3.60 Aranyakanda - Shashtitama Sargah

ॐ

3.60 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಭೃಶಮಾವ್ರಜಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಧೋ ವಾಮಲೋಚನಮ್ ।

ಪ್ರಾಸ್ಫುರಚ್ಚಾಸ್ಖಲದ್ರಾಮೋ ವೇಪಥುಶ್ಚಾಪ್ಯ ಜಾಯತ ॥ 1 ॥

ಉಪಾಲಕ್ಷ್ಯ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಸೋಽಶುಭಾನಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ।

ಅಪಿ ಕ್ಷೇಮಂ ನು ಸೀತಾಯಾ ಇತಿ ವೈ ವ್ಯಾಜಹಾರ ಚ ॥ 2 ॥

ತ್ವರಮಾಣೋ ಜಗಾಮಾಥ ಸೀತಾದರ್ಶನಲಾಲಸಃ ।

ಶೂನ್ಯಮಾವಸಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಭೂವೋದ್ವಿಗ್ನಮಾನಸಃ ॥ 3 ॥

ಉದ್ಭ್ರಮನ್ನಿವ ವೇಗೇನ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ರಘುನನ್ದನಃ ।

ತತ್ರ ತತ್ರೋಟಜಸ್ಥಾನಮಭಿವೀಕ್ಷಯ ಸಮನ್ತತಃ ॥ 4 ॥

ದದರ್ಶ ಪರ್ಣಶಾಲಾಂ ಚ ರಹಿತಾಂ ಸೀತಯಾ ತದಾ ।

ಶ್ರಿಯಾ ವಿರಹಿತಾಂ ಧ್ವಸ್ತಾಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಪದ್ಮಿನೀಮಿವ ॥ 5 ॥

ರುದನ್ತಮಿವ ವೃಕ್ಷೈಶ್ಚ ಮ್ಲಾನಪುಷ್ಪಮೃಗದ್ವಿಜಮ್ ।

ಶ್ರಿಯಾ ವಿಹೀನಂ ವಿಧ್ವಸ್ತಂ ಸನ್ತ್ಯಕ್ತವನದೇವತಮ್ ॥ 6 ॥

ವಿಪ್ರಕೀರ್ಣಾಜಿನಕುಶಂ ವಿಪ್ರವಿದ್ಧಬ್ರುಸೀಕಟಮ್ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶೂನ್ಯಂ ನಿಜಸ್ಥಾನಂ ವಿಲಲಾಪ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 7 ॥

ಹೃತಾ ಮೃತಾ ವಾ ನಷ್ಟಾ ವಾ ಭಕ್ಷಿತಾ ವಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ನಿಲೀನಾಪ್ಯಥವಾ ಭೀರುರಥವಾ ವನಮಾಶ್ರಿತಾ ॥ 8 ॥

ಗತಾ ವಿಚೇತುಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಫಲಾನ್ಯಪಿ ಚ ವಾ ಪುನಃ ।

ಅಥವಾ ಪದ್ಮಿನೀಂ ಯಾತಾ ಜಲಾರ್ಥಂ ವಾ ನದೀಂ ಗತಾ ॥ 9 ॥

ಯತ್ನಾನ್ಮೃಗಯಮಾಣಸ್ತು ನಾಸಸಾದ ವನೇ ಪ್ರಿಯಾಮ್ ।

ಶೋಕರಕ್ತೇಕ್ಷಣಶ್ಶೋಕಾದುನ್ಮತ್ತ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 10 ॥

ವೃಕ್ಷಾದ್ವೃಕ್ಷಂ ಪ್ರಧಾವನ್ಸಗಿರೇಶ್ಚಾದ್ರಿಂ ನದಾನ್ನದೀಮ್ ।

ಬಭೂವ ವಿಲಪನ್ರಾಮಶ್ಶೋಕಾರ್ಣವಪರಿಪ್ಲುತಃ ॥ 11 ॥

ಅಪಿ ಕಾಚಿತ್ತ್ವಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸಾ ಕದಮ್ಬಪ್ರಿಯಾ ಪ್ರಿಯಾ ।

ಕದಮ್ಬ ಯದಿ ಜಾನೀಷೇ ಶಂಸ ಸೀತಾಂ ಶುಭಾನನಾಮ್ ॥ 12 ॥

ಸ್ನಿಗ್ಧಪಲ್ಲವಸಙ್ಕಾಶಾ ಪೀತಕೌಶೇಯವಾಸಿನೀ ।

ಶಂಸಸ್ವ ಯದಿ ವಾ ದೃಷ್ಟಾ ಬಿಲ್ವ ಬಿಲ್ವೋಪಮಸ್ತನೀ ॥ 13 ॥

ಅಥವಾಽರ್ಜುನ ಶಂಸ ತ್ವಂ ಪ್ರಿಯಾಂ ತಾಮರ್ಜುನಪ್ರಿಯಾಮ್ ।

ಜನಕಸ್ಯ ಸುತಾ ಭೀರುರ್ಯದಿ ಜೀವತಿ ವಾ ನ ವಾ ॥ 14 ॥

ಕಕುಭಃ ಕಕುಭೋರೂಂ ತಾಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಯಥಾ ಪಲ್ಲವಪುಷ್ಪಾಢ್ಯೋ ಭಾತಿ ಹ್ಯೇಷ ವನಸ್ಪತಿಃ ॥ 15 ॥

ಭ್ರಮರೈರುಪಗೀತಶ್ಚ ಯಥಾ ದ್ರುಮವರೋ ಹ್ಯಯಮ್ ।

ಏಷ ವ್ಯಕ್ತಂ ವಿಜಾನಾತಿ ತಿಲಕಸ್ತಿಲಕಪ್ರಿಯಾಮ್ ॥ 16 ॥

ಅಶೋಕ ಶೋಕಾಪನುದ ಶೋಕೋಪಹತಚೇತಸಮ್ ।

ತ್ವನ್ನಾಮಾನಂ ಕುರು ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪ್ರಿಯಾಸನ್ದರ್ಶನೇನ ಮಾಮ್ ॥ 17 ॥

ಯದಿ ತಾಲ ತ್ವಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ಪಕ್ವತಾಲಫಲಸ್ತನೀ ।

ಕಥಯಸ್ವ ವರಾರೋಹಾಂ ಕಾರುಣ್ಯಂ ಯದಿ ತೇ ಮಯಿ ॥ 18 ॥

ಯದಿ ದೃಷ್ಟಾ ತ್ವಯಾ ಸೀತಾ ಜಮ್ಬು ಜಮ್ಬೂಫಲೋಪಮಾ ।

ಪ್ರಿಯಾಂ ಯದಿ ವಿಜಾನೀಷೇ ನಿಃಶಙ್ಕಂ ಕಥಯಸ್ವ ಮೇ ॥ 19 ॥

ಅಹೋ ತ್ವಂ ಕರ್ಣಿಕಾರಾದ್ಯ ಸುಪುಷ್ಪೈಶ್ಶೋಭಸೇ ಭೃಶಮ್ ।

ಕರ್ಣಿಕಾರಪ್ರಿಯಾ ಸಾಧ್ವೀ ಶಂಸ ದೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಿಯಾ ಯದಿ ॥ 20 ॥

ಚೂತನೀಪಮಹಾಸಾಲಾನ್ಪನಸಾನ್ಕುರವಾನ್ಧವಾನ್ ।

ದಾಡಿಮಾನನಸಾನ್ಗತ್ವಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಮೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 21 ॥

ಮಲ್ಲಿಕಾ ಮಾಧವೀಶ್ಚೈವ ಚಮ್ಪಕಾನ್ಕೇತಕೀಸ್ತಥಾ ।

ಪೃಚ್ಛನ್ರಾಮೋ ವನೇ ಭಾನ್ತಃ ಉನ್ಮತ್ತ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 22 ॥

ಅಥವಾ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಂ ಮೃಗ ಜಾನಾಸಿ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಮೃಗವಿಪ್ರೇಕ್ಷಣೀ ಕಾನ್ತಾ ಮೃಗೀಭಿಸ್ಸಹಿತಾ ಭವೇತ್ ॥ 23 ॥

ಗಜ ಸಾ ಗಜನಾಸೋರೂರ್ಯದಿ ದೃಷ್ಟಾ ತ್ವಯಾ ಭವೇತ್ ।

ತಾಂ ಮನ್ಯೇ ವಿದಿತಾಂ ತುಭ್ಯಮಾಖ್ಯಾಹಿ ವರವಾರಣ ॥ 24 ॥

ಶಾರ್ದೂಲ ಯದಿ ಸಾ ದೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಿಯಾ ಚನ್ದ್ರನಿಭಾನನಾ ।

ಮೈಥಿಲೀ ಮಮ ವಿಸ್ರಬ್ಧಂ ಕಥಯಸ್ವ ನ ತೇ ಭಯಮ್ ॥ 25 ॥

ಕಿಂ ಧಾವಸಿ ಪ್ರಿಯೇ ದೂರೇ ದೃಷ್ಟಾಸಿ ಕಮಲೇಕ್ಷಣೇ ।

ವೃಕ್ಷೈರಾಚ್ಛಾದ್ಯ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಕಿಂ ಮಾಂ ನ ಪ್ರತಿಭಾಷಸೇ ॥ 26 ॥

ತಿಷ್ಠ ತಿಷ್ಠ ವರಾರೋಹೇ ನ ತೇಽಸ್ತಿ ಕರುಣಾ ಮಯಿ ।

ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಹಾಸ್ಯಶೀಲಾಸಿ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಾಮುಪೇಕ್ಷಸೇ ॥ 27 ॥

ಪೀತಕೌಶೇಯಕೇನಾಸಿ ಸೂಚಿತಾ ವರವರ್ಣಿನಿ ।

ಧಾವನ್ತ್ಯಪಿ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ತಿಷ್ಠ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ಸೌಹೃದಮ್ ॥ 28 ॥

ನೈವ ಸಾ ನೂನಮಥವಾ ಹಿಂಸಿತಾ ಚಾರುಹಾಸಿನೀ ।

ಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರಾಪ್ತಂ ನ ಮಾಂ ನೂನಂ ಯಥೋಪೇಕ್ಷಿತುಮರ್ಹತಿ ॥ 29 ॥

ವ್ಯಕ್ತಂ ಸಾ ಭಕ್ಷಿತಾ ಬಾಲಾ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಪಿಶಿತಾಶನೈಃ ।

ವಿಭಜ್ಯಾಙ್ಕಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಮಯಾ ವಿರಹಿತಾ ಪ್ರಿಯಾ ॥ 30 ॥

ನೂನಂ ತಚ್ಛುಭದನ್ತೋಷ್ಠಂ ಸುನಾಸಂ ಚಾರುಕುಣ್ಡಲಮ್ ।

ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರನಿಭಂ ಗ್ರಸ್ತಂ ಮುಖನ್ನಿಷ್ಪ್ರಭತಾಂ ಗತಮ್ ॥ 31 ॥

ಸಾ ಹಿ ಚಮ್ಪಕವರ್ಣಾಭಾ ಗ್ರೀವಾ ಗ್ರೈವೇಯಶೋಭಿತಾ ।

ಕೋಮಲಾ ವಿಲಪನ್ತ್ಯಾಸ್ತು ಕಾನ್ತಾಯಾ ಭಕ್ಷಿತಾ ಶುಭಾ ॥ 32 ॥

ನೂನಂ ವಿಕ್ಷಿಪ್ಯಮಾಣೌ ತೌ ಬಾಹೂ ಪಲ್ಲವಕೋಮಲೌ ।

ಭಕ್ಷಿತೌ ವೇಪಮಾನಾಗ್ರೌ ಸಹಸ್ತಾಭರಣಾಙ್ಗದೌ ॥ 33 ॥

ಮಯಾ ವಿರಹಿತಾ ಬಾಲಾ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭಕ್ಷಣಾಯ ವೈ ।

ಸಾರ್ಧೇನೇವ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಭಕ್ಷಿತಾ ಬಹುಬಾನ್ಧವಾ ॥ 34 ॥

ಹಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮಹಾಬಾಹೋ ಪಶ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ಪ್ರಿಯಾಂ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ಹಾ ಪ್ರಿಯೇ ಕ್ವ ಗತಾ ಭದ್ರೇ ಹಾ ಸೀತೇತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 35 ॥

ಇತ್ಯೇವಂ ವಿಲಪನ್ರಾಮಃ ಪರಿಧಾವನ್ವನಾದ್ವನಮ್ ।

ಕ್ವಚಿದುದ್ಭ್ರಮತೇ ವೇಗಾತ್ಕ್ವಚಿದ್ವಿಭ್ರಮತೇ ಬಲಾತ್ ॥ 36 ॥

ಕ್ವಚಿನ್ಮತ್ತ ಇವಾಭಾತಿ ಕಾನ್ತಾನ್ವೇಷಣತತ್ಪರಃ ।

ಸ ವನಾನಿ ನದೀಶ್ಶೈಲಾನ್ ಗಿರಿಪ್ರಸ್ರವಣಾನಿ ಚ ॥ 37 ॥

ಕಾನನಾನಿ ಚ ವೇಗೇನ ಭ್ರಮತ್ಯಪರಿಸಂಸ್ಥಿತಃ ।

ತಥಾ ಸ ಗತ್ವಾ ವಿಪುಲಂ ಮಹದ್ವನಂ ಪರೀತ್ಯ ಸರ್ವಂ ತ್ವಥ ಮೈಥಿಲೀಂ ಪ್ರತಿ ।

ಅನಿಷ್ಠಿತಾಶಸ್ಸಚಕಾರ ಮಾರ್ಗಣೇ ಪುನಃ ಪ್ರಿಯಾಯಾಃ ಪರಮಂ ಪರಿಶ್ರಮಮ್ ॥ 38 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ṣaṣṭitamassargaḥ |

bhṛśamāvrajamānasya tasyādho vāmalocanam |

prāsphuraccāskhaladrāmo vepathuścāpya jāyata || 1 ||

upālakṣya nimittāni so'śubhāni muhurmuhuḥ |

api kṣemaṃ nu sītāyā iti vai vyājahāra ca || 2 ||

tvaramāṇo jagāmātha sītādarśanalālasaḥ |

śūnyamāvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvodvignamānasaḥ || 3 ||

udbhramanniva vegena vikṣipanraghunandanaḥ |

tatra tatroṭajasthānamabhivīkṣaya samantataḥ || 4 ||

dadarśa parṇaśālāṃ ca rahitāṃ sītayā tadā |

śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hemante padminīmiva || 5 ||

rudantamiva vṛkṣaiśca mlānapuṣpamṛgadvijam |

śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ santyaktavanadevatam || 6 ||

viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabrusīkaṭam |

dṛṣṭvā śūnyaṃ nijasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ || 7 ||

hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati |

nilīnāpyathavā bhīrurathavā vanamāśritā || 8 ||

gatā vicetuṃ puṣpāṇi phalānyapi ca vā punaḥ |

athavā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā || 9 ||

yatnānmṛgayamāṇastu nāsasāda vane priyām |

śokaraktekṣaṇaśśokādunmatta iva lakṣyate || 10 ||

vṛkṣādvṛkṣaṃ pradhāvansagireścādriṃ nadānnadīm |

babhūva vilapanrāmaśśokārṇavapariplutaḥ || 11 ||

api kācittvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā |

kadamba yadi jānīṣe śaṃsa sītāṃ śubhānanām || 12 ||

snigdhapallavasaṅkāśā pītakauśeyavāsinī |

śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvopamastanī || 13 ||

athavā'rjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tāmarjunapriyām |

janakasya sutā bhīruryadi jīvati vā na vā || 14 ||

kakubhaḥ kakubhorūṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm |

yathā pallavapuṣpāḍhyo bhāti hyeṣa vanaspatiḥ || 15 ||

bhramarairupagītaśca yathā drumavaro hyayam |

eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakastilakapriyām || 16 ||

aśoka śokāpanuda śokopahatacetasam |

tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsandarśanena mām || 17 ||

yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī |

kathayasva varārohāṃ kāruṇyaṃ yadi te mayi || 18 ||

yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambu jambūphalopamā |

priyāṃ yadi vijānīṣe niḥśaṅkaṃ kathayasva me || 19 ||

aho tvaṃ karṇikārādya supuṣpaiśśobhase bhṛśam |

karṇikārapriyā sādhvī śaṃsa dṛṣṭā priyā yadi || 20 ||

cūtanīpamahāsālānpanasānkuravāndhavān |

dāḍimānanasāngatvā dṛṣṭvā rāmo mahāyaśāḥ || 21 ||

mallikā mādhavīścaiva campakānketakīstathā |

pṛcchanrāmo vane bhāntaḥ unmatta iva lakṣyate || 22 ||

athavā mṛgaśābākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm |

mṛgaviprekṣaṇī kāntā mṛgībhissahitā bhavet || 23 ||

gaja sā gajanāsorūryadi dṛṣṭā tvayā bhavet |

tāṃ manye viditāṃ tubhyamākhyāhi varavāraṇa || 24 ||

śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā candranibhānanā |

maithilī mama visrabdhaṃ kathayasva na te bhayam || 25 ||

kiṃ dhāvasi priye dūre dṛṣṭāsi kamalekṣaṇe |

vṛkṣairācchādya cātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase || 26 ||

tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te'sti karuṇā mayi |

nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ māmupekṣase || 27 ||

pītakauśeyakenāsi sūcitā varavarṇini |

dhāvantyapi mayā dṛṣṭā tiṣṭha yadyasti sauhṛdam || 28 ||

naiva sā nūnamathavā hiṃsitā cāruhāsinī |

kṛcchraprāptaṃ na māṃ nūnaṃ yathopekṣitumarhati || 29 ||

vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ |

vibhajyāṅkāni sarvāṇi mayā virahitā priyā || 30 ||

nūnaṃ tacchubhadantoṣṭhaṃ sunāsaṃ cārukuṇḍalam |

pūrṇacandranibhaṃ grastaṃ mukhanniṣprabhatāṃ gatam || 31 ||

sā hi campakavarṇābhā grīvā graiveyaśobhitā |

komalā vilapantyāstu kāntāyā bhakṣitā śubhā || 32 ||

nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalau |

bhakṣitau vepamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau || 33 ||

mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai |

sārdheneva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā || 34 ||

hā lakṣmaṇa mahābāho paśyasi tvaṃ priyāṃ kvacit |

hā priye kva gatā bhadre hā sīteti punaḥ punaḥ || 35 ||

ityevaṃ vilapanrāmaḥ paridhāvanvanādvanam |

kvacidudbhramate vegātkvacidvibhramate balāt || 36 ||

kvacinmatta ivābhāti kāntānveṣaṇatatparaḥ |

sa vanāni nadīśśailān giriprasravaṇāni ca || 37 ||

kānanāni ca vegena bhramatyaparisaṃsthitaḥ |

tathā sa gatvā vipulaṃ mahadvanaṃ parītya sarvaṃ tvatha maithilīṃ prati |

aniṣṭhitāśassacakāra mārgaṇe punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||