4.20 Kishkindhakanda - Vimsha Sargah

ॐ

4.20 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ವಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ರಾಮಚಾಪವಿಸೃಷ್ಟೇನ ಶರೇಣಾನ್ತಕರೇಣ ತಮ್ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿನಿಹತಂ ಭೂಮೌ ತಾರಾ ತಾರಾಧಿಪಾನನಾ ॥ 1 ॥

ಸಾ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಭರ್ತಾರಂ ಪರ್ಯಷ್ವಜತ ಭಾಮಿನೀ ।

ಇಷುಣಾಽಭಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಲಿನಂ ಕುಞ್ಜರೋಪಮಮ್ ॥ 2 ॥

ವಾನರೇನ್ದ್ರ ಮಹೇನ್ದ್ರಾಭಂ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಮಾನಸಾ ।

ತಾರಾ ತರುಮಿವೋನ್ಮೂಲಂ ಪರ್ಯದೇವಯದಾತುರಾ ॥ 3 ॥

ರಣೇ ದಾರುಣ ವಿಕ್ರಾನ್ತ ಪ್ರವೀರ ಪ್ಲವತಾಂ ವರ ।

ಕಿಂ ದೀನಾಮಪುರೋಭಾಗಾಮದ್ಯ ತ್ವಂ ನಾಭಿಭಾಷಸೇ ॥ 4 ॥

ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಹರಿಶಾರ್ದೂಲ ಭಜಸ್ವ ಶಯನೋತ್ತಮಮ್ ।

ನೈವಂವಿಧಾಶ್ಶೇರತೇ ಹಿ ಭೂಮೌ ನೃಪತಿಸತ್ತಮಾಃ ॥ 5 ॥

ಅತೀವ ಖಲು ತೇ ಕಾನ್ತಾ ವಸುಧಾ ವಸುಧಾಧಿಪ ।

ಗತಾಸುರಪಿ ಯಾಂ ಗಾತ್ರೈರ್ಮಾಂ ವಿಹಾಯ ನಿಷೇವಸೇ ॥ 6 ॥

ವ್ಯಕ್ತಮನ್ಯಾ ತ್ವಯಾ ವೀರ ಧರ್ಮತಃ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಿತಾ ।

ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧೇವ ಪುರೀ ರಮ್ಯಾ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗೇ ವಿನಿರ್ಮಿತಾ ॥ 7 ॥

ಯಾನ್ಯಸ್ಮಾಭಿಸ್ತ್ವಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ವನೇಷು ಮಧುಗನ್ಧಿಷು ।

ವಿಹೃತಾನಿ ತ್ವಯಾ ಕಾಲೇ ತೇಷಾಮುಪರಮಃ ಕೃತಃ ॥ 8 ॥

ನಿರಾನನ್ದಾ ನಿರಾಶಾಽಹಂ ನಿಮಗ್ನಾ ಶೋಕಸಾಗರೇ ।

ತ್ವಯಿ ಪಞ್ಚತ್ವಮಾಪನ್ನೇ ಮಹಾಯೂಥಪಯೂಥಪೇ ॥ 9 ॥

ಹೃದಯಂ ಸುಸ್ಥಿರಂ ಮಹ್ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿನಿಹತಂ ಪತಿಮ್ ।

ಯನ್ನ ಶೋಕಾಭಿಸನ್ತಪ್ತಂ ಸ್ಫುಟತೇಽದ್ಯ ಸಹಸ್ರಧಾ ॥ 10 ॥

ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ಭಾರ್ಯಾ ಹೃತಾ ಸ ಚ ವಿವಾಸಿತಃ ।

ಯತ್ತು ತ್ತಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ವ್ಯುಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇಯಂ ಪ್ಲವಗಾಧಿಪ ॥ 11 ॥

ನಿಶ್ಶ್ರೇಯಸಪರಾ ಮೋಹಾತ್ತ್ವಯಾ ಚಾಹಂ ವಿಗರ್ಹಿತಾ ।

ಯೈಷಾಽಬ್ರುವಂ ಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಾನರೇನ್ದ್ರ ಹಿತೈಷಿಣೀ ॥ 12 ॥

ರೂಪಯೌವನದೃಪ್ತಾನಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ಚ ಮಾನದ ।

ನೂನಮಪ್ಸರಸಾಮಾರ್ಯ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪ್ರಮಥಿಷ್ಯಸಿ ॥ 13 ॥

ಕಾಲೋ ನಿಸ್ಸಂಶಯೋ ನೂನಂ ಜೀವಿತಾನ್ತಕರಸ್ತವ ।

ಬಲಾದ್ಯೇನಾವಪನ್ನೋಽಸಿ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಾವಶೋ ವಶಮ್ ॥ 14 ॥

ವೈಧವ್ಯಂ ಶೋಕಸನ್ತಾಪಂ ಕೃಪಣಂ ಕೃಪಣಾ ಸತೀ ।

ಅದುಃಖೋಪಚಿತಾ ಪೂರ್ವಂ ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯನಾಥವತ್ ॥ 15 ॥

ಲಾಲಿತಶ್ಚಾಙ್ಗದೋ ವೀರಸ್ಸುಕುಮಾರಸ್ಸುಖೋಚಿತಃ ।

ವರ್ತ್ಸ್ಯತೇ ಕಾಮವಸ್ಥಾಂ ಮೇ ಪಿತೃವ್ಯೇ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತೇ ॥ 16 ॥

ಕುರುಷ್ವ ಪಿತರಂ ಪುತ್ರ ಸುದೃಷ್ಟಂ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಮ್ ।

ದುರ್ಲಭಂ ದರ್ಶನಂ ವತ್ಸ ತವ ತಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 17 ॥

ಸಮಾಶ್ವಾಸಯ ಪುತ್ರಂ ತ್ವಂ ಸನ್ದೇಶಂ ಸನ್ದಿಶಸ್ವ ಮೇ ।

ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚೈನಂ ಸಮಾಘ್ರಾಯ ಪ್ರವಾಸಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ಹ್ಯಸಿ ॥ 18 ॥

ರಾಮೇಣ ಹಿ ಮಹತ್ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ತ್ವಾಮಭಿನಿಘ್ನತಾ ।

ಆನೃಣ್ಯಂ ಚ ಗತಂ ತಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ರವೇ ॥ 19 ॥

ಸಕಾಮೋ ಭವ ಸುಗ್ರೀವ ರುಮಾಂ ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯಸೇ ।

ಭುಙ್ಕ್ಷವ ರಾಜ್ಯಮನುದ್ವಿಗ್ನಶ್ಶಸ್ತೋ ಭ್ರಾತಾ ರಿಪುಸ್ತವ ॥ 20 ॥

ಕಿಂ ಮಾಮೇವಂ ವಿಲಪತೀಂ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ತ್ವಂ ನಾಭಿಭಾಷಸೇ ।

ಇಮಾಃ ಪಶ್ಯ ವರಾ ಬಹ್ವೀರ್ಭಾರ್ಯಾಸ್ತೇ ವಾನರೇಶ್ವರ ॥ 21 ॥

ತಸ್ಯಾ ವಿಲಪಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾನರ್ಯಸ್ಸರ್ವತಶ್ಚ ತಾಃ ।

ಪರಿಗೃಹ್ಯಾಙ್ಗದಂ ದೀನಂ ದುಃಖಾರ್ತಾ ಪರಿಚುಕ್ರುಶುಃ ॥ 22 ॥

ಕಿಮಙ್ಗದಂ ಸಾಙ್ಗದವೀರಬಾಹೋ ವಿಹಾಯ ಯಾಸ್ಯದ್ಯ ಚಿರಪ್ರವಾಸಮ್ ।

ನ ಯುಕ್ತಮೇವಂ ಗುಣಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಂ ವಿಹಾಯ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರಿಯಪುತ್ರ ಗನ್ತುಮ್ ॥ 23 ॥

ಕಿಮಪ್ರಿಯಂ ತೇ ಪ್ರಿಯ ಚಾರುವೇಷ ಮಯಾ ಕೃತಂ ನಾಥ ಸುತೇನ ವಾ ತೇ ।

ಸಹಾಙ್ಗದಾಂ ಮಾಂ ಪ್ರವಿಹಾಯ ವೀರ ಯತ್ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ದೀರ್ಘ ಮಿತಃ ಪ್ರವಾಸಮ್ ॥ 24 ॥

ಯದ್ಯಪ್ರಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಿದಸಮ್ಪ್ರಧಾರ್ಯ ಕೃತಂ ಮಯಾ ಸ್ಯಾತ್ತವ ದೀರ್ಘಬಾಹೋ ।

ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮೇ ತದ್ಧರಿವಂಶನಾಥ ವ್ರಜಾಮಿ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ತವ ವೀರ ಪಾದೌ ॥ 25 ॥

ತಥಾ ತು ತಾರಾ ಕರುಣಂ ರುದನ್ತೀ ಭರ್ತುಸ್ಸಮೀಪೇ ಸಹ ವಾನರೀಭಿಃ ।

ವ್ಯವಸ್ಯತ ಪ್ರಾಯಮುಪೋಪವೇಷ್ಟು ಮನಿನ್ದ್ಯವರ್ಣಾ ಭುವಿ ಯತ್ರ ವಾಲೀ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha viṃśassargaḥ |

rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |

dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||

sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |

iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||

vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |

tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||

raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |

kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||

uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |

naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||

atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |

gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||

vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |

kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||

yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |

vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||

nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |

tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||

hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |

yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||

sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |

yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||

niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |

yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||

rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |

nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||

kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |

balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||

vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |

aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||

lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |

vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||

kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |

durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||

samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |

mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||

rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |

ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||

sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |

bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||

kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |

imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||

tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |

parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||

kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |

na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||

kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |

sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||

yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |

kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||

tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |

vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||