3.68 Aranyakanda - Ashtashashtitama Sargah

ॐ

3.68 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ರಾಮಸ್ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತಂ ಗೃಧ್ರಂ ಭುವಿ ರೌದ್ರೇಣ ಪಾತಿತಮ್ ।

ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಮಿತ್ರಸಮ್ಪನ್ನಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಮಮಾಯಂ ನೂನಮರ್ಥೇಷು ಯತಮಾನೋ ವಿಹಙ್ಗಮಃ ।

ರಾಕ್ಷಸೇನ ಹತಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ ದುಸ್ತ್ಯಜಾನ್ ॥ 2 ॥

ಅಯಮಸ್ಯ ಶರೀರೇಽಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವಿದ್ಯತೇ ।

ತಥಾ ಹಿ ಸ್ವರಹೀನೋಽಯಂ ವಿಕ್ಲಬಸ್ಸಮುದೀಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 3 ॥

ಜಟಾಯೋ ಯದಿ ಶಕ್ನೋಷಿ ವಾಕ್ಯಂ ವ್ಯಾಹರಿತುಂ ಪುನಃ ।

ಸೀತಾಮಾಖ್ಯಾಹಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ವಧಮಾಖ್ಯಾಹಿ ಚಾತ್ಮನಃ ॥ 4 ॥

ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತೋಽಹರತ್ಸೀತಾಂ ರಾವಣಸ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಮಯಾ ।

ಅಪರಾದ್ಧಂ ತು ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾವಣೇನ ಹೃತಾ ಪ್ರಿಯಾ ॥ 5 ॥

ಕಥಂ ತಚ್ಚನ್ದ್ರಸಙ್ಕಾಶಂ ಮುಖಮಾಸೀನ್ಮನೋಹರಮ್ ।

ಸೀತಯಾ ಕಾನಿ ಚೋಕ್ತಾನಿ ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ॥ 6 ॥

ಕಥಂ ವೀರ್ಯಃ ಕಥಂ ರೂಪಃ ಕಿಂ ಕರ್ಮಾ ಸ ಚ ರಾಕ್ಷಸಃ ।

ಕ್ವ ಚಾಸ್ಯ ಭವನಂ ತಾತ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ ಪರಿಪೃಚ್ಛತಃ ॥ 7 ॥

ತಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯಾಥ ದೀನಾತ್ಮಾ ವಿಲಪನ್ತಮನನ್ತರಮ್ ।

ವಾಚಾತಿಸನ್ನಯಾ ರಾಮಂ ಜಟಾಯುರಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 8 ॥

ಹೃತಾ ಸಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೇಣ ರಾವಣೇನ ವಿಹಾಯಸಾ ।

ಮಾಯಾಮಾಸ್ಥಾಯ ವಿಪುಲಾಂ ವಾತದುರ್ದಿನಸಙ್ಕುಲಾಮ್ ॥ 9 ॥

ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಮೇ ತಾತ ಪಕ್ಷೌ ಛಿತ್ವಾ ಸ ರಾಕ್ಷಸಃ ।

ಸೀತಾಮಾದಾಯ ವೈದೇಹೀಂ ಪ್ರಯಾತೋ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮ್ ॥ 10 ॥

ಉಪರುಧ್ಯನ್ತಿ ಮೇ ಪ್ರಾಣಾ ದೃಷ್ಟಿರ್ಭ್ರಮತಿ ರಾಘವ ।

ಪಶ್ಯಾಮಿ ವೃಕ್ಷಾನ್ಸೌವರ್ಣಾನುಶೀರಕೃತಮೂರ್ಧಜಾನ್ ॥ 11 ॥

ಯೇನ ಯಾತಿ ಮುಹೂರ್ತೇನ ಸೀತಾಮಾದಾಯ ರಾವಣಃ ।

ವಿಪ್ರಣಷ್ಟಂ ಧನಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತತ್ಸ್ವಾಮೀ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ॥ 12 ॥

ವಿನ್ದೋ ನಾಮ ಮುಹೂರ್ತೋಽಯಂ ಸ ಚ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ನಾಬುಧತ್ ।

ತ್ವತ್ಪ್ರಿಯಾಂ ಜಾನಕೀಂ ಹೃತ್ವಾ ರಾವಣೋ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ ॥ 13 ॥

ಝಷವದ್ಬಡಿಶಂ ಗೃಹ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ ।

ನ ಚ ತ್ವಯಾ ವ್ಯಥಾ ಕಾರ್ಯಾ ಜನಕಸ್ಯ ಸುತಾಂ ಪ್ರತಿ ॥ 14 ॥

ವೈದೇಹ್ಯಾ ರಂಸ್ಯಸೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಹತ್ವಾ ತಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ರಣೇ ।

ಅಸಮ್ಮೂಢಸ್ಯ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ರಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯನುಭಾಷತಃ ॥ 15 ॥

ಆಸ್ಯಾತ್ಸುಸ್ರಾವ ರುಧಿರಂ ಮ್ರಿಯಮಾಣಸ್ಯ ಸಾಮಿಷಮ್ ।

ಪುತ್ರೋ ವಿಶ್ರವಸಸ್ಸಾಕ್ಷಾದ್ಭ್ರಾತಾ ವೈಶ್ರವಣಸ್ಯ ಚ ॥ 16 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ದುರ್ಲಭಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮುಮೋಚ ಪತಗೇಶ್ವರಃ ।

ಬ್ರೂಹಿ ಬ್ರೂಹೀತಿ ರಾಮಸ್ಯ ಬ್ರುವಾಣಸ್ಯ ಕೃತಾಞ್ಜಲೇಃ ॥ 17 ॥

ತ್ವಕ್ತ್ವಾ ಶರೀರಂ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ಜಗ್ಮುಃ ಪ್ರಾಣಾ ವಿಹಾಯಸಮ್ ।

ಸ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಶಿರೋ ಭೂಮೌ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಚರಣೌ ತದಾ ॥ 18 ॥

ವಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚ ಶರೀರಂ ಸ್ವಂ ಪಪಾತ ಧರಣೀತಲೇ ।

ತಂ ಗೃಧ್ರಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತಾಮ್ರಾಕ್ಷಂ ಗತಾಸುಮಚಲೋಪಮಮ್ ॥ 19 ॥

ರಾಮಸ್ಸುಬಹುಭಿರ್ದುಃಖೈರ್ದೀನಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಬಹೂನಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ವಾಸೇ ವರ್ಷಾಣಿ ವಸತಾ ಸುಖಮ್ ॥ 20 ॥

ಅನೇನ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇ ವಿಶೀರ್ಣಮಿಹ ಪಕ್ಷಿಣಾ ।

ಅನೇಕವಾರ್ಷಿಕೋ ಯಸ್ತು ಚಿರಕಾಲಸಮುತ್ಥಿತಃ ॥ 21 ॥

ಸೋಽಯಮದ್ಯ ಹತಶ್ಶೇತೇ ಕಾಲೋ ಹಿ ದುರತಿಕ್ರಮಃ ।

ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಗೃಧ್ರೋಽಯಮುಪಕಾರೀ ಹತಶ್ಚ ಮೇ ॥ 22 ॥

ಸೀತಾಮಭ್ಯವಪನ್ನೋ ವೈ ರಾವಣೇನ ಬಲೀಯಸಾ ।

ಗೃಧ್ರರಾಜ್ಯಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ಮಹತ್ ॥ 23 ॥

ಮಮ ಹೇತೋರಯಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ಮುಮೋಚ ಪತಗೇಶ್ವರಃ ।

ಸರ್ವತ್ರ ಖಲು ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಸಾಧವೋ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಃ ॥ 24 ॥

ಶೂರಾಶ್ಶರಣ್ಯಾಸ್ಸೌಮಿತ್ರೇ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತೇಷ್ವಪಿ ।

ಸೀತಾಹರಣಜಂ ದುಃಖಂ ನ ಮೇ ಸೌಮ್ಯ ತಥಾವಿಧಮ್ ॥ 25 ॥

ಯಥಾ ವಿನಾಶೇ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ಮತ್ಕೃತೇ ಚ ಪರನ್ತಪ ।

ರಾಜಾ ದಶರಥಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಯಥಾ ಮಮ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 26 ॥

ಪೂಜನೀಯಶ್ಚ ಮಾನ್ಯಶ್ಚ ತಥಾಽಯಂ ಪತಗೇಶ್ವರಃ ।

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಹರ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ನಿರ್ಮಥಿಷ್ಯಾಮಿ ಪಾವಕಮ್ ॥ 27 ॥

ಗೃಧ್ರರಾಜಂ ದಿಧಕ್ಷಾಮಿ ಮತ್ಕೃತೇ ನಿಧನಂ ಗತಮ್ ।

ನಾಥಂ ಪತಗಲೋಕಸ್ಯ ಚಿತಾಮಾರೋಪ್ಯ ರಾಘವ ॥ 28 ॥

ಇಮಂ ಧಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಹತಂ ರೌದ್ರೇಣ ರಕ್ಷಸಾ ।

ಯಾ ಗತಿರ್ಯಜ್ಞಶೀಲಾನಾಮಾಹಿತಾಗ್ನೇಶ್ಚ ಯಾ ಗತಿಃ ॥ 29 ॥

ಅಪರಾವರ್ತಿನಾಂ ಯಾ ಚ ಯಾ ಚ ಭೂಮಿಪ್ರದಾಯಿನಾಮ್ ।

ಮಯಾ ತ್ವಂ ಸಮನುಜ್ಞಾತೋ ಗಚ್ಛ ಲೋಕಾನನುತ್ತಮಾನ್ ॥ 30 ॥

ಗೃಧ್ರರಾಜ ಮಹಾಸತ್ತ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಶ್ಚ ಮಯಾ ವ್ರಜ ।

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಚಿತಾಂ ದೀಪ್ತಾಮಾರೋಪ್ಯ ಪತಗೇಶ್ವರಮ್ ॥ 31 ॥

ದದಾಹ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸ್ವಬನ್ಧುಮಿವ ದುಃಖಿತಃ ।

ರಾಮೋಽಥ ಸಹಸೌಮಿತ್ರಿರ್ವನಂ ಗತ್ವಾ ಸ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 32 ॥

ಸ್ಥೂಲಾನ್ಹತ್ವಾ ಮಹಾರೋಹೀನನುತಸ್ತಾರ ತಂ ದ್ವಿಜಮ್ ।

ರೋಹಿಮಾಂಸಾನಿ ಚೋತ್ಕೃತ್ಯ ಪೇಶೀಕೃತ್ಯ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 33 ॥

ಶಕುನಾಯ ದದೌ ರಾಮೋ ರಮ್ಯೇ ಹರಿತಶಾದ್ವಲೇ ।

ಯತ್ತತ್ಪ್ರೇತಸ್ಯ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ಕಥಯನ್ತಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ॥ 34 ॥

ತತ್ಸ್ವರ್ಗಗಮನಂ ತಸ್ಯ ಪಿತ್ರ್ಯಂ ರಾಮೋ ಜಜಾಪ ಹ ।

ತತೋ ಗೋದಾವರೀಂ ಗತ್ವಾ ನದೀಂ ನರವರಾತ್ಮಜೌ ॥ 35 ॥

ಉದಕಂ ಚಕ್ರತುಸ್ತಸ್ಮೈ ಗೃಧ್ರರಾಜಾಯ ತಾವುಭೌ ।

ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟೇನ ವಿಧಿನಾ ಜಲೇ ಗೃಧ್ರಾಯ ರಾಘವೌ ॥ 36 ॥

ಸ್ನಾತ್ವಾ ತೌ ಗೃಧ್ರರಾಜಾಯ ಉದಕಂ ಚಕ್ರತುಸ್ತದಾ ।

ಸ ಗೃಧ್ರರಾಜಃ ಕೃತವಾನ್ಯಶಸ್ಕರಂ ಸುದುಷ್ಕರಂ ಕರ್ಮ ರಣೇ ನಿಪಾತಿತಃ ।

ಮಹರ್ಷಿಕಲ್ಪೇನ ಚ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತದಾ ಜಗಾಮ ಪುಣ್ಯಾಂ ಗತಿಮಾತ್ಮನಶ್ಶುಭಾಮ್ ॥ 37 ॥

ಕೃತೋದಕೌ ತಾವಪಿ ಪಕ್ಷಿಸತ್ತಮೇ ಸ್ಥಿರಾಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಂ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಜಗ್ಮತುಃ ।

ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಸೀತಾಧಿಗಮೇ ತತೋ ಮನೋ ವನಂ ಸುರೇನ್ದ್ರವಿವ ವಿಷ್ಣುವಾಸವೌ ॥ 38 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |

rāmassamprekṣya taṃ gṛdhraṃ bhuvi raudreṇa pātitam |

saumitriṃ mitrasampannamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||

mamāyaṃ nūnamartheṣu yatamāno vihaṅgamaḥ |

rākṣasena hatassaṅkhye prāṇāṃstyakṣyati dustyajān || 2 ||

ayamasya śarīre'sminprāṇo lakṣmaṇa vidyate |

tathā hi svarahīno'yaṃ viklabassamudīkṣyate || 3 ||

jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyaṃ vyāharituṃ punaḥ |

sītāmākhyāhi bhadraṃ te vadhamākhyāhi cātmanaḥ || 4 ||

kiṃ nimitto'haratsītāṃ rāvaṇastasya kiṃ mayā |

aparāddhaṃ tu yaṃ dṛṣṭvā rāvaṇena hṛtā priyā || 5 ||

kathaṃ taccandrasaṅkāśaṃ mukhamāsīnmanoharam |

sītayā kāni coktāni tasminkāle dvijottama || 6 ||

kathaṃ vīryaḥ kathaṃ rūpaḥ kiṃ karmā sa ca rākṣasaḥ |

kva cāsya bhavanaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ || 7 ||

tamudvīkṣyātha dīnātmā vilapantamanantaram |

vācātisannayā rāmaṃ jaṭāyuridamabravīt || 8 ||

hṛtā sā rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā |

māyāmāsthāya vipulāṃ vātadurdinasaṅkulām || 9 ||

pariśrāntasya me tāta pakṣau chitvā sa rākṣasaḥ |

sītāmādāya vaidehīṃ prayāto dakṣiṇāṃ diśam || 10 ||

uparudhyanti me prāṇā dṛṣṭirbhramati rāghava |

paśyāmi vṛkṣānsauvarṇānuśīrakṛtamūrdhajān || 11 ||

yena yāti muhūrtena sītāmādāya rāvaṇaḥ |

vipraṇaṣṭaṃ dhanaṃ kṣipraṃ tatsvāmī pratipadyate || 12 ||

vindo nāma muhūrto'yaṃ sa ca kākutstha nābudhat |

tvatpriyāṃ jānakīṃ hṛtvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 13 ||

jhaṣavadbaḍiśaṃ gṛhya kṣiprameva vinaśyati |

na ca tvayā vyathā kāryā janakasya sutāṃ prati || 14 ||

vaidehyā raṃsyase kṣipraṃ hatvā taṃ rākṣasaṃ raṇe |

asammūḍhasya gṛdhrasya rāmaṃ pratyanubhāṣataḥ || 15 ||

āsyātsusrāva rudhiraṃ mriyamāṇasya sāmiṣam |

putro viśravasassākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca || 16 ||

ityuktvā durlabhānprāṇānmumoca patageśvaraḥ |

brūhi brūhīti rāmasya bruvāṇasya kṛtāñjaleḥ || 17 ||

tvaktvā śarīraṃ gṛdhrasya jagmuḥ prāṇā vihāyasam |

sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā || 18 ||

vikṣipya ca śarīraṃ svaṃ papāta dharaṇītale |

taṃ gṛdhraṃ prekṣya tāmrākṣaṃ gatāsumacalopamam || 19 ||

rāmassubahubhirduḥkhairdīnassaumitrimabravīt |

bahūni rakṣasāṃ vāse varṣāṇi vasatā sukham || 20 ||

anena daṇḍakāraṇye viśīrṇamiha pakṣiṇā |

anekavārṣiko yastu cirakālasamutthitaḥ || 21 ||

so'yamadya hataśśete kālo hi duratikramaḥ |

paśya lakṣmaṇa gṛdhro'yamupakārī hataśca me || 22 ||

sītāmabhyavapanno vai rāvaṇena balīyasā |

gṛdhrarājyaṃ parityajya pitṛpaitāmahaṃ mahat || 23 ||

mama hetorayaṃ prāṇānmumoca patageśvaraḥ |

sarvatra khalu dṛśyante sādhavo dharmacāriṇaḥ || 24 ||

śūrāśśaraṇyāssaumitre tiryagyonigateṣvapi |

sītāharaṇajaṃ duḥkhaṃ na me saumya tathāvidham || 25 ||

yathā vināśe gṛdhrasya matkṛte ca parantapa |

rājā daśarathaśśrīmānyathā mama mahāyaśāḥ || 26 ||

pūjanīyaśca mānyaśca tathā'yaṃ patageśvaraḥ |

saumitre hara kāṣṭhāni nirmathiṣyāmi pāvakam || 27 ||

gṛdhrarājaṃ didhakṣāmi matkṛte nidhanaṃ gatam |

nāthaṃ patagalokasya citāmāropya rāghava || 28 ||

imaṃ dhakṣyāmi saumitre hataṃ raudreṇa rakṣasā |

yā gatiryajñaśīlānāmāhitāgneśca yā gatiḥ || 29 ||

aparāvartināṃ yā ca yā ca bhūmipradāyinām |

mayā tvaṃ samanujñāto gaccha lokānanuttamān || 30 ||

gṛdhrarāja mahāsattva saṃskṛtaśca mayā vraja |

evamuktvā citāṃ dīptāmāropya patageśvaram || 31 ||

dadāha rāmo dharmātmā svabandhumiva duḥkhitaḥ |

rāmo'tha sahasaumitrirvanaṃ gatvā sa vīryavān || 32 ||

sthūlānhatvā mahārohīnanutastāra taṃ dvijam |

rohimāṃsāni cotkṛtya peśīkṛtya mahāyaśāḥ || 33 ||

śakunāya dadau rāmo ramye haritaśādvale |

yattatpretasya martyasya kathayanti dvijātayaḥ || 34 ||

tatsvargagamanaṃ tasya pitryaṃ rāmo jajāpa ha |

tato godāvarīṃ gatvā nadīṃ naravarātmajau || 35 ||

udakaṃ cakratustasmai gṛdhrarājāya tāvubhau |

śāstradṛṣṭena vidhinā jale gṛdhrāya rāghavau || 36 ||

snātvā tau gṛdhrarājāya udakaṃ cakratustadā |

sa gṛdhrarājaḥ kṛtavānyaśaskaraṃ suduṣkaraṃ karma raṇe nipātitaḥ |

maharṣikalpena ca saṃskṛtastadā jagāma puṇyāṃ gatimātmanaśśubhām || 37 ||

kṛtodakau tāvapi pakṣisattame sthirāṃ ca buddhiṃ praṇidhāya jagmatuḥ |

praveśya sītādhigame tato mano vanaṃ surendraviva viṣṇuvāsavau || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||