2.97 Ayodhyakanda - Saptanavatitama Sargah

ॐ

2.97 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಸಪ್ತನವತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಸಪ್ತನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸುಸಂರಬ್ಧಂ ತು ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಮ್ ।

ರಾಮಸ್ತು ಪರಿಸಾನ್ತ್ವ್ಯಾಥ ವಚನಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಕಿಮತ್ರ ಧನುಷಾ ಕಾರ್ಯಮಸಿನಾ ವಾ ಸಚರ್ಮಣಾ ।

ಮಹೇಷ್ವಾಸೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೇ ಭರತೇ ಸ್ವಯಮಾಗತೇ ॥ 2 ॥

ಪಿತುಸ್ಸತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ಯ ಹತ್ವಾ ಭರತಮಾಗತಮ್ ।

ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ರಾಜ್ಯೇನ ಸಾಪವಾದೇನ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 3 ॥

ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಬಾನ್ಧವಾನಾಂ ವಾ ಮಿತ್ರಾಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷಯೇ ಭವೇತ್ ।

ನಾಹಂ ತತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾಂ ಭಕ್ಷಾನ್ವಿಷಕೃತಾನಿವ ॥ 4 ॥

ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಪೃಥಿವೀಂ ಚಾಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಇಚ್ಛಾಮಿ ಭವತಾಮರ್ಥೇ ಏತತ್ ಪ್ರತಿಶೃಣೋಮಿ ತೇ ॥ 5 ॥

ಭ್ರಾತ್ರೂಣಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಚ ಸುಖಾರ್ಥಂ ಚಾಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ರಾಜ್ಯಮಪ್ಯಹಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸತ್ಯೇನಾಽಯುಧಮಾಲಭೇ ॥ 6 ॥

ನೇಯಂ ಮಮ ಮಹೀ ಸೌಮ್ಯ ದುರ್ಲಭಾ ಸಾಗರಾಮ್ಬರಾ ।

ನ ಹೀಚ್ಛೇಯಮಧರ್ಮೇಣ ಶಕ್ರತ್ವಮಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 7 ॥

ಯದ್ವಿನಾ ಭರತಂ ತ್ವಾಂ ಚ ಶತ್ರುಘ್ನಂ ಚಾಪಿ ಮಾನದ ।

ಭವೇನ್ಮಮ ಸುಖಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭಸ್ಮ ತತ್ಕುರುತಾಂ ಶಿಖೀ ॥ 8 ॥

ಮನ್ಯೇಽಹಮಾಗತೋಽಯೋಧ್ಯಾಂ ಭರತೋ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಃ ।

ಮಮ ಪ್ರಾಣಾತ್ಪ್ರಿಯತರಃ ಕುಲಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರನ್ ॥ 9 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತಂ ಮಾಂ ಹಿ ಜಟಾವಲ್ಕಲಧಾರಿಣಮ್ ।

ಜಾನಕ್ಯಾಸಹಿತಂ ವೀರ ತ್ವಯಾ ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭ ॥ 10 ॥

ಸ್ನೇಹೇನಾಽಕ್ರಾನ್ತಹೃದಯ ಶ್ಶೋಕೇನಾಕುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ದ್ರಷ್ಟುಮಭ್ಯಾಗತೋ ಹ್ಯೇಷ ಭರತೋ ನಾನ್ಯಥಾಽಗತಃ ॥ 11 ॥

ಅಮ್ಬಾಂ ಚ ಕೈಕಯೀಂ ರುಷ್ಯ ಪರುಷಂ ಚಾಪ್ರಿಯಂ ವದನ್ ।

ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಪಿತರಂ ಶ್ರೀಮಾರ್ನಾಜ್ಯಂ ಮೇ ದಾತುಮಾಗತಃ ॥ 12 ॥

ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಯದೇಷೋಽಸ್ಮಾನ್ಭರತೋ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ ।

ಅಸ್ಮಾಸು ಮನಸಾಽಪ್ಯೇಷ ನಾಪ್ರಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಿದಾಚರೇತ್ ॥ 13 ॥

ವಿಪ್ರಿಯಂ ಕೃತಪೂರ್ವಂ ತೇ ಭರತೇನ ಕದಾ ನು ಕಿಮ್ ।

ಈದೃಶಂ ವಾ ಭಯಂ ತೇಽದ್ಯ ಭರತಂ ಯೋಽತ್ರ ಶಙ್ಕಸೇ ॥ 14 ॥

ನ ಹಿ ತೇ ನಿಷ್ಠುರಂ ವಾಚ್ಯೋ ಭರತೋ ನಾಪ್ರಿಯಂ ವಚಃ ।

ಅಹಂ ಹ್ಯಪ್ರಿಯಮುಕ್ತ ಸ್ಸ್ಯಾಂ ಭರತಸ್ಯಾಪ್ರಿಯೇ ಕೃತೇ ॥ 15 ॥

ಕಥಂ ನು ಪುತ್ರಾಃ ಪಿತರಂ ಹನ್ಯುಃ ಕಸ್ಯಾಂ ಚಿದಾಪದಿ ।

ಭ್ರಾತಾ ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಹನ್ಯಾತ್ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪ್ರಾಣಮಾತ್ಮನಃ ॥ 16 ॥

ಯದಿ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಹೇತೋಸ್ತ್ವಮಿಮಾಂ ವಾಚಂ ಪ್ರಭಾಷಸೇ ।

ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಜ್ಯಮಸ್ಮೈ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ॥ 17 ॥

ಉಚ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಭರತೋ ಮಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತದ್ವಚಃ ।

ರಾಜ್ಯಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತಿ ಬಾಢಮಿತ್ಯೇವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 18 ॥

ತಥೋಕ್ತೋ ಧರ್ಮಶೀಲೇನ ಭ್ರಾತ್ರಾ ತಸ್ಯ ಹಿತೇ ರತಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರವಿವೇಶೇವ ಸ್ವಾನಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಲಜ್ಜಯಾ ॥ 19 ॥

ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ವ್ರೀಲಿತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।

ತ್ವಾಂ ಮನ್ಯೇ ದ್ರಷ್ಟುಮಾಯಾತಃ ಪಿತಾ ದಶರಥ ಸ್ಸ್ವಯಮ್ ॥ 20 ॥

ವ್ರೀಲಿತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।

ಏಷ ಮನ್ಯೇ ಮಹಾಬಾಹುರಿಹಾಸ್ಮಾನ್ದ್ರಷ್ಟುಮಾಗತಃ ॥ 21 ॥

ಅಥವಾ ನೌ ಧ್ರುವಂ ಮನ್ಯೇ ಮನ್ಯಮಾನ ಸ್ಸುಖೋಚಿತೌ ।

ವನವಾಸಮನುಧ್ಯಾಯ ಗೃಹಾಯ ಪ್ರತಿನೇಷ್ಯತಿ ॥ 22 ॥

ಇಮಾಂ ವಾಪ್ಯೇಷ ವೈದೇಹೀಮತ್ಯನ್ತಸುಖಸೇವಿನೀಮ್ ।

ಪಿತಾ ಮೇ ರಾಘವ ಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ವನಾದಾದಾಯ ಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 23 ॥

ಏತೌ ತೌ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶೇತೇ ಗೋತ್ರವನ್ತೌ ಮನೋರಮೌ ।

ವಾಯುವೇಗಸಮೌ ವೀರ ಜವನೌ ತುರಗೋತ್ತಮೌ ॥ 24 ॥

ಸ ಏಷ ಸುಮಹಾಕಾಯಃ ಕಮ್ಪತೇ ವಾಹಿನೀಮುಖೇ ।

ನಾಗಶ್ಶತ್ರುಞ್ಜಯೋ ನಾಮ ವೃದ್ಧಸ್ತಾತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ॥ 25 ॥

ನ ತು ಪಶ್ಯಾಮಿ ತಚ್ಛತ್ರಂ ಪಾಣ್ಡುರಂ ಲೋಕಸತ್ಕೃತಮ್ । ಪಿತುರ್ದಿವ್ಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸಂಶಯೋ ಭವತೀಹ ಮೇ ॥ 26 ॥

ವೃಕ್ಷಾಗ್ರಾದವರೋಹ ತ್ವಂ ಕುರು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮದ್ವಚಃ ।

ಇತೀವ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ತಮುವಾಚ ಹ ॥ 27 ॥

ಅವತೀರ್ಯ ತು ಸಾಲಾಗ್ರಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸಮಿತಿಞ್ಜಯಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ತಸ್ಥೌ ರಾಮಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ॥ 28 ॥

ಭರತೇನಾಪಿ ಸನ್ದಿಷ್ಟಾ ಸಮ್ಮರ್ದೋ ನ ಭವೇದಿತಿ ।

ಸಮನ್ತಾತ್ತಸ್ಯ ಶೈಲಸ್ಯ ಸೇನಾ ವಾಸಮಕಲ್ಪಯತ್ ॥ 29 ॥

ಅಧ್ಯರ್ಧಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಚಮೂರ್ಯೋಜನಂ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಸಾ ।

ಪಾರ್ಶ್ವೇ ನ್ಯವಿಶದಾವೃತ್ಯ ಗಜವಾಜಿರಥಾಕುಲಾ ॥ 30 ॥

ಸಾ ಚಿತ್ರಕೂಟೇ ಭರತೇನ ಸೇನಾ ಧರ್ಮಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ವಿಧೂಯ ದರ್ಪಮ್ ।

ಪ್ರಸಾದನಾರ್ಥಂ ರಘುನನ್ದನಸ್ಯ ವಿರಾಜತೇ ನೀತಿಮತಾ ಪ್ರಣೀತಾ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha saptanavatitamassargaḥ |

susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodhamūrchitam |

rāmastu parisāntvyātha vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||

kimatra dhanuṣā kāryamasinā vā sacarmaṇā |

maheṣvāse mahāprājñe bharate svayamāgate || 2 ||

pitussatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatamāgatam |

kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena lakṣmaṇa || 3 ||

yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣaye bhavet |

nāhaṃ tatpratigṛhṇīyāṃ bhakṣānviṣakṛtāniva || 4 ||

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca pṛthivīṃ cāpi lakṣmaṇa |

icchāmi bhavatāmarthe etat pratiśṛṇomi te || 5 ||

bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ ca sukhārthaṃ cāpi lakṣmaṇa |

rājyamapyahamicchāmi satyenā'yudhamālabhe || 6 ||

neyaṃ mama mahī saumya durlabhā sāgarāmbarā |

na hīccheyamadharmeṇa śakratvamapi lakṣmaṇa || 7 ||

yadvinā bharataṃ tvāṃ ca śatrughnaṃ cāpi mānada |

bhavenmama sukhaṃ kiñcidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8 ||

manye'hamāgato'yodhyāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |

mama prāṇātpriyataraḥ kuladharmamanusmaran || 9 ||

śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |

jānakyāsahitaṃ vīra tvayā ca puruṣarṣabha || 10 ||

snehenā'krāntahṛdaya śśokenākulitendriyaḥ |

draṣṭumabhyāgato hyeṣa bharato nānyathā'gataḥ || 11 ||

ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya paruṣaṃ cāpriyaṃ vadan |

prasādya pitaraṃ śrīmārnājyaṃ me dātumāgataḥ || 12 ||

prāptakālaṃ yadeṣo'smānbharato draṣṭumicchati |

asmāsu manasā'pyeṣa nāpriyaṃ kiñcidācaret || 13 ||

vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ te bharatena kadā nu kim |

īdṛśaṃ vā bhayaṃ te'dya bharataṃ yo'tra śaṅkase || 14 ||

na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato nāpriyaṃ vacaḥ |

ahaṃ hyapriyamukta ssyāṃ bharatasyāpriye kṛte || 15 ||

kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ cidāpadi |

bhrātā vā bhrātaraṃ hanyātsaumitre prāṇamātmanaḥ || 16 ||

yadi rājyasya hetostvamimāṃ vācaṃ prabhāṣase |

vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyamasmai pradīyatām || 17 ||

ucyamāno'pi bharato mayā lakṣmaṇa tadvacaḥ |

rājyamasmai prayaccheti bāḍhamityeva vakṣyati || 18 ||

tathokto dharmaśīlena bhrātrā tasya hite rataḥ |

lakṣmaṇaḥ praviveśeva svāni gātrāṇi lajjayā || 19 ||

tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvāca ha |

tvāṃ manye draṣṭumāyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20 ||

vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha |

eṣa manye mahābāhurihāsmāndraṣṭumāgataḥ || 21 ||

athavā nau dhruvaṃ manye manyamāna ssukhocitau |

vanavāsamanudhyāya gṛhāya pratineṣyati || 22 ||

imāṃ vāpyeṣa vaidehīmatyantasukhasevinīm |

pitā me rāghava śśrīmānvanādādāya yāsyati || 23 ||

etau tau samprakāśete gotravantau manoramau |

vāyuvegasamau vīra javanau turagottamau || 24 ||

sa eṣa sumahākāyaḥ kampate vāhinīmukhe |

nāgaśśatruñjayo nāma vṛddhastātasya dhīmataḥ || 25 ||

na tu paśyāmi tacchatraṃ pāṇḍuraṃ lokasatkṛtam | piturdivyaṃ mahābāho saṃśayo bhavatīha me || 26 ||

vṛkṣāgrādavaroha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvacaḥ |

itīva rāmo dharmātmā saumitriṃ tamuvāca ha || 27 ||

avatīrya tu sālāgrāttasmātsa samitiñjayaḥ |

lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ || 28 ||

bharatenāpi sandiṣṭā sammardo na bhavediti |

samantāttasya śailasya senā vāsamakalpayat || 29 ||

adhyardhamikṣvākucamūryojanaṃ parvatasya sā |

pārśve nyaviśadāvṛtya gajavājirathākulā || 30 ||

sā citrakūṭe bharatena senā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |

prasādanārthaṃ raghunandanasya virājate nītimatā praṇītā || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||