3.55 Aranyakanda - Panchapanchasha Sargah

ॐ

3.55 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸನ್ದಿಶ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಘೋರಾನ್ ರಾವಣೋಽಷ್ಟೌ ಮಹಾಬಲಾನ್ ।

ಆತ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧಿವೈಕ್ಲಬ್ಯಾತ್ಕೃತಕೃತ್ಯಮಮನ್ಯತ ॥ 1 ॥

ಸ ಚಿನ್ತಯಾನೋ ವೈದೇಹೀಂ ಕಾಮಬಾಣಸಮರ್ಪಿತಃ ।

ಪ್ರವಿವೇಶ ಗೃಹಂ ರಮ್ಯಂ ಸೀತಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಭಿತ್ವರನ್ ॥ 2 ॥

ಸ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ತದ್ವೇಶ್ಮ ರಾವಣೋ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।

ಅಪಶ್ಯದ್ರಾಕ್ಷಸೀಮಧ್ಯೇ ಸೀತಾಂ ಶೋಕಪರಾಯಣಾಮ್ ॥ 3 ॥

ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣಮುಖೀಂ ದೀನಾಂ ಶೋಕಭಾರಾಭಿಪೀಡಿತಾಮ್ ।

ವಾಯುವೇಗೈರಿವಾಕ್ರಾನ್ತಾಂ ಮಜ್ಜನ್ತೀಂ ನಾವಮರ್ಣವೇ ॥ 4 ॥

ಮೃಗಯೂಥಪರಿಭ್ರಷ್ಟಾಂ ಮೃಗೀಂ ಶ್ವಭಿರಿವಾವೃತಾಮ್ ।

ಅಧೋಮುಖಮುಖೀಂ ಸೀತಾಮಭ್ಯೇತ್ಯ ಚ ನಿಶಾಚರಃ ॥ 5 ॥

ತಾಂ ತು ಶೋಕಪರಾಂ ದೀನಾಮವಶಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।

ಸ ಬಲಾದ್ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಗೃಹಂ ದೇವಗೃಹೋಪಮಮ್ ॥ 6 ॥

ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದಸಮ್ಬಾಧಂ ಸ್ತ್ರೀಸಹಸ್ರನಿಷೇವಿತಮ್ ।

ನಾನಾಪಕ್ಷಿಗಣೈರ್ಜುಷ್ಟಂ ನಾನಾರತ್ನಸಮನ್ವಿತಮ್ ॥ 7 ॥

ದಾನ್ತಕೈಸ್ತಾಪನೀಯೈಶ್ಚ ಸ್ಫಾಟಿಕೈ ರಾಜತೈರಪಿ ।

ವಜ್ರವೈಡೂರ್ಯಚಿತ್ರೈಶ್ಚ ಸ್ತಮ್ಭೈರ್ದೃಷ್ಟಿಮನೋಹರೈಃ ॥ 8 ॥

ದಿವ್ಯದುನ್ದುಭಿನಿರ್ಹ್ರಾದಂ ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನತೋರಣಮ್ ।

ಸೋಪಾನಂ ಕಾಞ್ಚನಂ ಚಿತ್ರಮಾರುರೋಹ ತಯಾ ಸಹ ॥ 9 ॥

ದಾನ್ತಕಾ ರಾಜತಾಶ್ಚೈವ ಗವಾಕ್ಷಾಃ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾಃ ।

ಹೇಮಜಾಲಾವತಾಶ್ಚಾಸನ್ಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಾಸಾದಪಙ್ಕ್ತಯಃ ॥ 10 ॥

ಸುಧಾಮಣಿವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಭೂಮಿಭಾಗಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ।

ದಶಗ್ರೀವಸ್ಸ್ವಭವನೇ ಪ್ರಾದರ್ಶಯತ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 11 ॥

ದೀರ್ಘಿಕಾಃ ಪುಷ್ಕರಿಣ್ಯಶ್ಚ ನಾನಾವೃಕ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ ।

ರಾವಣೋ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸೀತಾಂ ಶೋಕಪರಾಯಣಾಮ್ ॥ 12 ॥

ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ತು ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತದ್ಭವನೋತ್ತಮಮ್ ।

ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ಪಾಪಾತ್ಮಾ ಸೀತಾಂ ಲೋಭಿತುಮಿಚ್ಛಯಾ ॥ 13 ॥

ದಶ ರಾಕ್ಷಸಕೋಟ್ಯಶ್ಚ ದ್ವಾವಿಂಶತಿರಥಾಪರಾಃ ।

ತೇಷಾಂ ಪ್ರಭುರಹಂ ಸೀತೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ 14 ॥

ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಜರಾವೃದ್ಧಾನ್ಬಾಲಾಂಶ್ಚ ರಜನೀಚರಾನ್ ।

ಸಹಸ್ರಮೇಕಮೇಕಸ್ಯ ಮಮ ಕಾರ್ಯಪುರಸ್ಸರಮ್ ॥ 15 ॥

ಯದಿದಂ ರಾಜತನ್ತ್ರಂ ಮೇ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।

ಜೀವಿತಂ ಚ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ತ್ವಂ ಮೇ ಪ್ರಾಣೈರ್ಗರೀಯಸೀ ॥ 16 ॥

ಬಹೂನಾಂಸ್ತ್ರೀಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಮಮ ಯೋಽಸೌ ಪರಿಗ್ರಹಃ ।

ತಾಸಾಂ ತ್ವಮೀಶ್ವರಾ ಸೀತೇ ಮಮ ಭಾರ್ಯಾ ಭವ ಪ್ರಿಯೇ ॥ 17 ॥

ಸಾಧು ಕಿಂ ತೇಽನ್ಯಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ರೋಚಯಸ್ವ ವಚೋ ಮಮ ।

ಭಜಸ್ವಮಾಭಿತಪ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 18 ॥

ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಸಮುದ್ರೇಣ ಲಙ್ಕೇಯಂ ಶತಯೋಜನಾ ।

ನೇಯಂ ಧರ್ಷಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಸೇನ್ದ್ರೈರಪಿ ಸುರಾಸುರೈಃ ॥ 19 ॥

ನ ದೇವೇಷು ನ ಯಕ್ಷೇಷು ನ ಗನ್ಧರ್ವೇಷು ಪಕ್ಷಿಷು ।

ಅಹಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಲೋಕೇಷು ಯೋ ಮೇ ವೀರ್ಯಸಮೋ ಭವೇತ್ ॥ 20 ॥

ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟೇನ ದೀನೇನ ತಾಪಸೇನ ಗತಾಯುಷಾ ।

ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ರಾಮೇಣ ಮಾನುಷೇಣಾಲ್ಪತೇಜಸಾ ॥ 21 ॥

ಭಜಸ್ವ ಸೀತೇ ಮಾಮೇವ ಭರ್ತಾಹಂ ಸದೃಶಸ್ತವ ।

ಯೌವನಂ ಹ್ಯಧ್ರುವಂ ಭೀರು ರಮಸ್ವೇಹ ಮಯಾ ಸಹ ॥ 22 ॥

ದರ್ಶನೇ ಮಾಕೃಥಾ ಬುದ್ಧಿಂ ರಾಘವಸ್ಯ ವರಾನನೇ ।

ಕಾಸ್ಯ ಶಕ್ತಿರಿಹಾಗನ್ತುಮಪಿ ಸೀತೇ ಮನೋರಥೈಃ ॥ 23 ॥

ನ ಶಕ್ಯೋ ವಾಯುರಾಕಾಶೇ ಪಾಶೈರ್ಬದ್ಧುಂ ಮಹಾಜವಃ ।

ದೀಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ವಾಪ್ಯಗ್ನೇರ್ಗೃಹೀತುಂ ವಿಮಲಾಂ ಶಿಖಾಮ್ ॥ 24 ॥

ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಲೋಕಾನಾಂ ನ ತಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಶೋಭನೇ ।

ವಿಕ್ರಮೇಣ ನಯೇದ್ಯಸ್ತ್ವಾಂ ಮದ್ಬಾಹುಪರಿಪಾಲಿತಾಮ್ ॥ 25 ॥

ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ಸುಮಹದ್ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ತ್ವಮನುಪಾಲಯ ।

ತ್ವತ್ಪ್ರೇಷ್ಯಾ ಮದ್ವಿಧಾಶ್ಚೈವ ದೇವಾಶ್ಚಾಪಿ ಚರಾಚರಾಃ ॥ 26 ॥

ಅಭಿಷೇಕೋದಕಕ್ಲಿನ್ನಾ ತುಷ್ಟಾ ಚ ರಮಯಸ್ವ ಮಾಮ್ ।

ದುಷ್ಕೃತಂ ಯತ್ಪರಾ ಕರ್ಮ ವನವಾಸೇನ ತದ್ಗತಮ್ ॥ 27 ॥

ಯಶ್ಚ ತೇ ಸುಕೃತೋ ಧರ್ಮಸ್ತಸ್ಯೇಹ ಫಲಮಾಪ್ನುಹಿ ।

ಇಹ ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಾನಿ ಮೈಥಿಲಿ ॥ 28 ॥

ಭೂಷಣಾನಿ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಿ ಸೇವಸ್ವ ಚ ಮಯಾ ಸಹ ।

ಪುಷ್ಪಕಂ ನಾಮ ಸುಶ್ರೋಣಿ ಭ್ರಾತುರ್ವೈಶ್ರವಣಸ್ಯ ಮೇ ॥ 29 ॥

ವಿಮಾನಂ ಸೂರ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂ ತರಸಾ ನಿರ್ಜಿತಂ ಮಯಾ ।

ವಿಶಾಲಂ ರಮಣೀಯಂ ಚ ತದ್ವಿಮಾನಮನುತ್ತಮ್ ॥ 30 ॥

ತತ್ರ ಸೀತೇ ಮಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ವಿಹರಸ್ವ ಯಥಾಸುಖಮ್ ।

ವದನಂ ಪದ್ಮಸಙ್ಕಾಶಮಮಲಂ ಚಾರುದರ್ಶನಮ್ ।

ಶೋಕಾರ್ತನ್ತು ವರಾರೋಹೇ ನ ಭ್ರಾಜತಿ ವರಾನನೇ ॥ 31 ॥

ಏವಂ ವದತಿ ತಸ್ಮಿತ್ಸಾ ವಸ್ತ್ರಾನ್ತೇನ ವರಾಙ್ಗನಾ ।

ಪಿಧಾಯೇನ್ದುನಿಭಂ ಸೀತಾ ಮುಖಮಶ್ರೂಣ್ಯವರ್ತಯತ್ ॥ 32 ॥

ಧ್ಯಾಯನ್ತೀಂ ತಾಮಿವಾಸ್ವಸ್ಥಾಂ ದೀನಾಂ ಚಿನ್ತಾಹತಪ್ರಭಾಮ್ ।

ಉವಾಚ ವಚನಂ ಪಾಪೋ ರಾವಣೋ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ ॥ 33 ॥

ಅಲಂ ವ್ರೀಡೇನ ವೈದೇಹಿ ಧರ್ಮಲೋಪಕೃತೇನ ಚ ॥ 34 ॥

ಆರ್ಷೋಽಯಂ ದೈವನಿಷ್ಯನ್ದೋ ಯಸ್ತ್ವಾಮಭಿಗಮಿಷ್ಯತಿ ।

ಏತೌ ಪಾದೌ ಮಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೌ ಶಿರೋಭಿಃ ಪರಿಪೀಡಿತೌ ॥ 35 ॥

ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರು ಮೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವಶ್ಯೋ ದಾಸೋಽಹಮಸ್ಮಿತೇ ।

ಇಮಾಶ್ಶೂನ್ಯ ಮಯಾ ವಾಚಶ್ಶುಷ್ಯಮಾಣೇನ ಭಾಷಿತಾಃ ॥ 36 ॥

ನ ಚಾಪಿ ರಾವಣಃ ಕಾಞ್ಚಿನ್ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಸ್ತ್ರೀಂ ಪ್ರಣಮೇತ ಹ ।

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ದಶಗ್ರೀವೋ ಮೈಥಿಲೀಂ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥ 37 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcapañcāśassargaḥ |

sandiśya rākṣasānghorān rāvaṇo'ṣṭau mahābalān |

ātmānaṃ buddhivaiklabyātkṛtakṛtyamamanyata || 1 ||

sa cintayāno vaidehīṃ kāmabāṇasamarpitaḥ |

praviveśa gṛhaṃ ramyaṃ sītāṃ draṣṭumabhitvaran || 2 ||

sa praviśya tu tadveśma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

apaśyadrākṣasīmadhye sītāṃ śokaparāyaṇām || 3 ||

aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ śokabhārābhipīḍitām |

vāyuvegairivākrāntāṃ majjantīṃ nāvamarṇave || 4 ||

mṛgayūthaparibhraṣṭāṃ mṛgīṃ śvabhirivāvṛtām |

adhomukhamukhīṃ sītāmabhyetya ca niśācaraḥ || 5 ||

tāṃ tu śokaparāṃ dīnāmavaśāṃ rākṣasādhipaḥ |

sa balāddarśayāmāsa gṛhaṃ devagṛhopamam || 6 ||

harmyaprāsādasambādhaṃ strīsahasraniṣevitam |

nānāpakṣigaṇairjuṣṭaṃ nānāratnasamanvitam || 7 ||

dāntakaistāpanīyaiśca sphāṭikai rājatairapi |

vajravaiḍūryacitraiśca stambhairdṛṣṭimanoharaiḥ || 8 ||

divyadundubhinirhrādaṃ taptakāñcanatoraṇam |

sopānaṃ kāñcanaṃ citramāruroha tayā saha || 9 ||

dāntakā rājatāścaiva gavākṣāḥ priyadarśanāḥ |

hemajālāvatāścāsanstatra prāsādapaṅktayaḥ || 10 ||

sudhāmaṇivicitrāṇi bhūmibhāgāni sarvaśaḥ |

daśagrīvassvabhavane prādarśayata maithilīm || 11 ||

dīrghikāḥ puṣkariṇyaśca nānāvṛkṣasamanvitāḥ |

rāvaṇo darśayāmāsa sītāṃ śokaparāyaṇām || 12 ||

darśayitvā tu vaidehyāḥ kṛtsnaṃ tadbhavanottamam |

uvāca vākyaṃ pāpātmā sītāṃ lobhitumicchayā || 13 ||

daśa rākṣasakoṭyaśca dvāviṃśatirathāparāḥ |

teṣāṃ prabhurahaṃ sīte sarveṣāṃ bhīmakarmaṇām || 14 ||

varjayitvā jarāvṛddhānbālāṃśca rajanīcarān |

sahasramekamekasya mama kāryapurassaram || 15 ||

yadidaṃ rājatantraṃ me tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |

jīvitaṃ ca viśālākṣi tvaṃ me prāṇairgarīyasī || 16 ||

bahūnāṃstrīsahasrāṇāṃ mama yo'sau parigrahaḥ |

tāsāṃ tvamīśvarā sīte mama bhāryā bhava priye || 17 ||

sādhu kiṃ te'nyayā buddhyā rocayasva vaco mama |

bhajasvamābhitaptasya prasādaṃ kartumarhasi || 18 ||

parikṣiptā samudreṇa laṅkeyaṃ śatayojanā |

neyaṃ dharṣayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ || 19 ||

na deveṣu na yakṣeṣu na gandharveṣu pakṣiṣu |

ahaṃ paśyāmi lokeṣu yo me vīryasamo bhavet || 20 ||

rājyabhraṣṭena dīnena tāpasena gatāyuṣā |

kiṃ kariṣyasi rāmeṇa mānuṣeṇālpatejasā || 21 ||

bhajasva sīte māmeva bhartāhaṃ sadṛśastava |

yauvanaṃ hyadhruvaṃ bhīru ramasveha mayā saha || 22 ||

darśane mākṛthā buddhiṃ rāghavasya varānane |

kāsya śaktirihāgantumapi sīte manorathaiḥ || 23 ||

na śakyo vāyurākāśe pāśairbaddhuṃ mahājavaḥ |

dīpyamānasya vāpyagnergṛhītuṃ vimalāṃ śikhām || 24 ||

trayāṇāmapi lokānāṃ na taṃ paśyāmi śobhane |

vikrameṇa nayedyastvāṃ madbāhuparipālitām || 25 ||

laṅkāyāṃ sumahadrājyamidaṃ tvamanupālaya |

tvatpreṣyā madvidhāścaiva devāścāpi carācarāḥ || 26 ||

abhiṣekodakaklinnā tuṣṭā ca ramayasva mām |

duṣkṛtaṃ yatparā karma vanavāsena tadgatam || 27 ||

yaśca te sukṛto dharmastasyeha phalamāpnuhi |

iha mālyāni sarvāṇi divyagandhāni maithili || 28 ||

bhūṣaṇāni ca mukhyāni sevasva ca mayā saha |

puṣpakaṃ nāma suśroṇi bhrāturvaiśravaṇasya me || 29 ||

vimānaṃ sūryasaṅkāśaṃ tarasā nirjitaṃ mayā |

viśālaṃ ramaṇīyaṃ ca tadvimānamanuttam || 30 ||

tatra sīte mayā sārdhaṃ viharasva yathāsukham |

vadanaṃ padmasaṅkāśamamalaṃ cārudarśanam |

śokārtantu varārohe na bhrājati varānane || 31 ||

evaṃ vadati tasmitsā vastrāntena varāṅganā |

pidhāyendunibhaṃ sītā mukhamaśrūṇyavartayat || 32 ||

dhyāyantīṃ tāmivāsvasthāṃ dīnāṃ cintāhataprabhām |

uvāca vacanaṃ pāpo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 33 ||

alaṃ vrīḍena vaidehi dharmalopakṛtena ca || 34 ||

ārṣo'yaṃ daivaniṣyando yastvāmabhigamiṣyati |

etau pādau mayā snigdhau śirobhiḥ paripīḍitau || 35 ||

prasādaṃ kuru me kṣipraṃ vaśyo dāso'hamasmite |

imāśśūnya mayā vācaśśuṣyamāṇena bhāṣitāḥ || 36 ||

na cāpi rāvaṇaḥ kāñcinmūrdhnā strīṃ praṇameta ha |

evamuktvā daśagrīvo maithilīṃ janakātmajām || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||