3.40 Aranyakanda - Chatvarimsha Sargah

ॐ

3.40 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಮಾರೀಚೇನ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಕ್ಷಮಂ ಯುಕ್ತಂ ಚ ನಿಶಾಚರಃ ।

ಉಕ್ತೋ ನ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಮರ್ತುಕಾಮ ಇವೌಷಧಮ್ ॥ 1 ॥

ತಂ ಪಥ್ಯಹಿತವಕ್ತಾರಂ ಮಾರೀಚಂ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।

ಅಬ್ರವೀತ್ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಮಯುಕ್ತಂ ಕಾಲಚೋದಿತಃ ॥ 2 ॥

ಯತ್ಕಿಲೈತದಯುಕ್ತಾರ್ಥಂ ಮಾರೀಚ ಮಯಿ ಕಥ್ಯತೇ ।

ವಾಕ್ಯಂ ನಿಷ್ಫಲಮತ್ಯರ್ಥಮುಪ್ತಂ ಬೀಜಮಿವೋಷರೇ ॥ 3 ॥

ತ್ವದ್ವಾಕ್ಯೈರ್ನ ತು ಮಾಂ ಶಕ್ಯಂ ಭೇತ್ತುಂ ರಾಮಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ ।

ಪಾಪಶೀಲಸ್ಯ ಮೂರ್ಖಸ್ಯ ಮಾನುಷಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ॥ 4 ॥

ಯಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸುಹೃದೋ ರಾಜ್ಯಂ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ತಥಾ ।

ಸ್ತ್ರೀವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವನಮೇಕಪದೇ ಗತಃ ॥ 5 ॥

ಅವಶ್ಯನ್ತು ಮಯಾ ತಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ ಖರಘಾತಿನಃ ।

ಪ್ರಾಣೈಃ ಪ್ರಿಯತರಾ ಸೀತಾ ಹರ್ತವ್ಯಾ ತವ ಸನ್ನಿಧೌ ॥ 6 ॥

ಏವಂ ಮೇ ನಿಶ್ಚಿತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಹೃದಿ ಮಾರೀಚ ವರ್ತತೇ ।

ನ ವ್ಯಾವರ್ತಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಸೇನ್ದ್ರೈರಪಿ ಸುರಾಸುರೈಃ ॥ 7 ॥

ದೋಷಂ ಗುಣಂ ವಾ ಸಮ್ಪೃಷ್ಟಸ್ತ್ವಮೇವಂ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।

ಅಪಾಯಂ ವಾಪ್ಯುಪಾಯಂ ವಾ ಕಾರ್ಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ವಿನಿಶ್ಚಯೇ ॥ 8 ॥

ಸಮ್ಪೃಷ್ಟೇನ ತು ವಕ್ತವ್ಯಂ ಸಚಿವೇನ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ ।

ಉದ್ಯತಾಞ್ಜಲಿನಾ ರಾಜ್ಞೇ ಯ ಇಚ್ಛೇದ್ಭೂತಿಮಾತ್ಮನಃ ॥ 9 ॥

ವಾಕ್ಯಮಪ್ರಿತಕೂಲಂ ತು ಮೃದುಪೂರ್ವಂ ಹಿತಂ ಶುಭಮ್ ।

ಉಪಚಾರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಚ ವಕ್ತವ್ಯೋ ವಸುಧಾಧಿಪಃ ॥ 10 ॥

ಸಾವಮರ್ದಂ ತು ಯದ್ವಾಕ್ಯಂ ಮಾರೀಚ ಹಿತಮುಚ್ಯತೇ ।

ನಾಭಿನನ್ದತಿ ತದ್ರಾಜಾ ಮಾನಾರ್ಹೋ ಮಾನವರ್ಜಿತಮ್ ॥ 11 ॥

ಪಞ್ಚ ರೂಪಾಣಿ ರಾಜಾನೋ ಧಾರಯನ್ತ್ಯಮಿತೌಜಸಃ ।

ಅಗ್ನೇರಿನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸೋಮಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಯಮಸ್ಯ ಚ ॥ 12 ॥

ಔಷ್ಣ್ಯಂ ತಥಾ ವಿಕ್ರಮಂ ಚ ಸೌಮ್ಯಂ ದಣ್ಡಂ ಪ್ರಸನ್ನತಾಮ್ ।

ಧಾರಯನ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ರಾಜಾನಃ ಕ್ಷಣದಾಚರ ॥ 13 ॥

ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಮಾನ್ಯಾಃ ಪೂಜ್ಯಾಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ।

ತ್ವಂ ತು ಧರ್ಮಮವಿಜ್ಞಾಯ ಕೇವಲಂ ಮೋಹಮಾಸ್ಥಿತಃ ।

ಅಭ್ಯಾಗತಂ ಮಾಂ ದೌರಾತ್ಮ್ಯಾತ್ಪರುಷಂ ವಕ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 14 ॥

ಗುಣದೋಷೌ ನ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಕ್ಷಮಂ ಚಾತ್ಮನಿ ರಾಕ್ಷಸ ।

ಮಯೋಕ್ತಂ ತವ ಚೈತಾವತ್ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮಃ ॥ 15 ॥

ಅಸ್ಮಿಂಸ್ತು ತ್ವಂ ಮಹಾಕೃತ್ಯೇ ಸಾಹಾಯ್ಯಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।

ಶೃಣು ತತ್ಕರ್ಮ ಸಾಹಾಯ್ಯೇ ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ವಚನಾನ್ಮಮ ॥ 16 ॥

ಸೌವರ್ಣಸ್ತ್ವಂ ಮೃಗೋ ಭೂತ್ವಾ ಚಿತ್ರೋ ರಜತಬಿನ್ದುಭಿಃ ।

ಆಶ್ರಮೇ ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಸೀತಾಯಾಃ ಪ್ರಮುಖೇ ಚರ ॥ 17 ॥

ಸೌವರ್ಣಸ್ತ್ವಂ ಮೃಗೋ ಭೂತ್ವಾ ಚಿತ್ರೋ ರಜತಬಿನ್ದುಭಿಃ ।

ಆಶ್ರಮೇ ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಸೀತಾಯಾಃ ಪ್ರಮುಖೇ ಚರ ।

ಪ್ರಲೋಭಯಿತ್ವಾ ವೈದೇಹೀಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 18 ॥

ತ್ವಾಂ ತು ಮಾಯಾಮೃಗಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕಾಞ್ಚನಂ ಜಾತವಿಸ್ಮಯಾ ।

ಆನಯೈನಮಿತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ರಾಮಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಮೈಥಿಲೀ ॥ 19 ॥

ಅಪಕ್ರಾನ್ತೇ ತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೇ ದೂರಂ ಯಾತ್ವಾಪ್ಯುದಾಹರ ।

ಹಾ ಸೀತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತ್ಯೇವಂ ರಾಮವಾಕ್ಯಾನುರೂಪಕಮ್ ॥ 20 ॥

ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಪದವೀಂ ಸೀತಯಾ ಚ ಪ್ರಚೋದಿತಃ ।

ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಃ ಸೌಮಿತ್ರಿರಪಿ ಸೌಹೃದಾತ್ ॥ 21 ॥

ಅಪಕ್ರಾನ್ತೇ ಚ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇ ಚ ಯಥಾಸುಖಮ್ ।

ಆನಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವೈದೇಹೀಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಶ್ಶಚೀಮಿವ ॥ 22 ॥

ಏವಂ ಕೃತ್ವಾ ತ್ವಿದಂ ಕಾರ್ಯಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗಚ್ಛ ರಾಕ್ಷಸ ।

ರಾಜ್ಯಸ್ಯಾರ್ಧಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ಮಾರೀಚ ತವ ಸುವ್ರತ ॥ 23 ॥

ಗಚ್ಛ ಸೌಮ್ಯ ಶಿವಂ ಮಾರ್ಗಂ ಕಾರ್ಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ವಿವೃದ್ಧಯೇ ।

ಅಹಂ ತ್ವಾನುಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಸರಥೋ ದಣ್ಡಕಾವನಮ್ ॥ 24 ॥

ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸೀತಾಮಯುದ್ಧೇನ ವಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ತು ರಾಘವಮ್ ।

ಲಙ್ಕಾಂ ಪ್ರತಿಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕೃತಕಾರ್ಯಸ್ಸಹ ತ್ವಯಾ ॥ 25 ॥

ನ ಚೇತ್ಕರೋಷಿ ಮಾರೀಚ ಹನ್ಮಿ ತ್ವಾಮಹಮದ್ಯ ವೈ ।

ಏತತ್ಕಾರ್ಯಮವಶ್ಯಂ ಮೇ ಬಲಾದಪಿ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ।

ರಾಜ್ಞೋ ಹಿ ಪ್ರತಿಕೂಲಸ್ಥೋ ನ ಜಾತು ಸುಖಮೇಧತೇ ॥ 26 ॥

ಆಸಾದ್ಯ ತಂ ಜೀವಿತಸಂಶಯಸ್ತೇ ಮೃತ್ಯುರ್ಧ್ರುವೋ ಹ್ಯದ್ಯ ಮಯಾ ವಿರುಧ್ಯ ।

ಏತದ್ಯಥಾವತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯದತ್ರ ಪಥ್ಯಂ ಕುರು ತತ್ತಥಾ ತ್ವಮ್ ॥ 27 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catvāriṃśassargaḥ |

mārīcena tu tadvākyaṃ kṣamaṃ yuktaṃ ca niśācaraḥ |

ukto na pratijagrāha martukāma ivauṣadham || 1 ||

taṃ pathyahitavaktāraṃ mārīcaṃ rākṣasādhipaḥ |

abravītparuṣaṃ vākyamayuktaṃ kālacoditaḥ || 2 ||

yatkilaitadayuktārthaṃ mārīca mayi kathyate |

vākyaṃ niṣphalamatyarthamuptaṃ bījamivoṣare || 3 ||

tvadvākyairna tu māṃ śakyaṃ bhettuṃ rāmasya saṃyuge |

pāpaśīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ || 4 ||

yastyaktvā suhṛdo rājyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā |

strīvākyaṃ prākṛtaṃ śrutvā vanamekapade gataḥ || 5 ||

avaśyantu mayā tasya saṃyuge kharaghātinaḥ |

prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava sannidhau || 6 ||

evaṃ me niścitā buddhirhṛdi mārīca vartate |

na vyāvartayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ || 7 ||

doṣaṃ guṇaṃ vā sampṛṣṭastvamevaṃ vaktumarhasi |

apāyaṃ vāpyupāyaṃ vā kāryasyāsya viniścaye || 8 ||

sampṛṣṭena tu vaktavyaṃ sacivena vipaścitā |

udyatāñjalinā rājñe ya icchedbhūtimātmanaḥ || 9 ||

vākyamapritakūlaṃ tu mṛdupūrvaṃ hitaṃ śubham |

upacāreṇa yuktaṃ ca vaktavyo vasudhādhipaḥ || 10 ||

sāvamardaṃ tu yadvākyaṃ mārīca hitamucyate |

nābhinandati tadrājā mānārho mānavarjitam || 11 ||

pañca rūpāṇi rājāno dhārayantyamitaujasaḥ |

agnerindrasya somasya varuṇasya yamasya ca || 12 ||

auṣṇyaṃ tathā vikramaṃ ca saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatām |

dhārayanti mahātmāno rājānaḥ kṣaṇadācara || 13 ||

tasmātsarvāsvavasthāsu mānyāḥ pūjyāśca pārthivāḥ |

tvaṃ tu dharmamavijñāya kevalaṃ mohamāsthitaḥ |

abhyāgataṃ māṃ daurātmyātparuṣaṃ vaktumicchasi || 14 ||

guṇadoṣau na pṛcchāmi kṣamaṃ cātmani rākṣasa |

mayoktaṃ tava caitāvatsampratyamitavikramaḥ || 15 ||

asmiṃstu tvaṃ mahākṛtye sāhāyyaṃ kartumarhasi |

śṛṇu tatkarma sāhāyye yatkāryaṃ vacanānmama || 16 ||

sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |

āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara || 17 ||

sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |

āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara |

pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi || 18 ||

tvāṃ tu māyāmṛgaṃ dṛṣṭvā kāñcanaṃ jātavismayā |

ānayainamiti kṣipraṃ rāmaṃ vakṣyati maithilī || 19 ||

apakrānte tu kākutsthe dūraṃ yātvāpyudāhara |

hā sīte lakṣmaṇetyevaṃ rāmavākyānurūpakam || 20 ||

tacchrutvā rāmapadavīṃ sītayā ca pracoditaḥ |

anugacchati sambhrāntaḥ saumitrirapi sauhṛdāt || 21 ||

apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇe ca yathāsukham |

ānayiṣyāmi vaidehīṃ sahasrākṣaśśacīmiva || 22 ||

evaṃ kṛtvā tvidaṃ kāryaṃ yatheṣṭaṃ gaccha rākṣasa |

rājyasyārdhaṃ prayacchāmi mārīca tava suvrata || 23 ||

gaccha saumya śivaṃ mārgaṃ kāryasyāsya vivṛddhaye |

ahaṃ tvānugamiṣyāmi saratho daṇḍakāvanam || 24 ||

prāpya sītāmayuddhena vañcayitvā tu rāghavam |

laṅkāṃ pratigamiṣyāmi kṛtakāryassaha tvayā || 25 ||

na cetkaroṣi mārīca hanmi tvāmahamadya vai |

etatkāryamavaśyaṃ me balādapi kariṣyasi |

rājño hi pratikūlastho na jātu sukhamedhate || 26 ||

āsādya taṃ jīvitasaṃśayaste mṛtyurdhruvo hyadya mayā virudhya |

etadyathāvatpratigṛhya buddhyā yadatra pathyaṃ kuru tattathā tvam || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||