4.25 Kishkindhakanda - Panchavimsha Sargah

ॐ

4.25 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸುಗ್ರೀವಂ ಚೈವ ತಾರಾಂ ಚ ಸಾಙ್ಗದಂ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ಸಮಾನಶೋಕಃ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಸ್ಸಾನ್ತ್ವಯನ್ನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ನ ಶೋಕಪರಿತಾಪೇನ ಶ್ರೇಯಸಾ ಯುಜ್ಯತೇ ಮೃತಃ ।

ಯದತ್ರಾನನ್ತರಂ ಕಾರ್ಯಂ ತತ್ಸಮಾಧಾತುಮರ್ಹಥ ॥ 2 ॥

ಲೋಕವೃತ್ತಮನುಷ್ಠೇಯಂ ಕೃತಂ ವೋ ಬಾಷ್ಪಮೋಕ್ಷಣಮ್ ।

ನ ಕಾಲಾದುತ್ತರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರ್ಮ ಶಕ್ಯಮುಪಾಸಿತುಮ್ ॥ 3 ॥

ನಿಯತಿಃ ಕಾರಣಂ ಲೋಕೇ ನಿಯತಿಃ ಕರ್ಮಸಾಧನಮ್ ।

ನಿಯತಿಸ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನಿಯೋಗೇಷ್ವಿಹ ಕಾರಣಮ್ ॥ 4 ॥

ನ ಕರ್ತಾ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಕಶ್ಚಿನ್ನಿಯೋಗೇ ಚಾಪಿನೇಶ್ವರಃ ।

ಸ್ವಭಾವೇ ವರ್ತತೇ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಯ ಕಾಲಃ ಪರಾಯಣಮ್ ॥ 5 ॥

ನ ಕಾಲಃ ಕಾಲಮತ್ಯೇತಿ ನ ಕಾಲಃ ಪರಿಹೀಯತೇ ।

ಸ್ವಭಾವಂ ಚ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ನ ಕಶ್ಚಿದತಿವರ್ತತೇ ॥ 6 ॥

ನ ಕಾಲಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಬನ್ಧುತ್ವಂ ನ ಹೇತುರ್ನ ಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ನ ಮಿತ್ರಜ್ಞಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಕಾರಣಂ ನಾತ್ಮನೋ ವಶಃ ॥ 7 ॥

ಕಿಂ ತು ಕಾಲಪರೀಣಾಮೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಸ್ಸಾಧು ಪಶ್ಯತಾ ।

ಧರ್ಮಶ್ಚಾರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಕಾಲಕ್ರಮಸಮಾಹಿತಾಃ ॥ 8 ॥

ಇತಸ್ಸ್ವಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಾಲೀ ಗತಃಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾಫಲಮ್ ।

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮ ಸಂಯೋಗೈಃ ಪವಿತ್ರಂ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಃ ॥ 9 ॥

ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಯ ಚ ಸಂಯೋಗಾಜ್ಜಿತಸ್ತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಸ್ವರ್ಗಃ ಪರಿಗೃಹೀತಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಾನಪರಿರಕ್ಷತಾ ॥ 10 ॥

ಏಷಾ ವೈ ನಿಯತಿಶ್ಶೇಷ್ಠಾ ಯಾಂ ಗತೋ ಹರಿಯೂಥಪಃ ।

ತದಲಂ ಪರಿತಾಪೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮುಪಾಸ್ಯತಾಮ್ ॥ 11 ॥

ವಚನಾನ್ತೇ ತು ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ ।

ಅವದತ್ಪ್ರಶ್ರಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ಗತಚೇತಸಮ್ ॥ 12 ॥

ಕುರು ತ್ವಮಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಮನನ್ತರಮ್ ।

ತಾರಾಙ್ಗದಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಿತೋ ವಾಲಿನೋ ದಹನಂ ಪ್ರತಿ ॥ 13 ॥

ಸಮಾಜ್ಞಾಪಯ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಶುಷ್ಕಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಚ ।

ಚನ್ದನಾದೀನಿ ದಿವ್ಯಾನಿ ವಾಲಿಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಣಾತ್ ॥ 14 ॥

ಸಮಾಶ್ವಾಸಯ ಚೈನಂ ತ್ವಮಙ್ಗದಂ ದೀನಚೇತಸಮ್ ।

ಮಾ ಭೂರ್ಬಾಲಿಶಬುದ್ಧಿಸ್ತ್ವಂ ತ್ವದಧೀನಮಿದಂ ಪುರಮ್ ॥ 15 ॥

ಅಙ್ಗದಸ್ತ್ವಾನಯೇನ್ಮಾಲ್ಯಂ ವಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।

ಘೃತಂ ತೈಲಮಥೋ ಗನ್ಧಾನ್ಯಚ್ಚಾತ್ರ ಸಮನನ್ತರಮ್ ॥ 16 ॥

ತ್ವಂ ತಾರ ಶಿಬಿಕಾಂ ಶೀಘ್ರಮಾದಾಯಾಗಚ್ಛ ಸಮ್ಭ್ರಮಾತ್ ।

ತ್ವರಾ ಗುಣವತೀ ಯುಕ್ತಾ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ವಿಶೇಷತಃ ॥ 17 ॥

ಸಜ್ಜೀಭವನ್ತು ಪ್ಲವಗಾಶ್ಶಿಬಿಕಾವಾಹನೋಚಿತಾಃ ।

ಸಮರ್ಥಾ ಬಲಿನಶ್ಚೈವ ನಿರ್ಹರಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಾಲಿನಮ್ ॥ 18 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಸುಗ್ರೀವಂ ಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನಃ ।

ತಸೌ ಭ್ರಾತೃಸಮೀಪಸ್ಥೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ ॥ 19 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ತಾರಸ್ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಮಾನಸಃ ।

ಪ್ರವಿವೇಶ ಗುಹಾಂ ಶೀಘ್ರಂ ಶಿಬಿಕಾಸಕ್ತಮಾನಸಃ ॥ 20 ॥

ಆದಾಯ ಶಿಬಿಕಾಂ ತಾರಸ್ಸ ತು ಪರ್ಯಾಪತತ್ಪುನಃ ।

ವಾನರೈರುಹ್ಯಮಾನಾಂ ತಾಂ ಶೂರೈರುದ್ವಹನೋಚಿತೈಃ ॥ 21 ॥

ದಿವ್ಯಾಂ ಭದ್ರಾಸನಯುತಾಂ ಶಿಬಿಕಾಂ ಸ್ಯನ್ದನೋಪಮಾಮ್ ।

ಪಕ್ಷಿಕರ್ಮಭಿರಾಚಿತ್ರಾಂ ದ್ರುಮಕರ್ಮವಿಭೂಷಿತಾಮ್ ॥ 22 ॥

ಆಚಿತಾಂ ಚಿತ್ರಪತ್ತೀಭಿ ಸ್ಸುನಿವಿಷ್ಟಾಂ ಸಮನ್ತತಃ ।

ವಿಮಾನಮಿವ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಜಾಲವಾತಾಯನಾನ್ವಿತಾಮ್ ॥ 23 ॥

ಸುನಿಯುಕ್ತಾಂ ವಿಶಾಲಾಂ ಚ ಸುಕೃತಾಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ।

ದಾರುಪರ್ವತಕೋಪೇತಾಂ ಚಾರುಕರ್ಮಪರಿಷ್ಕೃತಾಮ್ ॥ 24 ॥

ವರಾಭರಣಹಾರೈಶ್ಚ ಚಿತ್ರಮಾಲ್ಯೋಪಶೋಭಿತಾಮ್ ।

ಗುಹಾಗಹನಸಞ್ಛನ್ನಾಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಭೂಷಿತಾಮ್ ॥ 25 ॥

ಪುಷ್ಪೌಘೈಸ್ಸಮಭಿಚ್ಛನ್ನಾಂ ಪದ್ಮಮಾಲಾಭಿರೇವ ಚ ।

ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಣಾಭಿರ್ಭ್ರಾಜಮಾನಾಭಿರಾವೃತಾಮ್ ॥ 26 ॥

ಈದೃಶೀಂ ಶಿಬಿಕಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವಿನೀಯತಾಂ ವಾಲೀ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಂ ವಿಧೀಯತಾಮ್ ॥ 27 ॥

ತತೋ ವಾಲಿನಮುದ್ಯಮ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಶ್ಶಿಬಿಕಾಂ ತದಾ ।

ಆರೋಪಯತ ವಿಕ್ರೋಶನ್ನಙ್ಗದೇನ ಸಹೈವ ತು ॥ 28 ॥

ಆರೋಪ್ಯ ಶಿಬಿಕಾಂ ಚೈವ ವಾಲಿನಂ ಗತಜೀವಿತಮ್ ।

ಅಲಙ್ಕಾರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈರ್ಮಾಲ್ಯೈರ್ವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಭೂಷಿತಮ್ ॥ 29 ॥

ಆಜ್ಞಾಪಯತ್ತದಾ ರಾಜಾ ಸುಗ್ರೀವ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಃ ।

ಔರ್ಧ್ವದೈಹಿಕಮಾರ್ಯಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತಾಮನುರೂಪತಃ ॥ 30 ॥

ವಿಶ್ರಾಣಯನ್ತೋ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಬಹೂನ್ಯಪಿ ।

ಅಗ್ರತಃ ಪ್ಲವಗಾ ಯಾನ್ತು ಶಿಬಿಕಾ ಸಮನನ್ತರಮ್ ॥ 31 ॥

ರಾಜ್ಞಾಮೃದ್ದಿವಿಶೇಷಾ ಹಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಭುವಿ ಯಾದೃಶಾಃ ।

ತಾದೃಶೈರಿಹ ಕುರ್ವನ್ತು ವಾನರಾ ಭರ್ತೃಸತ್ಕ್ರಿಯಾಮ್ ॥ 32 ॥

ತಾದೃಶಂ ವಾಲಿನಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪ್ರಾಕುರ್ವನ್ನೌರ್ಧ್ವದೈಹಿಕಮ್ ।

ಅಙ್ಗದಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾಽಶು ತಾರಪ್ರಭೃತಯಸ್ತದಾ ॥ 33 ॥

ಕ್ರೋಶನ್ತಃ ಪ್ರಯಯುಸ್ಸರ್ವೇ ವಾನರಾ ಹತಬಾನ್ಧವಾಃ ।

ತತಃ ಪ್ರಣಿಹಿತಾಃ ಸರ್ವಾ ವಾನರ್ಯೋಸ್ಯ ವಶಾನುಗಾಃ ॥ 34 ॥

ಚುಕ್ರುಶು ರ್ವೀರ ವೀರೇತಿ ಭೂಯಃ ಕ್ರೋಶನ್ತಿ ತಾಃ ಸ್ತ್ರೀಯಃ ।

ತಾರಾಪ್ರಭೃತಯಸ್ಸರ್ವಾ ವಾನರ್ಯೋ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ ।

ಅನುಜಗ್ಮುರ್ಹಿ ಭರ್ತಾರಂ ಕ್ರೋಶನ್ತ್ಯಃ ಕರುಣಸ್ವನಾಃ ॥ 35 ॥

ತಾಸಾಂ ರುದಿತಶಬ್ದೇನ ವಾನರೀಣಾಂ ವನಾನ್ತರೇ ।

ವನಾನಿ ಗಿರಯಶ್ಚೈವ ವಿಕ್ರೋಶನ್ತೀವ ಸರ್ವತಃ ॥ 36 ॥

ಪುಲಿನೇ ಗಿರಿನದ್ಯಾಸ್ತು ವಿವಿಕ್ತೇ ಜಲಸಂವೃತೇ ॥ 37 ॥

ಚಿತಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ಸುಬಹವೋ ವಾನರಾಶ್ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾಃ ।

ಅವರೋಪ್ಯ ತತಸ್ಸ್ಕನ್ಧಾಚ್ಛಿಬಿಕಾಂ ವಾಹನೋಚಿತಾಃ ।

ತಸ್ಥುರೇಕಾನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸರ್ವೇ ಶೋಕಸಮನ್ವಿತಾಃ ॥ 38 ॥

ತತಸ್ತಾರಾ ಪತಿಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಿಬಿಕಾತಲಶಾಯಿನಮ್ ॥ 39 ॥

ಆರೋಪ್ಯಾಙ್ಕೇ ಶಿರಸ್ತಸ್ಯ ವಿಲಲಾಪ ಸುದುಃಖಿತಾ ।

ಹಾ ವಾನರ ಮಹಾರಾಜ ಹಾ ನಾಥ ಮಮ ವತ್ಸಲ ॥ 40 ॥

ಹಾ ಮಹಾರ್ಹ ಮಹಾಬಾಹೋ ಹಾ ಮಮ ಪ್ರಿಯ ಪಶ್ಯ ಮಾಮ್ ।

ಜನಂ ನ ಪಶ್ಯಸೀಮಂ ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾಚ್ಛೋಕಾಭಿಪೀಡಿತಮ್ ॥ 41 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮಿವ ತೇ ವಕ್ತ್ರಂ ಗತಾಸೋರಪಿ ಮಾನದ ಆಸ್ತಾರ್ಕಸಮವರ್ಣಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಜೀವತೋ ಯಥಾ ॥ 42 ॥

ಏಷ ತ್ವಾಂ ರಾಮರೂಪೇಣ ಕಾಲಃ ಕರ್ಷತಿ ವಾನರ ।

ಯೇನ ಸ್ಮ ವಿಧವಾಸ್ಸರ್ವಾಃ ಕೃತಾ ಏಕೇಷುಣಾ ವನೇ ॥ 43 ॥

ಇಮಾಸ್ತಾಸ್ತವ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ವಾನರ್ಯೋವಲ್ಲಭಾಸ್ಸದಾ ।

ಪಾದೈರ್ವಿಕೃಷ್ಟ ಮಧ್ವಾನಮಾಗತಾಃ ಕಿಂ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 44 ॥

ತವೇಷ್ಟಾ ನನು ನಾಮೈತಾ ಭಾರ್ಯಾಶ್ಚನ್ದ್ರನಿಭಾನನಾಃ ।

ಇದಾನೀಂ ನೇಕ್ಷಸೇ ಕಸ್ತಾತ್ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಮ್ ॥ 45 ॥

ಏತೇ ಹಿ ಸಚಿವಾ ರಾಜಂ ಸ್ತಾರಪ್ರಭೃತಯಸ್ತವ ।

ಪುರವಾಸೀ ಜನಶ್ಚಾಯಂ ಪರಿವಾರ್ಯಾಸತೇಽನಘ ॥ 46 ॥

ವಿಸರ್ಜಯೈತಾನ್ ಪ್ಲವಗಾನ್ಯಥೋಚಿತಮರಿನ್ದಮ ।

ತತಃ ಕ್ರೀಡಾಮಹೇ ಸರ್ವಾ ವನೇಷು ಮದನೋತ್ಕಟಾಃ ॥ 47 ॥

ಏವಂ ವಿಲಪತೀಂ ತಾರಾಂ ಪತಿಶೋಕಪರಿಪ್ಲುತಾಮ್ ।

ಉತ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ತದಾ ವಾನರ್ಯಶ್ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾಃ ॥ 48 ॥

ಸುಗ್ರೀವೇಣ ತತಸ್ಸಾರ್ಧಮ್ಮಙ್ಗದಃ ಪಿತರಂ ರುದನ್ ।

ಚಿತಾಮಾರೋಪಯಾಮಾಸ ಶೋಕೇನಾಭಿಹತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 49 ॥

ತತೋಽಗ್ನಿಂ ವಿಧಿವದ್ದತ್ತ್ವಾ ಸೋಽಪಸವ್ಯಂ ಚಕಾರ ಹ ।

ಪಿತರಂ ದೀರ್ಘಮಧ್ವಾನಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ವ್ಯಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 50 ॥

ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ವಾಲಿನಂ ತೇ ತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಂ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ।

ಆಜಗ್ಮುರುದಕಂ ಕರ್ತುಂ ನದೀಂ ಶುಭಜಲಾಂ ಶಿವಾಮ್ ॥ 51 ॥

ತತಸ್ತೇ ಸಹಿತಾಸ್ತತ್ರ ಹ್ಯಙ್ಗದಂ ಸ್ಥಾಪ್ಯ ಚಾಗ್ರತಃ ।

ಸುಗ್ರೀವತಾರಾಸಹಿತಾಸ್ಸಿಷಿಚುರ್ವಾಲಿನೇ ಜಲಮ್ ॥ 52 ॥

ಸುಗ್ರೀವೇಣೇವ ದೀನೇನ ದೀನೋ ಭೂತ್ವಾ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಸಮಾನಶೋಕಃ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಕಾರಯತ್ ॥ 53 ॥

ತತಸ್ತು ತಂ ವಾಲಿನಮಗ್ರ್ಯಪೌರುಷಂ ಪ್ರಕಾಶಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುವರೇಷುಣಾ ಹತಮ್ ।

ಪ್ರದೀಪ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಸಮೌಜಸಂ ತದಾ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಾಮಮುಪೇಯಿವಾನ್ಹರಿಃ ॥ 54 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha pañcaviṃśassargaḥ |

sugrīvaṃ caiva tārāṃ ca sāṅgadaṃ sahalakṣmaṇaḥ |

samānaśokaḥ kākutstha ssāntvayannidamabravīt || 1 ||

na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ |

yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha || 2 ||

lokavṛttamanuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam |

na kālāduttaraṃ kiñcitkarma śakyamupāsitum || 3 ||

niyatiḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam |

niyatissarvabhūtānāṃ niyogeṣviha kāraṇam || 4 ||

na kartā kasyacitkaścinniyoge cāpineśvaraḥ |

svabhāve vartate lokastasya kālaḥ parāyaṇam || 5 ||

na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate |

svabhāvaṃ ca samāsādya na kaścidativartate || 6 ||

na kālasyāsti bandhutvaṃ na heturna parākramaḥ |

na mitrajñātisambandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ || 7 ||

kiṃ tu kālaparīṇāmo draṣṭavyassādhu paśyatā |

dharmaścārthaśca kāmaśca kālakramasamāhitāḥ || 8 ||

itassvāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥprāptaḥ kriyāphalam |

dharmārthakāma saṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvaraḥ || 9 ||

svadharmasya ca saṃyogājjitastena mahātmanā |

svargaḥ parigṛhītaśca prāṇānaparirakṣatā || 10 ||

eṣā vai niyatiśśeṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ |

tadalaṃ paritāpena prāptakālamupāsyatām || 11 ||

vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasam || 12 ||

kuru tvamasya sugrīva pretakāryamanantaram |

tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati || 13 ||

samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāni ca bahūni ca |

candanādīni divyāni vālisaṃskārakāraṇāt || 14 ||

samāśvāsaya cainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnacetasam |

mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram || 15 ||

aṅgadastvānayenmālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca |

ghṛtaṃ tailamatho gandhānyaccātra samanantaram || 16 ||

tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgaccha sambhramāt |

tvarā guṇavatī yuktā hyasminkāle viśeṣataḥ || 17 ||

sajjībhavantu plavagāśśibikāvāhanocitāḥ |

samarthā balinaścaiva nirhariṣyanti vālinam || 18 ||

evamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ |

tasau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 19 ||

lakṣmaṇasya vacaśśrutvā tārassambhrāntamānasaḥ |

praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ || 20 ||

ādāya śibikāṃ tārassa tu paryāpatatpunaḥ |

vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanocitaiḥ || 21 ||

divyāṃ bhadrāsanayutāṃ śibikāṃ syandanopamām |

pakṣikarmabhirācitrāṃ drumakarmavibhūṣitām || 22 ||

ācitāṃ citrapattībhi ssuniviṣṭāṃ samantataḥ |

vimānamiva siddhānāṃ jālavātāyanānvitām || 23 ||

suniyuktāṃ viśālāṃ ca sukṛtāṃ viśvakarmaṇā |

dāruparvatakopetāṃ cārukarmapariṣkṛtām || 24 ||

varābharaṇahāraiśca citramālyopaśobhitām |

guhāgahanasañchannāṃ raktacandanabhūṣitām || 25 ||

puṣpaughaissamabhicchannāṃ padmamālābhireva ca |

taruṇādityavarṇābhirbhrājamānābhirāvṛtām || 26 ||

īdṛśīṃ śibikāṃ dṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt |

kṣipraṃ vinīyatāṃ vālī pretakāryaṃ vidhīyatām || 27 ||

tato vālinamudyamya sugrīvaśśibikāṃ tadā |

āropayata vikrośannaṅgadena sahaiva tu || 28 ||

āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam |

alaṅkāraiśca vividhairmālyairvastraiśca bhūṣitam || 29 ||

ājñāpayattadā rājā sugrīva plavageśvaraḥ |

aurdhvadaihikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ || 30 ||

viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūnyapi |

agrataḥ plavagā yāntu śibikā samanantaram || 31 ||

rājñāmṛddiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ |

tādṛśairiha kurvantu vānarā bhartṛsatkriyām || 32 ||

tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadaihikam |

aṅgadaṃ parigṛhyā'śu tāraprabhṛtayastadā || 33 ||

krośantaḥ prayayussarve vānarā hatabāndhavāḥ |

tataḥ praṇihitāḥ sarvā vānaryosya vaśānugāḥ || 34 ||

cukruśu rvīra vīreti bhūyaḥ krośanti tāḥ strīyaḥ |

tārāprabhṛtayassarvā vānaryo hariyūthapāḥ |

anujagmurhi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ || 35 ||

tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare |

vanāni girayaścaiva vikrośantīva sarvataḥ || 36 ||

puline girinadyāstu vivikte jalasaṃvṛte || 37 ||

citāṃ cakrussubahavo vānarāśśokakarśitāḥ |

avaropya tatasskandhācchibikāṃ vāhanocitāḥ |

tasthurekāntamāśritya sarve śokasamanvitāḥ || 38 ||

tatastārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam || 39 ||

āropyāṅke śirastasya vilalāpa suduḥkhitā |

hā vānara mahārāja hā nātha mama vatsala || 40 ||

hā mahārha mahābāho hā mama priya paśya mām |

janaṃ na paśyasīmaṃ tvaṃ kasmācchokābhipīḍitam || 41 ||

prahṛṣṭamiva te vaktraṃ gatāsorapi mānada āstārkasamavarṇaṃ ca lakṣyate jīvato yathā || 42 ||

eṣa tvāṃ rāmarūpeṇa kālaḥ karṣati vānara |

yena sma vidhavāssarvāḥ kṛtā ekeṣuṇā vane || 43 ||

imāstāstava rājendra vānaryovallabhāssadā |

pādairvikṛṣṭa madhvānamāgatāḥ kiṃ na budhyase || 44 ||

taveṣṭā nanu nāmaitā bhāryāścandranibhānanāḥ |

idānīṃ nekṣase kastātsugrīvaṃ plavageśvaram || 45 ||

ete hi sacivā rājaṃ stāraprabhṛtayastava |

puravāsī janaścāyaṃ parivāryāsate'nagha || 46 ||

visarjayaitān plavagānyathocitamarindama |

tataḥ krīḍāmahe sarvā vaneṣu madanotkaṭāḥ || 47 ||

evaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśokapariplutām |

utthāpayanti sma tadā vānaryaśśokakarśitāḥ || 48 ||

sugrīveṇa tatassārdhammaṅgadaḥ pitaraṃ rudan |

citāmāropayāmāsa śokenābhihatendriyaḥ || 49 ||

tato'gniṃ vidhivaddattvā so'pasavyaṃ cakāra ha |

pitaraṃ dīrghamadhvānaṃ prasthitaṃ vyākulendriyaḥ || 50 ||

saṃskṛtya vālinaṃ te tu vidhipūrvaṃ plavaṅgamāḥ |

ājagmurudakaṃ kartuṃ nadīṃ śubhajalāṃ śivām || 51 ||

tataste sahitāstatra hyaṅgadaṃ sthāpya cāgrataḥ |

sugrīvatārāsahitāssiṣicurvāline jalam || 52 ||

sugrīveṇeva dīnena dīno bhūtvā mahābalaḥ |

samānaśokaḥ kākutsthaḥ pretakāryāṇyakārayat || 53 ||

tatastu taṃ vālinamagryapauruṣaṃ prakāśamikṣvākuvareṣuṇā hatam |

pradīpya dīptāgnisamaujasaṃ tadā salakṣmaṇaṃ rāmamupeyivānhariḥ || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||