3.43 Aranyakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

3.43 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸಾ ತಂ ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಕುಸುಮಾನ್ಯಪಚಿನ್ವತೀ ।

ಹೇಮರಾಜತವರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪಶೋಭಿತಮ್ ॥ 1 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಚಾನವದ್ಯಾಙ್ಗೀ ಮೃಷ್ಟಹಾಟಕವರ್ಣಿನೀ ।

ಭರ್ತಾರಮಪಿ ಚಕ್ರನ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚಾಪಿ ಸಾಯುಧಮ್ ॥ 2 ॥

ತಯಾಽಽಹೂತೌ ನರವ್ಯಾಘ್ರೌ ವೈದೇಹ್ಯಾ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।

ವೀಕ್ಷಮಾಣೌ ತು ತೌ ದೇಶಂ ತದಾ ದದೃಶತುರ್ಮೃಗಮ್ ॥ 3 ॥

ಶಙ್ಕಮಾನಸ್ತು ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಾಮಮಬ್ರವೀತ್ ।

ತಮೇವೈನಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಮಾರೀಚಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಮೃಗಮ್ ॥ 4 ॥

ಚರನ್ತೋಮೃಗಯಾಂ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಪಾಪೇನೋಪಾಧಿನಾ ವನೇ ।

ಅನೇನ ನಿಹತಾ ರಾಜನ್ ರಾಜಾನಃ ಕಾಮರೂಪಿಣಾ ॥ 5 ॥

ಅಸ್ಯ ಮಾಯಾವಿದೋ ಮಾಯಾಮೃಗರೂಪಮಿದಂ ಕೃತಮ್ ।

ಭಾನುಮತ್ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಗನ್ಧರ್ವಪುರಸನ್ನಿಭಮ್ ॥ 6 ॥

ಮೃಗೋ ಹ್ಯೇವಂವಿಧೋ ರತ್ನವಿಚಿತ್ರೋ ನಾಸ್ತಿ ರಾಘವ ।

ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತೀನಾಥ ಮಾಯೈಷಾ ಹಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 7 ॥

ಏವಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ ।

ಉವಾಚ ಸೀತಾ ಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಚರ್ಮಣಾ ಹೃತಚೇತನಾ ॥ 8 ॥

ಆರ್ಯಪುತ್ರಾಭಿರಾಮೋಽಸೌ ಮೃಗೋ ಹರತಿ ಮೇ ಮನಃ ।

ಆನಯೈನಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕ್ರೀಡಾರ್ಥಂ ನೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 9 ॥

ಇಹಾಶ್ರಮಪದೇಽಸ್ಮಾಕಂ ಬಹವಃ ಪುಣ್ಯದರ್ಶನಾಃ ।

ಮೃಗಾಶ್ಚರನ್ತಿ ಸಹಿತಾಶ್ಚಮರಾಸ್ಸೃಮರಾಸ್ತಥಾ ॥ 10 ॥

ಋಕ್ಷಾಃ ಪೃಷತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ವಾನರಾಃ ಕಿನ್ನರಾಸ್ತಥಾ ।

ವಿಚರನ್ತಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ರುಪಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಮನೋಹರಾಃ ॥ 11 ॥

ನ ಚಾಸ್ಯ ಸದೃಶೋ ರಾಜನ್ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವೋ ಮೃಗೋ ಮಯಾ ।

ತೇಜಸಾ ಕ್ಷಮಯಾ ದೀಪ್ತ್ಯಾ ಯಥಾಽಯಂ ಮೃಗಸತ್ತಮಃ ॥ 12 ॥

ನಾನಾವರ್ಣವಿಚಿತ್ರಾಙ್ಗೋ ರತ್ನಬಿನ್ದುಸಮಾಚಿತಃ ।

ದ್ಯೋತಯನ್ವನಮವ್ಯಗ್ರಂ ಶೋಭತೇ ಶಶಿಸನ್ನಿಭಃ ॥ 13 ॥

ಅಹೋ ರೂಪಮಹೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ಸ್ವರಸಮ್ಪಚ್ಚ ಶೋಭನಾ ।

ಮೃಗೋಽದ್ಭುತೋ ವಿಚಿತ್ರಾಙ್ಗೋ ಹೃದಯಂ ಹರತೀವ ಮೇ ॥ 14 ॥

ಯದಿ ಗ್ರಹಣಮಭ್ಯೇತಿ ಜೀವನ್ನೇವ ಮೃಗಸ್ತವ ।

ಆಶ್ಚರ್ಯಭೂತಂ ಭವತಿ ವಿಸ್ಮಯಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 15 ॥

ಸಮಾಪ್ತವನವಾಸಾನಾಂ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ನಃ ಪುನಃ ।

ಅನ್ತಃಪುರವಿಭೂಷಾರ್ಥೋ ಮೃಗ ಏಷ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 16 ॥

ಭರತಸ್ಯಾರ್ಯಪುತ್ರಸ್ಯ ಶ್ವಶ್ರೂಣಾಂ ಮಮ ಚ ಪ್ರಭೋ ।

ಮೃಗರೂಪಮಿದಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ವಿಸ್ಮಯಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 17 ॥

ಜೀವನ್ನ ಯದಿ ತೇಽಭ್ಯೇತಿ ಗ್ರಹಣಂ ಮೃಗಸತ್ತಮಃ ।

ಅಜಿನಂ ನರಶಾರ್ದೂಲ ರುಚಿರಂ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 18 ॥

ನಿಹತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಜಾಮ್ಬೂನದಮಯತ್ವಚಿ ।

ಶಷ್ಪಬೃಸ್ಯಾಂ ವಿನೀತಾಯಾಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಮುಪಾಸಿತುಮ್ ॥ 19 ॥

ಕಾಮವೃತ್ತಮಿದಂ ರೌದ್ರಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಸದೃಶಂ ಮತಮ್ ।

ವಪುಷಾ ತ್ವಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ವಿಸ್ಮಯೋ ಜನಿತೋ ಮಮ ॥ 20 ॥

ತೇನ ಕಾಞ್ಚನವರ್ಣೇನ ಮಣಿಪ್ರವರಶೃಙ್ಗಿಣಾ ।

ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಣೇನ ನಕ್ಷತ್ರಪಥವರ್ಚಸಾ ॥ 21 ॥

ಬಭೂವ ರಾಘವಸ್ಯಾಪಿ ಮನೋ ವಿಸ್ಮಯಮಾಗತಮ್ ।

ಏವಂ ಸೀತಾವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮೃಗಮದ್ಭುತಮ್ ॥ 22 ॥

ಲೋಭಿತಸ್ತೇನ ರೂಪೇಣ ಸೀತಯಾ ಚ ಪ್ರಚೋದಿತಃ ।

ಉವಾಚ ರಾಘವೋ ಹೃಷ್ಟೋ ಭ್ರಾತರಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ವಚಃ ॥ 23 ॥

ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸ್ಪೃಹಾಂ ಮೃಗಗತಾಮಿಮಾಮ್ ।

ರೂಪಶ್ರೇಷ್ಠತಯಾ ಹ್ಯೇಷ ಮೃಗೋಽದ್ಯ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 24 ॥

ನ ವನೇ ನನ್ದನೋದ್ಧೇಶೇ ನ ಚೈತ್ರರಥಸಂಶ್ರಯೇ ।

ಕುತಃಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಯೋಽಸ್ಯ ಕಶ್ಚಿತ್ಸಮೋ ಮೃಗಃ ॥ 25 ॥

ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಾಶ್ಚ ರುಚಿರಾ ರೋಮರಾಜಯಃ ।

ಶೋಭನ್ತೇ ಮೃಗಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಚಿತ್ರಾಃ ಕನಕಬಿನ್ದವಃ ॥ 26 ॥

ಪಶ್ಯಾಸ್ಯ ಜೃಮ್ಭಮಾಣಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಮಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮಾಮ್ ।

ಜಿಹ್ವಾಂ ಮುಖಾನ್ನಿಸ್ಸರನ್ತೀಂ ಮೇಘಾದಿವ ಶತಹ್ರದಾಮ್ ॥ 27 ॥

ಮಸಾರಗಲ್ಲರ್ಕಮುಖಶ್ಶಙ್ಖಮುಕ್ತಾನಿಭೋದರಃ ।

ಕಸ್ಯ ನಾಮಾಭಿರೂಪ್ಯೋಽಸೌ ನ ಮನೋ ಲೋಭಯೇನ್ಮೃಗಃ ॥ 28 ॥

ಕಸ್ಯ ರೂಪಮಿದಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಾಮ್ಬೂನದ ಮಯಪ್ರಭಮ್ ।

ನಾನಾರತ್ನಮಯಂ ದಿವ್ಯಂ ನ ಮನೋ ವಿಸ್ಮಯಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥ 29 ॥

ಮಾಂಸಹೇತೋರಪಿ ಮೃಗಾನ್ವಿನೋದಾರ್ಥಂ ಚ ಧನ್ವನಃ ।

ಘ್ನನ್ತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಜಾನೋ ಮೃಗಯಾಯಾಂ ಮಹಾವನೇ ॥ 30 ॥

ಧನಾನಿ ವ್ಯವಸಾಯೇನ ವಿಚೀಯನ್ತೇ ಮಹಾವನೇ ।

ಧಾತವೋ ವಿವಿಧಾಶ್ಚಾಪಿ ಮಣಿರತ್ನಸುವರ್ಣಿನಃ ॥ 31 ॥

ತತ್ಸಾರಮಖಿಲಂ ನೃಣಾಂ ಧನಂ ನಿಚಯವರ್ಧನಮ್ ।

ಮನಸಾ ಚಿನ್ತಿತಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 32 ॥

ಅರ್ಥೀ ಯೇನಾರ್ಥಕೃತ್ಯೇನ ಸಂವ್ರಜತ್ಯವಿಚಾರಯನ್ ।

ತಮರ್ಥಮರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಾಹುರರ್ಥ್ಯಾಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 33 ॥

ಏತಸ್ಯ ಮೃಗರತ್ನಸ್ಯ ಪರಾರ್ಧ್ಯೇ ಕಾಞ್ಚನತ್ವಚಿ ।

ಉಪವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ವೈದೇಹೀ ಮಯಾ ಸಹ ಸುಮಧ್ಯಮಾ ॥ 34 ॥

ನ ಕಾದಲೀ ನ ಪ್ರಿಯಕೀ ನ ಪ್ರವೇಣೀ ನ ಚಾವಿಕೀ ।

ಭವೇದೇತಸ್ಯ ಸದೃಶೀ ಸ್ಪರ್ಶನೇನೇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ॥ 35 ॥

ಏಷ ಚೈವ ಮೃಗಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ ಯಶ್ಚ ದಿವ್ಯೋ ನಭಶ್ಚರಃ ।

ಉಭಾವೇತೌ ಮೃಗೌ ದಿವ್ಯೌ ತಾರಾಮೃಗಮಹೀಮೃಗೌ ॥ 36 ॥

ಯದಿ ವಾಽಯಂ ತಥಾ ಯನ್ಮಾಂ ಭವೇದ್ವದಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಮಾಯೈಷಾ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯೇತಿ ಕರ್ತವ್ಯೋಸ್ಯ ವಧೋ ಮಯಾ ॥ 37 ॥

ಏತೇನ ಹಿ ನೃಶಂಸೇನ ಮಾರೀಚೇನಾಕೃತಾತ್ಮನಾ ।

ವನೇ ವಿಚರತಾ ಪೂರ್ವಂ ಹಿಂಸಿತಾ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಾಃ ॥ 38 ॥

ಉತ್ಥಾಯ ಬಹವೋ ಯೇನ ಮೃಗಯಾಯಾಂ ಜನಾಧಿಪಾಃ ।

ನಿಹತಾಃ ಪರಮೇಷ್ವಾಸಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಧ್ಯಸ್ತ್ವಯಂ ಮೃಗಃ ॥ 39 ॥

ಪುರಸ್ತಾದಿಹ ವಾತಾಪಿಃ ಪರಿಭೂಯ ತಪಸ್ವಿನಃ ।

ಉದರಸ್ಥೋ ದ್ವಿಜಾನ್ಹನ್ತಿಸ್ವಗರ್ಭೋಽಶ್ವತರೀಮಿವ ॥ 40 ॥

ಸ ಕದಾಚಿಚ್ಚಿರಾಲ್ಲೋಭಾದಾಸಸಾದ ಮಹಾಮುನಿಮ್ ।

ಅಗಸ್ತ್ಯಂ ತೇಜಸಾ ಯುಕ್ತಂ ಭಕ್ಷಸ್ತಸ್ಯ ಬಭೂವ ಹ ॥ 41 ॥

ಸಮುತ್ಥಾನೇ ವ ತದ್ರೂಪಂ ಕರ್ತುಕಾಮಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತಮ್ ।

ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ತು ಭಗವಾನ್ವಾತಾಪಿಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 42 ॥

ತ್ವಯಾಽವಿಗಣ್ಯ ವಾತಾಪೇ ಪರಿಭೂತಾಸ್ಸ್ವತೇಜಸಾ ।

ಜೀವಲೋಕೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ತಸ್ಮಾದಸಿ ಜರಾಂ ಗತಃ ॥ 43 ॥

ತದೇವಂ ನ ಭವೇದ್ರಕ್ಷೋವಾತಾಪಿರಿವ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಮದ್ವಿಧಂ ಯೋಽತಿಮನ್ಯೇತ ಧರ್ಮನಿತ್ಯಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ॥ 44 ॥

ಭವೇದ್ಧತೋಽಯಂ ವಾತಾಪಿರಗಸ್ತ್ಯೇನೇವ ಮಾಂ ಗತಃ ।

ಇಹ ತ್ವಂ ಭವ ಸನ್ನದ್ದೋ ಯನ್ತ್ರಿತೋ ರಕ್ಷ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 45 ॥

ಅಸ್ಯಾಮಾಯತ್ತಮಸ್ಮಾಕಂ ಯತ್ಕೃತ್ಯಂ ರಘುನನ್ದನ ।

ಅಹಮೇನಂ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮ್ಯಪಿ ವಾ ಮೃಗಮ್ ॥ 46 ॥

ಯಾವದ್ಗಚ್ಛಾಮಿ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಮೃಗಮಾನಯಿತುಂ ದ್ರುತಮ್ ।

ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವೈದೇಹೀಂ ಮೃಗತ್ವಚಿ ಗತಸ್ಪೃಹಾಮ್ ॥ 47 ॥

ತ್ವಚಾ ಪ್ರಧಾನಯಾ ಹ್ಯೇಷ ಮೃಗೋಽದ್ಯ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ತೇ ಭಾವ್ಯಮಾಶ್ರಮಸ್ಥೇನ ಸೀತಯಾ ॥ 48 ॥

ಯಾವತ್ಪೃಷತಮೇಕೇನ ಸಾಯಕೇನ ನಿಹನ್ಮ್ಯಹಮ್ ।

ಹತ್ವೈತಚ್ಚರ್ಮ ಚಾದಾಯ ಶೀಘ್ರಮೇಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 49 ॥

ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೇನಾತಿಬಲೇನ ಪಕ್ಷಿಣಾ ಜಟಾಯುಷಾ ಬುದ್ಧಿಮತಾ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಭವಾಪ್ರಮತ್ತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಮೈಥಿಲೀಂ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವತ ಏವ ಶಙ್ಕಿತಃ ॥ 50 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumānyapacinvatī |

hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam || 1 ||

prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī |

bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṃ cāpi sāyudham || 2 ||

tayā''hūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau |

vīkṣamāṇau tu tau deśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam || 3 ||

śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmamabravīt |

tamevainamahaṃ manye mārīcaṃ rākṣasaṃ mṛgam || 4 ||

carantomṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpenopādhinā vane |

anena nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā || 5 ||

asya māyāvido māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam |

bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham || 6 ||

mṛgo hyevaṃvidho ratnavicitro nāsti rāghava |

jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ || 7 ||

evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā |

uvāca sītā saṃhṛṣṭā carmaṇā hṛtacetanā || 8 ||

āryaputrābhirāmo'sau mṛgo harati me manaḥ |

ānayainaṃ mahābāho krīḍārthaṃ no bhaviṣyati || 9 ||

ihāśramapade'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ |

mṛgāścaranti sahitāścamarāssṛmarāstathā || 10 ||

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca vānarāḥ kinnarāstathā |

vicaranti mahābāho rupaśreṣṭhā manoharāḥ || 11 ||

na cāsya sadṛśo rājandṛṣṭapūrvo mṛgo mayā |

tejasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ || 12 ||

nānāvarṇavicitrāṅgo ratnabindusamācitaḥ |

dyotayanvanamavyagraṃ śobhate śaśisannibhaḥ || 13 ||

aho rūpamaho lakṣmīssvarasampacca śobhanā |

mṛgo'dbhuto vicitrāṅgo hṛdayaṃ haratīva me || 14 ||

yadi grahaṇamabhyeti jīvanneva mṛgastava |

āścaryabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati || 15 ||

samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ ca naḥ punaḥ |

antaḥpuravibhūṣārtho mṛga eṣa bhaviṣyati || 16 ||

bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama ca prabho |

mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati || 17 ||

jīvanna yadi te'bhyeti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ |

ajinaṃ naraśārdūla ruciraṃ me bhaviṣyati || 18 ||

nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci |

śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum || 19 ||

kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam |

vapuṣā tvasya sattvasya vismayo janito mama || 20 ||

tena kāñcanavarṇena maṇipravaraśṛṅgiṇā |

taruṇādityavarṇena nakṣatrapathavarcasā || 21 ||

babhūva rāghavasyāpi mano vismayamāgatam |

evaṃ sītāvacaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam || 22 ||

lobhitastena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ |

uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ || 23 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām |

rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati || 24 ||

na vane nandanoddheśe na caitrarathasaṃśraye |

kutaḥpṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ || 25 ||

pratilomānulomāśca rucirā romarājayaḥ |

śobhante mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindavaḥ || 26 ||

paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhopamām |

jihvāṃ mukhānnissarantīṃ meghādiva śatahradām || 27 ||

masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhodaraḥ |

kasya nāmābhirūpyo'sau na mano lobhayenmṛgaḥ || 28 ||

kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham |

nānāratnamayaṃ divyaṃ na mano vismayaṃ vrajet || 29 ||

māṃsahetorapi mṛgānvinodārthaṃ ca dhanvanaḥ |

ghnanti lakṣmaṇa rājāno mṛgayāyāṃ mahāvane || 30 ||

dhanāni vyavasāyena vicīyante mahāvane |

dhātavo vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ || 31 ||

tatsāramakhilaṃ nṛṇāṃ dhanaṃ nicayavardhanam |

manasā cintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa || 32 ||

arthī yenārthakṛtyena saṃvrajatyavicārayan |

tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāśca lakṣmaṇa || 33 ||

etasya mṛgaratnasya parārdhye kāñcanatvaci |

upavekṣyati vaidehī mayā saha sumadhyamā || 34 ||

na kādalī na priyakī na praveṇī na cāvikī |

bhavedetasya sadṛśī sparśaneneti me matiḥ || 35 ||

eṣa caiva mṛgaśśrīmān yaśca divyo nabhaścaraḥ |

ubhāvetau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau || 36 ||

yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavedvadasi lakṣmaṇa |

māyaiṣā rākṣasasyeti kartavyosya vadho mayā || 37 ||

etena hi nṛśaṃsena mārīcenākṛtātmanā |

vane vicaratā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ || 38 ||

utthāya bahavo yena mṛgayāyāṃ janādhipāḥ |

nihatāḥ parameṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ || 39 ||

purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ |

udarastho dvijānhantisvagarbho'śvatarīmiva || 40 ||

sa kadāciccirāllobhādāsasāda mahāmunim |

agastyaṃ tejasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha || 41 ||

samutthāne va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam |

utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt || 42 ||

tvayā'vigaṇya vātāpe paribhūtāssvatejasā |

jīvaloke dvijaśreṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ || 43 ||

tadevaṃ na bhavedrakṣovātāpiriva lakṣmaṇa |

madvidhaṃ yo'timanyeta dharmanityaṃ jitendriyam || 44 ||

bhaveddhato'yaṃ vātāpiragastyeneva māṃ gataḥ |

iha tvaṃ bhava sannaddo yantrito rakṣa maithilīm || 45 ||

asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana |

ahamenaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam || 46 ||

yāvadgacchāmi saumitre mṛgamānayituṃ drutam |

paśya lakṣmaṇa vaidehīṃ mṛgatvaci gataspṛhām || 47 ||

tvacā pradhānayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati |

apramattena te bhāvyamāśramasthena sītayā || 48 ||

yāvatpṛṣatamekena sāyakena nihanmyaham |

hatvaitaccarma cādāya śīghrameṣyāmi lakṣmaṇa || 49 ||

pradakṣiṇenātibalena pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā ca lakṣmaṇa |

bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata eva śaṅkitaḥ || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||