3.9 Aranyakanda - Navama Sargah

ॐ

3.9 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ನವಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ನವಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸುತೀಕ್ಷ್ಣೇನಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ರಘುನನ್ದನಮ್ ।

ಹೃದ್ಯಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಯಾ ವಾಚಾ ಭರ್ತಾರಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಅಯಂ ಧರ್ಮಸ್ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ವಿಧಿನಾ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಮಹಾನ್ ।

ನಿವೃತ್ತೇನ ತು ಶಕ್ಯೋಽಯಂ ವ್ಯಸನಾತ್ಕಾಮಜಾದಿಹ ॥ 2 ॥

ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ವ್ಯಸನಾನ್ಯತ್ರ ಕಾಮಜಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯುತ ।

ಮಿಥ್ಯಾವಾಕ್ಯಂ ಪರಮಕಂ ತಸ್ಮಾದ್ಗುರುತರಾವುಭೌ ॥ 3 ॥

ಪರದಾರಾಭಿಗಮನಂ ವಿನಾ ವೈರಂ ಚ ರೌದ್ರತಾ ।

ಮಿಥ್ಯಾವಾಕ್ಯಂ ನ ತೇ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವ ॥ 4 ॥

ಕುತೋಽಭಿಲಾಷಣಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪರೇಷಾಂ ಧರ್ಮನಾಶನಮ್ ।

ತವ ನಾಸ್ತಿ ಮನುಷ್ಯೇನ್ದ್ರ ನ ಚಾಭೂತ್ತೇ ಕದಾಚನ ॥ 5 ॥

ಮನಸ್ಯಪಿ ತಥಾ ರಾಮ ನ ಚೈತದ್ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ಸ್ವದಾರನಿರತಸ್ತ್ವಂ ಚ ನಿತ್ಯಮೇವ ನೃಪಾತ್ಮಜ ॥ 6 ॥

ಧರ್ಮಿಷ್ಠಸ್ಸತ್ಯಸನ್ಧಶ್ಚ ಪಿತುರ್ನಿರ್ದೇಶಕಾರಕಃ ।

ಸತ್ಯಸನ್ಧ ಮಹಾಭಾಗ ಶ್ರೀಮಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜ ॥ 7 ॥

ತ್ವಯಿ ಧರ್ಮಶ್ಚ ಸತ್ಯಂ ಚ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।

ತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಶಕ್ಯಂ ಧರ್ತುಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ॥ 8 ॥

ತವ ವಶ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯತ್ವಂ ಚ ಜಾನಾಮಿ ಶುಭದರ್ಶನ ।

ತೃತೀಯಂ ಯದಿದಂ ರೌದ್ರಂ ಪರಪ್ರಾಣಾಭಿಹಿಂಸನಮ್ ॥ 9 ॥

ನಿರ್ವೈರಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಮೋಹಾತ್ತಚ್ಚ ತೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ ।

ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಸ್ತ್ವಯಾ ವೀರ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್ ॥ 10 ॥

ಋಷೀಣಾಂ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ವಧಸ್ಸಂಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್ ।

ಏತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ವನಂ ದಣ್ಡಕಾ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಮ್ ॥ 11 ॥

ಪ್ರಸ್ಥಿತಸ್ತ್ವಂ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಧೃತಬಾಣಶರಾಸನಃ ।

ತತಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಮ ಚಿನ್ತಾಕುಲಂ ಮನಃ ॥ 12 ॥

ತ್ವದ್ವೃತ್ತಂ ಚಿನ್ತಯನ್ತ್ಯಾ ವೈ ಭವೇನ್ನಿಶ್ಶ್ರೇಯಸಂ ಹಿತಮ್ ।

ತ್ವಾಂ ಚೈವ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಮ ಚಿನ್ತಾಕುಲಂ ಮನಃ ॥ 13 ॥

ಸರ್ವತಚಶಿನ್ತಯ್ನತ್ಯಾ ಮೇ ತವ ನಿಶ್ಶ್ರೇಯಸಂ ನೃಪ ।

ನ ಹಿ ಮೇ ರೋಚತೇ ವೀರ ಗಮನಂ ದಣ್ಡಕಾನ್ಪ್ರತಿ ॥ 14 ॥

ಕಾರಣಂ ತತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವದನ್ತ್ಯಾಶ್ಶ್ರೂಯತಾಂ ಮಮ ।

ತ್ವಂ ಹಿ ಬಾಣಧನುಷ್ಪಾಣಿರ್ಭ್ರಾತ್ರಾ ಸಹ ವನಂ ಗತಃ ॥ 15 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವನಚರಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಕಚ್ಚಿತ್ಕುರ್ಯಾಶ್ಶರವ್ಯಯಮ್ ।

ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಮಪಿ ಧನುರ್ಹುತಾಶಸ್ಯೇನ್ಧನಾನಿ ಚ ॥ 16 ॥

ಸಮೀಪತಸ್ಸ್ಥಿತಂ ತೇಜೋ ಬಲಮುಚ್ಛ್ರಯತೇ ಭೃಶಮ್ ।

ಪುರಾ ಕಿಲ ಮಹಾಬಾಹೋ ತಪಸ್ಸ್ವೀ ಸತ್ಯವಾಕ್ಛುಚಿಃ ॥ 17 ॥

ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದಭವತ್ಪುಣ್ಯೇ ವನೇ ರತಮೃಗದ್ವಿಜೇ ।

ತಸ್ಯೈವ ತಪಸೋ ವಿಘ್ನಂ ಕರ್ತುಮಿನ್ದ್ರಶ್ಶಚೀಪತಿಃ ॥ 18 ॥

ಖಙ್ಗಪಾಣಿರಥಾಗಚ್ಛದಾಶ್ರಮಂ ಭಟರೂಪಧೃತ್ ।

ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾಶ್ರಮಪದೇ ನಿಶಿತಃ ಖಙ್ಗ ಉತ್ತಮಃ ॥ 19 ॥

ಸ ನ್ಯಾಸವಿಧಿನಾ ದತ್ತಃ ಪುಣ್ಯೇ ತಪಸಿ ತಿಷ್ಠತಃ ।

ಸ ತಚ್ಛಸ್ತ್ರಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ನ್ಯಾಸರಕ್ಷಣತತ್ಪರಃ ॥ 20 ॥

ವನೇ ತು ವಿಚರತ್ಯೇವ ರಕ್ಷನ್ಪ್ರತ್ಯಯಮಾತ್ಮನಃ ।

ಯತ್ರ ಗಚ್ಛತ್ಯುಪಾದಾತುಂ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ॥ 21 ॥

ನ ವಿನಾ ಯಾತಿ ತಂ ಖಙ್ಗಂ ನ್ಯಾಸರಕ್ಷಣತತ್ಪರಃ ।

ನಿತ್ಯಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪರಿವಹನ್ಕ್ರಮೇಣ ಸ ತಪೋಧನಃ ॥ 22 ॥

ಚಕಾರ ರೌದ್ರೀಂ ಸ್ವಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತಪಸಿ ನಿಶ್ಚಯಮ್ ।

ತತಸ್ಸರೌದ್ರೇಽಭಿರತಃ ಪ್ರಮತ್ತೋಽಧರ್ಮಕರ್ಶಿತಃ ॥ 23 ॥

ತಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಸಂವಾಸಾಜ್ಜಗಾಮ ನರಕಂ ಮುನಿಃ ।

ಏವಮೇತತ್ಪುರಾ ವೃತ್ತಂ ಶಸ್ತ್ರಸಂಯೋಗಕಾರಣಮ್ ॥ 24 ॥

ಅಗ್ನಿಸಂಯೋಗವದ್ಧೇತುಶ್ಶಸ್ತ್ರಸಂಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ।

ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚ ಬಹುಮಾನಾಚ್ಚ ಸ್ಮಾರಯೇ ತ್ವಾಂ ನ ಶಿಕ್ಷಯೇ ॥ 25 ॥

ನ ಕಥಞ್ಚನ ಸಾ ಕಾರ್ಯಾ ಗೃಹೀತಧನುಷಾ ತ್ವಯಾ ।

ಬುದ್ಧಿರ್ವೈರಂ ವಿನಾ ಹನ್ತುಂ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ದಣ್ಡಕಾಶ್ರಿತಾನ್ ॥ 26 ॥

ಅಪರಾಧಂ ವಿನಾ ಹನ್ತುಂ ಲೋಕಾನ್ವೀರ ನ ಕಾಮಯೇ ।

ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ತು ವೀರಾಣಾಂ ವನೇಷು ನಿರತಾತ್ಮನಾಮ್ ॥ 27 ॥

ಧನುಷಾ ಕಾರ್ಯಮೇತಾವದಾರ್ತಾನಾಂ ತ್ವಭಿರಕ್ಷಣಮ್ ।

ಕ್ವಚ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ವ ಚ ವನಂ ಕ್ವ ಚ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ತಪಃ ಕ್ವಚ ॥ 28 ॥

ವ್ಯಾವಿದ್ಧಮಿದಮಸ್ಮಾಭಿರ್ದ್ದೇಶಧರ್ಮಸ್ತು ಪೂಜ್ಯತಾಮ್ ।

ತದಾರ್ಯ ಕಲುಷಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಜಾಯತೇ ಶಸ್ತ್ರಸೇವನಾತ್ ॥ 29 ॥

ಪುನರ್ಗತ್ವಾ ತ್ವಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಂ ಚರಿಷ್ಯಸಿ ।

ಅಕ್ಷಯಾ ತು ಭವೇತ್ಪ್ರೀತಿಶ್ಶ್ವಶ್ರೂಶ್ವಶುರಯೋರ್ಮಮ ॥ 30 ॥

ಯದಿ ರಾಜ್ಯಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಭವೇಸ್ತ್ವಂ ನಿರತೋ ಮುನಿಃ ।

ಧರ್ಮಾದರ್ಥಃ ಪ್ರಭವತಿ ಧರ್ಮಾತ್ಪ್ರಭವತೇ ಸುಖಮ್ ॥ 31 ॥

ಧರ್ಮೇಣ ಲಭತೇ ಸರ್ವಂ ಧರ್ಮಸಾರಮಿದಂ ಜಗತ್ ।

ಆತ್ಮಾನಂ ನಿಯಮೈಸ್ತೈಸ್ತೈ ಕರ್ಶಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ॥ 32 ॥

ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ನಿಪುಣೈರ್ಧರ್ಮೋ ನ ಸುಖಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ ಸುಖಮ್ ।

ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಮತಿಸ್ಸೌಮ್ಯ ಚರ ಧರ್ಮಂ ತಪೋವನೇ ॥ 33 ॥

ಸರ್ವಂ ಹಿ ವಿದಿತಂ ತುಭ್ಯಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಪಿ ತತ್ತ್ವತಃ ।

ಸ್ತ್ರೀಚಾಪಲಾದೇತದುದಾಹೃತಂ ಮೇ ಧರ್ಮಂ ಚ ವಕ್ತುಂ ತವ ಕಸ್ಸಮರ್ಥಃ ।

ವಿಚಾರ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ತು ಸಹಾನುಜೇನ ಯದ್ರೋಚತೇ ತತ್ಕುರು ಮಾ ಚಿರೇಣ ॥ 34 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ನವಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha navamassargaḥ |

sutīkṣṇenābhyanujñātaṃ prasthitaṃ raghunandanam |

hṛdyayā snigdhayā vācā bhartāramidamabravīt || 1 ||

ayaṃ dharmassusūkṣmeṇa vidhinā prāpyate mahān |

nivṛttena tu śakyo'yaṃ vyasanātkāmajādiha || 2 ||

trīṇyeva vyasanānyatra kāmajāni bhavantyuta |

mithyāvākyaṃ paramakaṃ tasmādgurutarāvubhau || 3 ||

paradārābhigamanaṃ vinā vairaṃ ca raudratā |

mithyāvākyaṃ na te bhūtaṃ na bhaviṣyati rāghava || 4 ||

kuto'bhilāṣaṇaṃ strīṇāṃ pareṣāṃ dharmanāśanam |

tava nāsti manuṣyendra na cābhūtte kadācana || 5 ||

manasyapi tathā rāma na caitadvidyate kvacit |

svadāraniratastvaṃ ca nityameva nṛpātmaja || 6 ||

dharmiṣṭhassatyasandhaśca piturnirdeśakārakaḥ |

satyasandha mahābhāga śrīmallakṣmaṇapūrvaja || 7 ||

tvayi dharmaśca satyaṃ ca tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |

tacca sarvaṃ mahābāho śakyaṃ dhartuṃ jitendriyaiḥ || 8 ||

tava vaśyendriyatvaṃ ca jānāmi śubhadarśana |

tṛtīyaṃ yadidaṃ raudraṃ paraprāṇābhihiṃsanam || 9 ||

nirvairaṃ kriyate mohāttacca te samupasthitam |

pratijñātastvayā vīra daṇḍakāraṇyavāsinām || 10 ||

ṛṣīṇāṃ rakṣaṇārthāya vadhassaṃyati rakṣasām |

etannimittaṃ ca vanaṃ daṇḍakā iti viśrutam || 11 ||

prasthitastvaṃ saha bhrātrā dhṛtabāṇaśarāsanaḥ |

tatastvāṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā mama cintākulaṃ manaḥ || 12 ||

tvadvṛttaṃ cintayantyā vai bhavenniśśreyasaṃ hitam |

tvāṃ caiva prasthitaṃ dṛṣṭvā rāma cintākulaṃ manaḥ || 13 ||

sarvatacaśintaynatyā me tava niśśreyasaṃ nṛpa |

na hi me rocate vīra gamanaṃ daṇḍakānprati || 14 ||

kāraṇaṃ tatra vakṣyāmi vadantyāśśrūyatāṃ mama |

tvaṃ hi bāṇadhanuṣpāṇirbhrātrā saha vanaṃ gataḥ || 15 ||

dṛṣṭvā vanacarānsarvānkaccitkuryāśśaravyayam |

kṣatriyāṇāmapi dhanurhutāśasyendhanāni ca || 16 ||

samīpatassthitaṃ tejo balamucchrayate bhṛśam |

purā kila mahābāho tapassvī satyavākchuciḥ || 17 ||

kasmiṃścidabhavatpuṇye vane ratamṛgadvije |

tasyaiva tapaso vighnaṃ kartumindraśśacīpatiḥ || 18 ||

khaṅgapāṇirathāgacchadāśramaṃ bhaṭarūpadhṛt |

tasmiṃstadāśramapade niśitaḥ khaṅga uttamaḥ || 19 ||

sa nyāsavidhinā dattaḥ puṇye tapasi tiṣṭhataḥ |

sa tacchastramanuprāpya nyāsarakṣaṇatatparaḥ || 20 ||

vane tu vicaratyeva rakṣanpratyayamātmanaḥ |

yatra gacchatyupādātuṃ mūlāni ca phalāni ca || 21 ||

na vinā yāti taṃ khaṅgaṃ nyāsarakṣaṇatatparaḥ |

nityaṃ śastraṃ parivahankrameṇa sa tapodhanaḥ || 22 ||

cakāra raudrīṃ svāṃ buddhiṃ tyaktvā tapasi niścayam |

tatassaraudre'bhirataḥ pramatto'dharmakarśitaḥ || 23 ||

tasya śastrasya saṃvāsājjagāma narakaṃ muniḥ |

evametatpurā vṛttaṃ śastrasaṃyogakāraṇam || 24 ||

agnisaṃyogavaddhetuśśastrasaṃyoga ucyate |

snehācca bahumānācca smāraye tvāṃ na śikṣaye || 25 ||

na kathañcana sā kāryā gṛhītadhanuṣā tvayā |

buddhirvairaṃ vinā hantuṃ rākṣasāndaṇḍakāśritān || 26 ||

aparādhaṃ vinā hantuṃ lokānvīra na kāmaye |

kṣatriyāṇāṃ tu vīrāṇāṃ vaneṣu niratātmanām || 27 ||

dhanuṣā kāryametāvadārtānāṃ tvabhirakṣaṇam |

kvaca śastraṃ kva ca vanaṃ kva ca kṣātraṃ tapaḥ kvaca || 28 ||

vyāviddhamidamasmābhirddeśadharmastu pūjyatām |

tadārya kaluṣā buddhirjāyate śastrasevanāt || 29 ||

punargatvā tvayodhyāyāṃ kṣatradharmaṃ cariṣyasi |

akṣayā tu bhavetprītiśśvaśrūśvaśurayormama || 30 ||

yadi rājyaṃ parityajya bhavestvaṃ nirato muniḥ |

dharmādarthaḥ prabhavati dharmātprabhavate sukham || 31 ||

dharmeṇa labhate sarvaṃ dharmasāramidaṃ jagat |

ātmānaṃ niyamaistaistai karśayitvā prayatnataḥ || 32 ||

prāpyate nipuṇairdharmo na sukhāllabhyate sukham |

nityaṃ śucimatissaumya cara dharmaṃ tapovane || 33 ||

sarvaṃ hi viditaṃ tubhyaṃ trailokyamapi tattvataḥ |

strīcāpalādetadudāhṛtaṃ me dharmaṃ ca vaktuṃ tava kassamarthaḥ |

vicārya buddhyā tu sahānujena yadrocate tatkuru mā cireṇa || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe navamassargaḥ ||