3.29 Aranyakanda - Ekonatrimsha Sargah

ॐ

3.29 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಖರಂ ತು ವಿರಥಂ ರಾಮೋ ಗದಾಪಾಣಿಮವಸ್ಥಿತಮ್ ।

ಮೃದುಪೂರ್ವಂ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಗಜಾಶ್ವರಥಸಮ್ಬಾಧೇ ಬಲೇ ಮಹತಿ ತಿಷ್ಠತಾ ।

ಕೃತಂ ಸುದಾರುಣಂ ಕರ್ಮ ಸರ್ವಲೋಕಜುಗುಪ್ಸಿತಮ್ ॥ 2 ॥

ಉದ್ವೇಜನೀಯೋ ಭೂತಾನಾಂ ನೃಶಂಸಃ ಪಾಪಕರ್ಮಕೃತ್ ।

ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಲೋಕಾನಾಮೀಶ್ವರೋಽಪಿ ನ ತಿಷ್ಠತಿ ॥ 3 ॥

ಕರ್ಮ ಲೋಕವಿರುದ್ಧಂ ತು ಕುರ್ವಾಣಂ ಕ್ಷಣದಾಚರ ।

ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸರ್ವಜನೋ ಹನ್ತಿ ಸರ್ಪಂ ದುಷ್ಟಮಿವಾಗತಮ್ ॥ 4 ॥

ಲೋಭಾತ್ಪಾಪಾನಿ ಕುರ್ವಾಣಃ ಕಾಮಾದ್ವಾ ಯೋ ನ ಬುಧ್ಯತೇ ।

ಭ್ರಷ್ಟಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಕರಕಾದಿವ ॥ 5 ॥

ವಸತೋ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇ ತಾಪಸಾನ್ಧರ್ಮಚಾರಿಣಃ ।

ಕಿನ್ನು ಹತ್ವಾ ಮಹಾಭಾಗಾನ್ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ರಾಕ್ಷಸ ॥ 6 ॥

ನ ಚಿರಂ ಪಾಪಕರ್ಮಾಣಃ ಕ್ರೂರಾ ಲೋಕಜುಗುಪ್ಸಿತಾಃ ।

ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಶೀರ್ಣಮೂಲಾ ಇವ ದ್ರುಮಾಃ ॥ 7 ॥

ಅವಶ್ಯಂ ಲಭತೇ ಜನ್ತುಃ ಫಲಂ ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ।

ಘೋರಂ ಪರ್ಯಾಗತೇ ಕಾಲೇ ದ್ರುಮಾಃ ಪುಷ್ಪಮಿವಾರ್ತವಮ್ ॥ 8 ॥

ನಚಿರಾತ್ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಲೋಕೇ ಪಾಪಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಮ್ ।

ಸವಿಷಾಣಾಮಿವಾನ್ನಾನಾಂ ಭುಕ್ತಾನಾಂ ಕ್ಷಣದಾಚರ ॥ 9 ॥

ಪಾಪಮಾಚರತಾಂ ಘೋರಂ ಲೋಕಸ್ಯಾಪ್ರಿಯಮಿಚ್ಛತಾಮ್ ।

ಅಹಮಾಸಾದಿತೋ ರಾಜಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ಹನ್ತುಂ ನಿಶಾಚರ ॥ 10 ॥

ಅದ್ಯ ಹಿ ತ್ವಾಂ ಮಯಾ ಮುಕ್ತಾಶ್ಶರಾಃ ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣಾಃ ।

ವಿದಾರ್ಯಾತಿಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಲ್ಮೀಕಮಿವ ಪನ್ನಗಾಃ ॥ 11 ॥

ಯೇ ತ್ವಯಾ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇ ಭಕ್ಷಿತಾ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಃ ।

ತಾನದ್ಯ ನಿಹತಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಸಸೈನ್ಯೋಽನುಗಮಿಷ್ಯಸಿ ॥ 12 ॥

ಅದ್ಯ ತ್ವಾಂ ನಿಹತಂ ಬಾಣೈಃ ಪಶ್ಯನ್ತು ಪರಮರ್ಷಯಃ ।

ನಿರಯಸ್ಥಂ ವಿಮಾನಸ್ಥಾ ಯೇ ತ್ವಯಾ ಹಿಂಸಿತಾಃ ಪುರಾ ॥ 13 ॥

ಪ್ರಹರ ತ್ವಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಕುರು ಯತ್ನಂ ಕುಲಾಧಮ ।

ಅದ್ಯ ತೇ ಪಾತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಶಿರಸ್ತಾಲಫಲಂ ಯಥಾ ॥ 14 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ಕೃದ್ಧಸ್ಸಂರಕ್ತಲೋಚನಃ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಖರೋ ರಾಮಂ ಪ್ರಹಸನ್ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 15 ॥

ಪ್ರಾಕೃತಾನ್ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಹತ್ವಾ ಯುದ್ಧೇ ದಶರಥಾತ್ಮಜ ।

ಆತ್ಮನಾ ಕಥಮಾತ್ಮಾನಮಪ್ರಶಸ್ಯಂ ಪ್ರಶಂಸಸಿ ॥ 16 ॥

ವಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಬಲವನ್ತೋ ವಾ ಯೇ ಭವನ್ತಿ ನರರ್ಷಭಾಃ ।

ಕಥಯನ್ತಿ ನ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೇಜಸಾ ಸ್ವೇನ ಗರ್ವಿತಾಃ ॥ 17 ॥

ಪ್ರಾಕೃತಾಸ್ತ್ವಕೃತಾತ್ಮಾನೋ ಲೋಕೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಪಾಂಸನಾಃ ।

ನಿರರ್ಥಕಂ ವಿಕತ್ಥನ್ತೇ ಯಥಾ ರಾಮ ವಿಕತ್ಥಸೇ ॥ 18 ॥

ಕುಲಂ ವ್ಯಪದಿಶನ್ವೀರಸ್ಸಮರೇ ಕೋಽಭಿಧಾಸ್ಯತಿ ।

ಮೃತ್ಯುಕಾಲೇ ಹಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ವಯಮಪ್ರಸ್ತವೇ ಸ್ತವಮ್ ॥ 19 ॥

ಸರ್ವಥೈವ ಲಘುತ್ವಂ ತೇ ಕತ್ಥನೇನ ವಿದರ್ಶಿತಮ್ ।

ಸುವರ್ಣಪ್ರತಿರೂಪೇಣ ತಪ್ತೇನೇವ ಕುಶಾಗ್ನಿನಾ ॥ 20 ॥

ನ ತು ಮಾಮಿಹ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಪಶ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ಗದಾಧರಮ್ ।

ಧರಾಧರಮಿವಾಕಮ್ಪ್ಯಂ ಪರ್ವತಂ ಧಾತುಭಿಶ್ಚಿತಮ್ ॥ 21 ॥

ಪರ್ಯಾಪ್ತೋಽಹಂ ಗದಾಪಾಣಿರ್ಹನ್ತುಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ರಣೇ ತವ ।

ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಲೋಕಾನಾಂ ಪಾಶಹಸ್ತ ಇವಾನ್ತಕಃ ॥ 22 ॥

ಕಾಮಂ ಬಹ್ವಪಿ ವಕ್ತವ್ಯಂ ತ್ವಯಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನ ತ್ವಹಮ್ ।

ಅಸ್ತಂ ಗಚ್ಛೇದ್ಧಿ ಸವಿತಾ ಯುದ್ಧವಿಘ್ನಸ್ತತೋ ಭವೇತ್ ॥ 23 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಹತಾನಿ ತೇ ।

ತ್ವದ್ವಿನಾಶಾತ್ಕರೋಮ್ಯೇಷಾಂ ತೇಷಾಮಶ್ರುಪ್ರಮಾರ್ಜನಮ್ ॥ 24 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪರಮಕ್ರುದ್ಧಸ್ತಾಂ ಗದಾಂ ಪರಮಾಙ್ಗದಃ ।

ಖರಶ್ಚಿಕ್ಷೇಪ ರಾಮಾಯ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಮಶನಿಂ ಯಥಾ ॥ 25 ॥

ಖರಬಾಹುಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಾ ಮಹತೀ ಗದಾ ।

ಭಸ್ಮವೃಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಗುಲ್ಮಾಂಶ್ಚ ಕೃತ್ವಾಗಾತ್ತತ್ಸಮೀಪತಃ ॥ 26 ॥

ತಾಮಾಪತನ್ತೀಂ ಜ್ವಲತಾಂ ಮೃತ್ಯುಪಾಶೋಪಮಾಂ ಗದಾಮ್ ।

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಗತಾಂ ರಾಮಚಶಿಚ್ಛೇದ ಬಹುಧಾ ಶರೈಃ ॥ 27 ॥

ಸಾ ವಿಕೀರ್ಣಾ ಶರೈರ್ಭಗ್ನಾ ಪಪಾತ ಧರಣೀತಲೇ ।

ಗದಾ ಮನ್ತ್ರೌಷಧಬಲೈರ್ವ್ಯಾಲೀವ ವಿನಿಪಾತಿತಾ ॥ 28 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekonatriṃśassargaḥ |

kharaṃ tu virathaṃ rāmo gadāpāṇimavasthitam |

mṛdupūrvaṃ mahātejāḥ paruṣaṃ vākyamabravīt || 1 ||

gajāśvarathasambādhe bale mahati tiṣṭhatā |

kṛtaṃ sudāruṇaṃ karma sarvalokajugupsitam || 2 ||

udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt |

trayāṇāmapi lokānāmīśvaro'pi na tiṣṭhati || 3 ||

karma lokaviruddhaṃ tu kurvāṇaṃ kṣaṇadācara |

tīkṣṇaṃ sarvajano hanti sarpaṃ duṣṭamivāgatam || 4 ||

lobhātpāpāni kurvāṇaḥ kāmādvā yo na budhyate |

bhraṣṭaḥ paśyati tasyāntaṃ brāhmaṇī karakādiva || 5 ||

vasato daṇḍakāraṇye tāpasāndharmacāriṇaḥ |

kinnu hatvā mahābhāgānphalaṃ prāpsyasi rākṣasa || 6 ||

na ciraṃ pāpakarmāṇaḥ krūrā lokajugupsitāḥ |

aiśvaryaṃ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ || 7 ||

avaśyaṃ labhate jantuḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ |

ghoraṃ paryāgate kāle drumāḥ puṣpamivārtavam || 8 ||

nacirātprāpyate loke pāpānāṃ karmaṇāṃ phalam |

saviṣāṇāmivānnānāṃ bhuktānāṃ kṣaṇadācara || 9 ||

pāpamācaratāṃ ghoraṃ lokasyāpriyamicchatām |

ahamāsādito rājā prāṇānhantuṃ niśācara || 10 ||

adya hi tvāṃ mayā muktāśśarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |

vidāryātipatiṣyanti valmīkamiva pannagāḥ || 11 ||

ye tvayā daṇḍakāraṇye bhakṣitā dharmacāriṇaḥ |

tānadya nihatassaṅkhye sasainyo'nugamiṣyasi || 12 ||

adya tvāṃ nihataṃ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ |

nirayasthaṃ vimānasthā ye tvayā hiṃsitāḥ purā || 13 ||

prahara tvaṃ yathākāmaṃ kuru yatnaṃ kulādhama |

adya te pātayiṣyāmi śirastālaphalaṃ yathā || 14 ||

evamuktastu rāmeṇa kṛddhassaṃraktalocanaḥ |

pratyuvāca kharo rāmaṃ prahasankrodhamūrchitaḥ || 15 ||

prākṛtānrākṣasānhatvā yuddhe daśarathātmaja |

ātmanā kathamātmānamapraśasyaṃ praśaṃsasi || 16 ||

vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ |

kathayanti na te kiñcittejasā svena garvitāḥ || 17 ||

prākṛtāstvakṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ |

nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase || 18 ||

kulaṃ vyapadiśanvīrassamare ko'bhidhāsyati |

mṛtyukāle hi samprāpte svayamaprastave stavam || 19 ||

sarvathaiva laghutvaṃ te katthanena vidarśitam |

suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā || 20 ||

na tu māmiha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam |

dharādharamivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiścitam || 21 ||

paryāpto'haṃ gadāpāṇirhantuṃ prāṇānraṇe tava |

trayāṇāmapi lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ || 22 ||

kāmaṃ bahvapi vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tvaham |

astaṃ gaccheddhi savitā yuddhavighnastato bhavet || 23 ||

caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te |

tvadvināśātkaromyeṣāṃ teṣāmaśrupramārjanam || 24 ||

ityuktvā paramakruddhastāṃ gadāṃ paramāṅgadaḥ |

kharaścikṣepa rāmāya pradīptāmaśaniṃ yathā || 25 ||

kharabāhuprayuktā sā pradīptā mahatī gadā |

bhasmavṛkṣāṃśca gulmāṃśca kṛtvāgāttatsamīpataḥ || 26 ||

tāmāpatantīṃ jvalatāṃ mṛtyupāśopamāṃ gadām |

antarikṣagatāṃ rāmacaśiccheda bahudhā śaraiḥ || 27 ||

sā vikīrṇā śarairbhagnā papāta dharaṇītale |

gadā mantrauṣadhabalairvyālīva vinipātitā || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||