3.15 Aranyakanda - Panchadasha Sargah

ॐ

3.15 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚದಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಪಞ್ಚವಟೀಂ ಗತ್ವಾ ನಾನಾವ್ಯಾಲಮೃಗಾಯುತಾಮ್ ।

ಉವಾಚ ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್ ॥ 1 ॥

ಆಗತಾಃ ಸ್ಮ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಮಮುಂ ದೇಶಂ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ।

ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಟೀದೇಶಸ್ಸೌಮ್ಯ ಪುಷ್ಪಿತಪಾದಪಃ ॥ 2 ॥

ಸರ್ವತಶ್ಚಾರ್ಯತಾಂ ದೃಷ್ಟಿಃ ಕಾನನೇ ನಿಪುಣೋಹ್ಯಸಿ ।

ಆಶ್ರಮಃ ಕತರಸ್ಮಿನ್ನೋ ದೇಶೇ ಭವತಿ ಸಮ್ಮತಃ ॥ 3 ॥

ರಮತೇ ಯತ್ರ ವೈದೇಹೀ ತ್ವಮಹಂ ಚೈವ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ತಾದೃಶೋ ದೃಶ್ಯತಾಂ ದೇಶಸ್ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಜಲಾಶಯಃ ॥ 4 ॥

ವನರಾಮಣ್ಯಕಂ ಯತ್ರ ಸ್ಥಲರಾಮಣ್ಯಕಂ ತಥಾ ।

ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಂ ಚ ಯತ್ರ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಿತ್ಪುಷ್ಪಕುಶೋದಕಮ್ ॥ 5 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಂಯತಾಞ್ಜಲಿಃ ।

ಸೀತಾಸಮಕ್ಷಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 6 ॥

ಪರವಾನಸ್ಮಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ತ್ವಯಿ ವರ್ಷಶತಂ ಸ್ಥಿತೇ ।

ಸ್ವಯಂ ತು ರುಚಿರೇ ದೇಶೇ ಕ್ರಿಯತಾಮಿತಿ ಮಾಂ ವದ ॥ 7 ॥

ಸುಪ್ರೀತಸ್ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ವಿಮೃಶನ್ರೋಚಯಾಮಾಸ ದೇಶಂ ಸರ್ವಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ ॥ 8 ॥

ಸ ತಂ ರುಚಿರಮಾಕ್ರಮ್ಯ ದೇಶಮಾಶ್ರಮಕರ್ಮಣಿ ।

ಹಸ್ತೌ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಹಸ್ತೇನ ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 9 ॥

ಅಯಂ ದೇಶಸ್ಸಮಶ್ರೀಮಾನ್ ಪುಷ್ಪಿತೈಸ್ತರುಭಿರ್ವೃತಃ ।

ಇಹಾಽಶ್ರಮಪದಂ ಸೌಮ್ಯ ಯಥಾವತ್ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 10 ॥

ಇಯಮಾದಿತ್ಯಸಙ್ಕಾಶೈಃ ಪದ್ಮೈಸ್ಸುರಭಿಗನ್ಧಿಭಿಃ ।

ಅದೂರೇ ದೃಶ್ಯತೇ ರಮ್ಯಾ ಪದ್ಮಿನೀ ಪದ್ಮಶೋಭಿತಾ ॥ 11 ॥

ಯಥಾತಖ್ಯಾತಮಗಸ್ತ್ಯೇನ ಮುನಿನಾ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾ ।

ಇಯಂ ಗೋದಾವರೀ ರಮ್ಯಾ ಪುಷ್ಪಿತೈಸ್ತರುಭಿರ್ವೃತಾ ॥ 12 ॥

ಹಂಸಕಾರಣ್ಡವಾಕೀರ್ಣಾ ಚಕ್ರವಾಕೋಪಶೋಭಿತಾ ।

ನಾತಿದೂರೇ ನ ಚಾಸನ್ನೇ ಮೃಗಯೂಥಪಿಪೀಡಿತಾಃ ॥ 13 ॥

ಮಯೂರನಾದಿತಾ ರಮ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಂಶವೋ ಬಹುಕನ್ದರಾಃ ।

ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಗಿರಯಃ ಸೌಮ್ಯ ಫುಲ್ಲೈಸ್ತರುಭಿರಾವೃತಾಃ ॥ 14 ॥

ಸೌವರ್ಣೈರಾಜತೈಸ್ತಾಮ್ರೈರ್ದೇಶೇ ದೇಶೇ ಚ ಧಾತುಭಿಃ ।

ಗವಾಕ್ಷಿತಾ ಇವಾಭಾನ್ತಿ ಗಜಾಃ ಪರಮಭಕ್ತಿಭಿಃ ॥ 15 ॥

ಸಾಲೈಸ್ತಾಲೈಸ್ತಮಾಲೈಶ್ಚ ಖರ್ಜೂರಪನಸಾಮ್ರಕೈಃ ।

ನೀವಾರೈಸ್ತಿಮಿಶೈಶ್ಚೈವ ಪುನ್ನಾಗೈಶ್ಚೋಪಶೋಭಿತಾಃ ॥ 16 ॥

ಚೂತೈರಶೋಕೈಸ್ತಿಲಕೈಶ್ಚಮ್ಪಕೈಃ ಕೇತಕೈರಪಿ ।

ಪುಷ್ಪಗುಲ್ಮಲತೋಪೇತೈಸ್ತೈಸ್ತೈಸ್ತರುಭಿರಾವೃತಾಃ ॥ 17 ॥

ಚನ್ದನೈಸ್ಪನ್ದನೈರ್ನೀಪೈಃ ಪರ್ಣಾಸೈರ್ಲಿಕುಚೈರಪಿ ।

ಧವಾಶ್ವಕರ್ಣಖದಿರೈಃ ಶಮೀಕಿಂಶುಕಪಾಟಲೈಃ ॥ 18 ॥

ಇದಂ ಪುಣ್ಯಮಿದಂ ಮೇಧ್ಯಮಿದಂ ಬಹುಮೃಗದ್ವಿಜಮ್ ।

ಇಹ ವತ್ಸ್ಯಾಮ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸಾರ್ಧಮೇತೇನ ಪಕ್ಷಿಣಾ ॥ 19 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ ।

ಅಚಿರೇಣಾಽಶ್ರಮಂ ಭ್ರಾತುಶ್ಚಕಾರ ಸುಮಹಾಬಲಃ ॥ 20 ॥

ಪರ್ಣಶಾಲಾಂ ಸುವಿಪುಲಾಂ ತತ್ರ ಸಙ್ಖಾತಮೃತ್ತಿಕಾಮ್ ।

ಸುಸ್ತಮ್ಭಾಂ ಮಸ್ಕರೈರ್ದೀರ್ಘೈಃ ಕೃತವಂಶಾಂ ಸುಶೋಭನಾಮ್ ॥ 21 ॥

ಶಮೀಶಾಖಾಭಿರಾಸ್ತೀರ್ಯ ದೃಢಪಾಶಾವಪಾಶಿತಾಮ್ ।

ಕುಶಕಾಶಶರೈಃ ಪರ್ಣೈಸ್ಸುಪರಿಚ್ಛಾದಿತಾಂ ತಥಾ ॥ 22 ॥

ಸಮೀಕೃತತಲಾಂ ರಮ್ಯಾಂ ಚಕಾರ ಲಘುವಿಕ್ರಮಃ ।

ನಿವಾಸಂ ರಾಘವಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯಮನುತ್ತಮಮ್ ॥ 23 ॥

ಸಹಸಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ನದೀಂ ಗೋದಾವರೀಂ ತದಾ ।

ಸ್ನಾತ್ವಾ ಪದ್ಮಾನಿ ಚಾದಾಯ ಸಫಲಃ ಪುನರಾಗತಃ ॥ 24 ॥

ತತಃ ಪುಷ್ಪಬಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಾನ್ತಿಂ ಚ ಸ ಯಥಾವಿಧಿ ।

ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ರಾಮಾಯ ತದಾಶ್ರಮಪದಂ ಕೃತಮ್ ॥ 25 ॥

ಸ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃತಂ ಸೌಮ್ಯಮಾಶ್ರಮಂ ಸೀತಯಾ ಸಹ ।

ರಾಘವಃ ಪರ್ಣಶಾಲಾಯಾಂ ಹರ್ಷಮಾಹಾರಯತ್ಪರಮ್ ॥ 26 ॥

ಸುಸಂಹೃಷ್ಟಃ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ತದಾ ।

ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಗಾಢಂ ಚ ವಚನಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 27 ॥

ಪ್ರೀತೋಽಸ್ಮಿ ತೇ ಮಹತ್ಕರ್ಮ ತ್ವಯಾ ಕೃತಮಿದಂ ಪ್ರಭೋ ।

ಪ್ರದೇಯೋ ಯನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ತೇ ಪರಿಷ್ವಙ್ಗೋ ಮಯಾ ಕೃತಃ ॥ 28 ॥

ಭಾವಜ್ಞೇನ ಕೃತಜ್ಞೇನ ಧರ್ಮಜ್ಞೇನ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ತ್ವಯಾ ಪುತ್ರೇಣ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನ ಸಂವೃತ್ತಃ ಪಿತಾ ಮಮ ॥ 29 ॥

ಏವಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ರಾಘವೋ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ಧನಃ ।

ತಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇ ಬಹುಫಲೇ ನ್ಯವಸತ್ಸುಸುಖಂ ವಶೀ ॥ 30 ॥

ಕಞ್ಚಿತ್ಕಾಲಂ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸೀತಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ।

ಅನ್ವಾಸ್ಯಮಾನೋ ನ್ಯವಸತ್ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಯಥಾಮರಃ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcadaśassargaḥ |

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām |

uvāca bhrātaraṃ rāmassaumitriṃ dīptatejasam || 1 ||

āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā |

ayaṃ pañcavaṭīdeśassaumya puṣpitapādapaḥ || 2 ||

sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇohyasi |

āśramaḥ katarasminno deśe bhavati sammataḥ || 3 ||

ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa |

tādṛśo dṛśyatāṃ deśassannikṛṣṭajalāśayaḥ || 4 ||

vanarāmaṇyakaṃ yatra sthalarāmaṇyakaṃ tathā |

sannikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam || 5 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa saṃyatāñjaliḥ |

sītāsamakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt || 6 ||

paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite |

svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada || 7 ||

suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |

vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam || 8 ||

sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi |

hastau gṛhītvā hastena rāmassaumitrimabravīt || 9 ||

ayaṃ deśassamaśrīmān puṣpitaistarubhirvṛtaḥ |

ihā'śramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi || 10 ||

iyamādityasaṅkāśaiḥ padmaissurabhigandhibhiḥ |

adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā || 11 ||

yathātakhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā |

iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā || 12 ||

haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā |

nātidūre na cāsanne mṛgayūthapipīḍitāḥ || 13 ||

mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ |

dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ || 14 ||

sauvarṇairājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ |

gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ || 15 ||

sālaistālaistamālaiśca kharjūrapanasāmrakaiḥ |

nīvāraistimiśaiścaiva punnāgaiścopaśobhitāḥ || 16 ||

cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi |

puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ || 17 ||

candanaispandanairnīpaiḥ parṇāsairlikucairapi |

dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ || 18 ||

idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam |

iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā || 19 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

acireṇā'śramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ || 20 ||

parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṅkhātamṛttikām |

sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām || 21 ||

śamīśākhābhirāstīrya dṛḍhapāśāvapāśitām |

kuśakāśaśaraiḥ parṇaissuparicchāditāṃ tathā || 22 ||

samīkṛtatalāṃ ramyāṃ cakāra laghuvikramaḥ |

nivāsaṃ rāghavasyārthe prekṣaṇīyamanuttamam || 23 ||

sahasā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīṃ godāvarīṃ tadā |

snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ || 24 ||

tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi |

darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam || 25 ||

sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ sītayā saha |

rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam || 26 ||

susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā |

atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt || 27 ||

prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho |

pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ || 28 ||

bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa |

tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama || 29 ||

evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ |

tasmin deśe bahuphale nyavasatsusukhaṃ vaśī || 30 ||

kañcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca |

anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||