayan śatruvadhe samudyamam || 48 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||