3.59 Aranyakanda - Ekonashashtitama Sargah

ॐ

3.59 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಅಥಾಶ್ರಮಾದುಪಾವೃತ್ತಮನ್ತರಾ ರಘುನನ್ದನಃ ।

ಪರಿಪಪ್ರಚ್ಛ ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ರಾಮೋ ದುಃಖಾರ್ದಿತಂ ಪುನಃ ॥ 1 ॥

ತಮುವಾಚ ಕಿಮರ್ಥಂ ತ್ವಮಾಗತೋಽಪಾಸ್ಯ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಯದಾ ಸಾ ತವ ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ವನೇ ವಿರಹಿತಾ ಮಯಾ ॥ 2 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವೈವಾಭ್ಯಾಗತಂ ತ್ವಾಂ ಮೇ ಮೈಥಿಲೀಂ ತ್ಯಜ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಶಙ್ಕಮಾನಂ ಮಹತ್ಪಾಪಂ ಯತ್ಸತ್ಯಂ ವ್ಯಥಿತಂ ಮನಃ ॥ 3 ॥

ಸ್ಫುರತೇ ನಯನಂ ಸವ್ಯಂ ಬಾಹುಶ್ಚ ಹೃದಯಂ ಚ ಮೇ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೂರೇ ತ್ವಾಂ ಸೀತಾವಿರಹಿತಂ ಪಥಿ ॥ 4 ॥

ಏವಮುಕ್ತನ್ತು ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ ।

ಭೂಯೋ ದುಃಖಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ದುಃಖಿತಂ ರಾಮಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥

ನ ಸ್ವಯಂ ಕಾಮಕಾರೇಣ ತಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಹಮಿಹಾಗತಃ ।

ಪ್ರಚೋದಿತ ಸ್ತಯೈವೋಗ್ರೈಸ್ತ್ವತ್ಸಕಾಶಮಿಹಾಗತಃ ॥ 6 ॥

ಆರ್ಯೇಣೇವ ಪರಾಕ್ರುಷ್ಟಂ ಹಾಸೀತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತಿ ಚ ।

ಪರಿತ್ರಾಹೀತಿ ಯದ್ವಾಕ್ಯಂ ಮೈಥಿಲ್ಯಾಸ್ತಚ್ಛ್ರುತಿಂ ಗತಮ್ ॥ 7 ॥

ಸಾ ತಮಾರ್ತಸ್ವರಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತವ ಸ್ನೇಹೇನ ಮೈಥಿಲೀ ।

ಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛೇತಿ ಮಾಮಾಹ ರುದನ್ತೀ ಭಯವಿಹ್ವಲಾ ॥ 8 ॥

ಪ್ರಚೋದ್ಯಮಾನೇನ ಮಯಾ ಗಚ್ಛೇತಿ ಬಹುಶಸ್ತಯಾ ।

ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಾ ಮೈಥಿಲೀ ವಾಕ್ಯಮಿದಂ ತ್ವತ್ಪ್ರತ್ಯಯಾನ್ವಿತಮ್ ॥ 9 ॥

ನ ತತ್ಪಶ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ರಕ್ಷೋ ಯದಸ್ಯ ಭಯಮಾವಹೇತ್ ।

ನಿರ್ವೃತಾ ಭವ ನಾಸ್ತ್ಯೇತತ್ಕೇನಾಪ್ಯೇವಮುದಾಹೃತಮ್ ॥ 10 ॥

ವಿಗರ್ಹಿತಂ ಚ ನೀಚಂ ಚ ಕಥಮಾರ್ಯೋಽಭಿಧಾಸ್ಯತಿ ।

ತ್ರಾಹೀತಿ ವಚನಂ ಸೀತೇ ಯಸ್ತ್ರಾಯೇತ್ರಿದಶಾನಪಿ ॥ 11 ॥

ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ತು ಕೇನಾಪಿ ಭ್ರಾತುರಾಲಮ್ಬ್ಯ ಮೇ ಸ್ವರಮ್ ।

ರಾಕ್ಷಸೇನೇರಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ತ್ರಾಹಿ ತ್ರಾಹೀತಿ ಶೋಭನೇ ॥ 12 ॥

ವಿಸ್ವರಂ ವ್ಯಾಹೃತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತ್ರಾಹಿ ಮಾಮಿತಿ ।

ನ ಭವತ್ಯಾ ವ್ಯಥಾ ಕಾರ್ಯಾ ಕುನಾರೀಜನಸೇವಿತಾ ॥ 13 ॥

ಅಲಂ ವೈಕ್ಲಬ್ಯಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಾ ಭವ ನಿರುತ್ಸುಕಾ ।

ನ ಸೋಽಸ್ತಿ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಪುಮಾನ್ವೈ ರಾಘವಂ ರಣೇ ॥ 14 ॥

ಜಾತೋ ವಾ ಜಾಯಮಾನೋ ವಾ ಸಂಯುಗೇ ಯಃ ಪರಾಜಯೇತ್ ।

ನ ಜಯ್ಯೋ ರಾಘವೋ ಯುದ್ಧೇ ದೇವೈಶ್ಶಕ್ರಪುರೋಗಮೈಃ ॥ 15 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ವೈದೇಹೀ ಪರಿಮೋಹಿತಚೇತನಾ ।

ಉವಾಚಾಶ್ರೂಣಿ ಮುಞ್ಚನ್ತೀ ದಾರುಣಂ ಮಾಮಿದಂ ವಚಃ ॥ 16 ॥

ಭಾವೋ ಮಯಿ ತವಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪಾಪ ಏವ ನಿವೇಶಿತಃ ।

ವಿನಷ್ಟೇ ಭ್ರಾತರಿ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ನ ಚ ತ್ವಂ ಮಾಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ॥ 17 ॥

ಸಙ್ಕೇತಾದ್ಭರತೇನ ತ್ವಂ ರಾಮಂ ಸಮನುಗಚ್ಛಸಿ ।

ಕ್ರೋಶನ್ತಂ ಹಿ ಯಥಾತ್ಯರ್ಥಂ ನೈವಮಭ್ಯವಪದ್ಯಸೇ ॥ 18 ॥

ರಿಪುಃ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಚಾರೀ ತ್ವಂ ಮದರ್ಥಮನುಗಚ್ಛಸಿ ।

ರಾಘವಸ್ಯಾನ್ತರಪ್ರೇಪ್ಸುಸ್ತಥೈನಂ ನಾಭಿಪದ್ಯಸೇ ॥ 19 ॥

ಏವಮುಕ್ತೋ ಹಿ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಸಂರಬ್ಧೋ ರಕ್ತಲೋಚನಃ ।

ಕ್ರೋಧಾತ್ಪ್ರಸ್ಫುರಮಾಣೋಷ್ಠ ಆಶ್ರಮಾದಭಿನಿರ್ಗತಃ ॥ 20 ॥

ಏವಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ರಾಮಸ್ಸನ್ತಾಪಮೋಹಿತಃ ।

ಅಬ್ರವೀದ್ದುಷ್ಕೃತಂ ಸೌಮ್ಯ ತಾಂ ವಿನಾ ಯತ್ತ್ವಮಾಗತಃ ॥ 21 ॥

ಜಾನನ್ನಪಿ ಸಮರ್ಥಂ ಮಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ವಿನಿವಾರಣೇ ।

ಅನೇನ ಕ್ರೋಧವಾಕ್ಯೇನ ಮೈಥಿಲ್ಯಾ ನಿಸ್ಸೃತೋ ಭವಾನ್ ॥ 22 ॥

ನ ಹಿ ತೇ ಪರಿತುಷ್ಯಾಮಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯದ್ಯಾಸಿ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಕ್ರುದ್ಧಾಯಾಃ ಪರುಷಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಾಂ ವಿಹಾಯ ತ್ವಮಾಗತಃ ॥ 23 ॥

ಸರ್ವಥಾ ತ್ವವಿನೀತಂ ತೇ ಸೀತಯಾ ಯತ್ಪ್ರಚೋದಿತಃ ।

ಕ್ರೋಧಸ್ಯ ವಶಮಾಪನ್ನೋ ನಾಕರೋಶ್ಶಾಸನಂ ಮಮ ॥ 24 ॥

ಅಸೌ ಹಿ ರಾಕ್ಷಸಶ್ಶೇತೇ ಶರೇಣಾಭಿಹತೋ ಮಯಾ ।

ಮೃಗರೂಪೇಣ ಯೇನಾಹಮಾಶ್ರಮಾದಪವಾಹಿತಃ ॥ 25 ॥

ವಿಕೃಷ್ಯ ಚಾಪಂ ಪರಿಧಾಯ ಸಾಯಕಂ ಸಲೀಲಬಾಣೇನ ಚ ತಾಡಿತೋ ಮಯಾ ।

ಮಾರ್ಗೀಂ ತನುಂ ತ್ಯಜ್ಯ ಸ ವಿಕ್ಲಬಸ್ವರೋ ಬಭೂವ ಕೇಯೂರಧರಸ್ಸರಾಕ್ಷಸಃ ॥ 26 ॥

ಶರಾಹತೇನೈವ ತದಾರ್ತಯಾ ಗಿರಾ ಸ್ವರಂ ಸಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ಸುದೂರಸುಶ್ರವಮ್ ।

ಉದಾಹೃತಂ ತದ್ವಚನಂ ಸುದಾರುಣಂ ತ್ವಮಾಗತೋ ಯೇನ ವಿಹಾಯ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 27 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |

athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ |

paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaṃ punaḥ || 1 ||

tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm |

yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā || 2 ||

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |

śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ || 3 ||

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me |

dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi || 4 ||

evamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |

bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt || 5 ||

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ |

pracodita stayaivograistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||

āryeṇeva parākruṣṭaṃ hāsīte lakṣmaṇeti ca |

paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam || 7 ||

sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |

gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā |

pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam || 9 ||

na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet |

nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam || 10 ||

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati |

trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyetridaśānapi || 11 ||

kiṃ nimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram |

rākṣaseneritaṃ vākyaṃ trāhi trāhīti śobhane || 12 ||

visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti |

na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā || 13 ||

alaṃ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā |

na so'sti triṣu lokeṣu pumānvai rāghavaṃ raṇe || 14 ||

jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet |

na jayyo rāghavo yuddhe devaiśśakrapurogamaiḥ || 15 ||

evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā |

uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ || 16 ||

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |

vinaṣṭe bhrātari prāptuṃ na ca tvaṃ māmavāpsyasi || 17 ||

saṅketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |

krośantaṃ hi yathātyarthaṃ naivamabhyavapadyase || 18 ||

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi |

rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase || 19 ||

evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |

krodhātprasphuramāṇoṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmassantāpamohitaḥ |

abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||

jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |

anena krodhavākyena maithilyā nissṛto bhavān || 22 ||

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |

kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā tāṃ vihāya tvamāgataḥ || 23 ||

sarvathā tvavinītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ |

krodhasya vaśamāpanno nākarośśāsanaṃ mama || 24 ||

asau hi rākṣasaśśete śareṇābhihato mayā |

mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |

mārgīṃ tanuṃ tyajya sa viklabasvaro babhūva keyūradharassarākṣasaḥ || 26 ||

śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ samālambya sudūrasuśravam |

udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||