3.18 Aranyakanda - Ashtadasha Sargah

ॐ

3.18 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಅಷ್ಟಾದಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಅಷ್ಟಾದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಶ್ಶೂರ್ಪಣಖಾಂ ರಾಮಃ ಕಾಮಪಾಶಾವಪಾಶಿತಾಮ್ ।

ಸ್ವಚ್ಛಯಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ವಾಚಾ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಕೃತದಾರೋಽಸ್ಮಿ ಭವತಿ ಭಾರ್ಯೇಯಂ ದಯಿತಾ ಮಮ ।

ತ್ವದ್ವಿಧಾನಾಂ ತು ನಾರೀಣಾಂ ಸುದುಃಖಾ ಸಸಪತ್ನತಾ ॥ 2 ॥

ಅನುಜಸ್ತ್ವೇಷ ಮೇ ಭ್ರಾತಾ ಶೀಲವಾನ್ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ।

ಶ್ರೀಮಾನಕೃತದಾರಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 3 ॥

ಅಪೂರ್ವೀ ಭಾರ್ಯಯಾ ಚಾರ್ಥೀ ತರುಣಃ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ।

ಅನುರೂಪಶ್ಚ ತೇ ಭರ್ತಾ ರೂಪಸ್ಯಾಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 4 ॥

ಏನಂ ಭಜ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ಭರ್ತಾರಂ ಭ್ರಾತರಂ ಮಮ ।

ಅಸಪತ್ನಾ ವರಾರೋಹೇ ಮೇರುಮರ್ಕಪ್ರಭಾ ಯಥಾ ॥ 5 ॥

ಇತಿ ರಾಮೇಣ ಸಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮಮೋಹಿತಾ ।

ವಿಸೃಜ್ಯ ರಾಮಂ ಸಹಸಾ ತತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 6 ॥

ಅಸ್ಯ ರೂಪಸ್ಯ ತೇ ಯುಕ್ತಾ ಭಾರ್ಯಾಹಂ ವರವರ್ಣಿನೀ ।

ಮಯಾ ಸಹ ಸುಖಂ ಸರ್ವಾನ್ದಣ್ಡಕಾನ್ವಿಚರಿಷ್ಯಸಿ ॥ 7 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೌಮಿತ್ರೀ ರಾಕ್ಷಸ್ಯಾ ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ ।

ತತಶ್ಶೂರ್ಪಣಖೀಂ ಸ್ಮಿತ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ಯುಕ್ತಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 8 ॥

ಕಥಂ ದಾಸಸ್ಯ ಮೇ ದಾಸೀ ಭಾರ್ಯಾ ಭವಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ।

ಸೋಽಹಮಾರ್ಯೇಣ ಪರವಾನ್ಭ್ರಾತ್ರಾ ಕಮಲವರ್ಣಿನಿ ॥ 9 ॥

ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾ ಮುದಿತಾಮಲವರ್ಣಿನೀ ।

ಆರ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ಭಾರ್ಯಾ ಭವ ಯವೀಯಸೀ ॥ 10 ॥

ಏನಾಂ ವಿರೂಪಾಮಸತೀಂ ಕರಾಲಾಂ ನಿರ್ಣತೋದರೀಮ್ ।

ಭಾರ್ಯಾಂ ವೃದ್ಧಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ತ್ವಾಮೇವೈಷ ಭಜಿಷ್ಯತಿ ॥ 11 ॥

ಕೋ ಹಿ ರೂಪಮಿದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ವರವರ್ಣಿನಿ ।

ಮಾನುಷೀಷು ವರಾರೋಹೇ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಾವಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ॥ 12 ॥

ಇತಿ ಸಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನೋಕ್ತಾ ಕರಾಲಾ ನಿರ್ಣತೋದರೀ ।

ಮನ್ಯತೇ ತದ್ವಚಸ್ತಥ್ಯಂ ಪರಿಹಾಸಾವಿಚಕ್ಷಣಾ ॥ 13 ॥

ಸಾ ರಾಮಂ ಪರ್ಣಶಾಲಾಯಾಮುಪವಿಷ್ಟಂ ಪರನ್ತಪಮ್ ।

ಸೀತಯಾ ಸಹ ದುರ್ದರ್ಷಮಬ್ರವೀತ್ಕಾಮಮೋಹಿತಾ ॥ 14 ॥

ಏನಾಂ ವಿರೂಪಾಮಸತೀಂ ಕರಾಲಾಂ ನಿರ್ಣತೋದರೀಮ್ ।

ವೃದ್ಧಾಂ ಭಾರ್ಯಾಮವಷ್ಟಭ್ಯ ಮಾಂ ನ ತ್ವಂ ಬಹುಮನ್ಯಸೇ ॥ 15 ॥

ಅದ್ಯೇಮಾಂ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಪಶ್ಯತಸ್ತವ ಮಾನುಷೀಮ್ ।

ತ್ವಯಾ ಸಹ ಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ನಿಸ್ಸಪತ್ನಾ ಯಥಾಸುಖಮ್ ॥ 16 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಮಲಾತಸದೃಶೇಕ್ಷಣಾ ।

ಅಭ್ಯಧಾವತ್ಸುಸಙ್ಕೃದ್ಧಾ ಮಹೋಲ್ಕಾಂ ರೋಹಿಣೀಮಿವ ॥ 17 ॥

ತಾಂ ಮೃತ್ಯುಪಾಶಪ್ರತಿಮಾಮಾಪತನ್ತೀಂ ಮಹಾಬಲಃ ।

ನಿಗೃಹ್ಯ ರಾಮಃ ಕುಪಿತ ಸ್ತತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 18 ॥

ಕ್ರೂರೈರನಾರ್ಯೈ ಸ್ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪರಿಹಾಸಃ ಕಥಞ್ಚನ ।

ನ ಕಾರ್ಯಃ ಪಶ್ಯವೈದೇಹೀಂ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಸೌಮ್ಯ ಜೀವತೀಮ್ ॥ 19 ॥

ಇಮಾಂ ವಿರೂಪಾಮಸತೀಮತಿಮತ್ತಾಂ ಮಹೋದರೀಮ್ ।

ರಾಕ್ಷಸೀಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ವಿರೂಪಯಿತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 20 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಾಮಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ।

ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಖಙ್ಗಂ ಚಿಚ್ಛೇದ ಕರ್ಣನಾಸಂ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 21 ॥

ನಿಕೃತ್ತಕರ್ಣನಾಸಾ ತು ವಿಸ್ವರಂ ಸಾ ವಿನದ್ಯ ಚ ।

ಯಥಾಗತಂ ಪ್ರದುದ್ರಾವ ಘೋರಾ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ವನಮ್ ॥ 22 ॥

ಸಾ ವಿರೂಪಾ ಮಹಾಘೋರಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಶೋಣಿತೋಕ್ಷಿತಾ ।

ನನಾದ ವಿವಿಧಾನ್ನಾದಾನ್ಯಥಾ ಪ್ರಾವೃಷಿ ತೋಯದಃ ॥ 23 ॥

ಸಾ ವಿಕ್ಷರನ್ತೀ ರುಧಿರಂ ಬಹುಧಾ ಘೋರದರ್ಶನಾ ।

ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಬಾಹೂ ಗರ್ಜನ್ತೀ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹಾವನಮ್ ॥ 24 ॥

ತತಸ್ತು ಸಾ ರಾಕ್ಷಸಸಙ್ಘಸಂವೃತಂ ಖರಂ ಜನಸ್ಥಾನಗತಂ ವಿರೂಪಿತಾ ।

ಉಪೇತ್ಯ ತಂ ಭ್ರಾತರಮುಗ್ರದರ್ಶನಂ ಪಪಾತ ಭೂಮೌ ಗಗನಾದ್ಯಥಾಽಶನಿಃ ॥ 25 ॥

ತತಸ್ಸಭಾರ್ಯಂ ಭಯಮೋಹಮೂರ್ಛಿತಾ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಾಘವಮಾಗತಂ ವನಮ್ ।

ವಿರೂಪಣಂ ಚಾತ್ಮನಿ ಶೋಣಿತೋಕ್ಷಿತಾ ಶಶಂಸ ಸರ್ವಂ ಭಗಿನೀ ಖರಸ್ಯ ಸಾ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಾದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha aṣṭādaśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |

svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||

kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |

tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||

anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |

śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||

apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |

anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||

enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |

asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||

iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |

visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||

asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |

mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||

evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |

tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||

kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |

so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||

samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |

āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||

enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||

ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |

mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||

iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |

manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||

sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |

sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||

enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||

adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |

tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||

ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |

abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||

tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |

nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||

krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |

na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||

imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |

rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||

ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |

uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||

nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |

yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||

sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |

nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||

sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |

pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||

tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |

upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||

tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |

virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||