2.9 Ayodhyakanda - Navama Sargah

ॐ

2.9 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ನವಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ನವಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಕೈಕೇಯೀ ಕ್ರೋಧೇನ ಜ್ವಲಿತಾನನಾ ।

ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಂ ವಿನಿಶ್ವಸ್ಯ ಮನ್ಥರಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಅದ್ಯ ರಾಮಮಿತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವನಂ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮ್ಯಹಮ್ ।

ಯೌವರಾಜ್ಯೇ ಚ ಭರತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಭಿಷೇಚಯೇ ॥ 2 ॥

ಇದಂ ತ್ವಿದಾನೀಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯ ಕೇನೋಪಾಯೇನ ಮನ್ಥರೇ ।

ಭರತಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ನ ತು ರಾಮಃ ಕಥಞ್ಚನ ॥ 3 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾ ತಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ ।

ರಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಿಂಸನ್ತೀ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 4 ॥

ಹನ್ತೇದಾನೀಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕೈಕೇಯಿ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಚ ಮೇ ।

ಯಥಾ ತೇ ಭರತೋ ರಾಜ್ಯಂ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ಕೇವಲಮ್ ॥ 5 ॥

ಕಿಂ ನ ಸ್ಮರಸಿ ಕೈಕೇಯಿ ಸ್ಮರನ್ತೀ ವಾ ನಿಗೂಹಸೇ ।

ಯದುಚ್ಯಮಾನಮಾತ್ಮಾರ್ಥಂ ಮತ್ತಸ್ತ್ವಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 6 ॥

ಮಯೋಚ್ಯಮಾನಂ ಯದಿ ತೇ ಶ್ರೋತುಂ ಛನ್ದೋ ವಿಲಾಸಿನಿ ।

ಶ್ರೂಯತಾಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚಾಪಿ ವಿಮೃಶ್ಯತಾಮ್ ॥ 7 ॥

ಶ್ರುತ್ವೈವಂ ವಚನಂ ತಸ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾಯಾಸ್ತು ಕೈಕೇಯೀ ।

ಕಿಞ್ಚಿದುತ್ಥಾಯ ಶಯನಾತ್ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಾದಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 8 ॥

ಕಥಯ ತ್ವಂ ಮಮೋಪಾಯಂ ಕೇನೋಪಾಯೇನ ಮನ್ಥರೇ ।

ಭರತಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ನ ತು ರಾಮಃ ಕಥಞ್ಚನ ॥ 9 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾ ತಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ ।

ರಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಿಂಸನ್ತೀ ಕುಬ್ಜಾ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 10 ॥

ತವ ದೈವಾಸುರೇ ಯುದ್ಧೇ ಸಹ ರಾಜರ್ಷಿಭಿಃ ಪತಿಃ ।

ಅಗಚ್ಛತ್ತ್ವಾಮುಪಾದಾಯ ದೇವರಾಜಸ್ಯ ಸಾಹ್ಯಕೃತ್ ॥ 11 ॥

ದಿಶಮಾಸ್ಥಾಯ ವೈ ದೇವಿ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಣ್ಡಕಾನ್ಪ್ರತಿ ।

ವೈಜಯನ್ತಮಿತಿ ಖ್ಯಾತಂ ಪುರಂ ಯತ್ರ ತಿಮಿಧ್ವಜಃ ॥ 12 ॥

ಸ ಶಮ್ಬರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಶ್ಶತಮಾಯೋ ಮಹಾಸುರಃ ।

ದದೌ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಾಮಂ ದೇವಸಙ್ಘೈರನಿರ್ಜಿತಃ ॥ 13 ॥

ತಸ್ಮಿನ್ಮಹತಿ ಸಙ್ಗ್ರಾಮೇ ಪುರುಷಾನ್ಕ್ಷತವಿಕ್ಷತಾನ್ ।

ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಸುಪ್ತಾನ್ಘ್ನನ್ತಿ ಸ್ಮ ತರಸಾಽಽಸಾದ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ॥ 14 ॥

ತತ್ರಾಕರೋನ್ಮಹದ್ಯುದ್ಧಂ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ತದಾ ।

ಅಸುರೈಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುಶ್ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಶಕಲೀಕೃತಃ ॥ 15 ॥

ಅಪವಾಹ್ಯ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಸಙ್ಗ್ರಾಮಾನ್ನಷ್ಟಚೇತನಃ ।

ತತ್ರಾಪಿ ವಿಕ್ಷತಶ್ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಪತಿಸ್ತೇ ರಕ್ಷಿತಸ್ತ್ವಯಾ ॥ 16 ॥

ತುಷ್ಟೇನ ತೇನ ದತ್ತೌ ತೇ ದ್ವೌ ವರೌ ಶುಭದರ್ಶನೇ ।

ಸ ತ್ವಯೋಕ್ತಃ ಪತಿರ್ದೇವಿ ಯದೇಚ್ಛೇಯಂ ತದಾ ವರೌ ॥ 17 ॥

ಗೃಹ್ಣೀಯಾಮಿತಿ ತತ್ತೇನ ತಥೇತ್ಯುಕ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಅನಭಿಜ್ಞಾಮ್ಹ್ಯಹಂ ದೇವಿ ತ್ವಯೈವ ಕಥಿತಾ ಪುರಾ ॥ 18 ॥

ಕಥೈಷಾ ತವ ತು ಸ್ನೇಹಾನ್ಮನಸಾ ಧಾರ್ಯತೇ ಮಯಾ ।

ರಾಮಾಭಿಷೇಕಸಮ್ಭಾರಾನ್ನಿಗೃಹ್ಯ ವಿನಿವರ್ತಯ ॥ 19 ॥

ತೌ ವರೌ ಯಾಚ ಭರ್ತಾರಂ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ।

ಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ತ್ವಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ ॥ 20 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ರಾಮೇ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ವನಮ್ ।

ಪ್ರಜಾಭಾವಗತಸ್ನೇಹಸ್ಸ್ಥಿರಃ ಪುತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 21 ॥

ಕ್ರೋಧಾಗಾರಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಽದ್ಯ ಕ್ರುದ್ಧೇವಾಶ್ವಪತೇಸ್ಸುತೇ ।

ಶೇಷ್ವಾಽನನ್ತರ್ಹಿತಾಯಾಂ ತ್ವಂ ಭೂಮೌ ಮಲಿನವಾಸಿನೀ ॥ 22 ॥

ಮಾಸ್ಮೈನಂ ಪ್ರತ್ಯುದೀಕ್ಷೇಥಾ ಮಾ ಚೈನಮಭಿಭಾಷಥಾಃ ।

ರುದನ್ತೀ ಚಾಪಿ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಗತ್ಯಾಂ ಶೋಕಲಾಲಸಾ ॥ 23 ॥

ದಯಿತಾ ತ್ವಂ ಸದಾ ಭರ್ತುರತ್ರ ಮೇ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಶಯಃ ।

ತ್ವತ್ಕೃತೇ ಸ ಮಹಾರಾಜೋ ವಿಶೇದಪಿ ಹುತಾಶನಮ್ ॥ 24 ॥

ನ ತ್ವಾಂ ಕ್ರೋಧಯಿತುಂ ಶಕ್ತೋ ನ ಕ್ರೃದ್ಧಾಂ ಪ್ರತ್ಯುದೀಕ್ಷಿತುಮ್ ।

ತವ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ರಾಜಾ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾನಪಿ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್ ॥ 25 ॥

ನ ಹ್ಯತಿಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ತಸ್ತವ ವಾಕ್ಯಂ ಮಹೀಪತಿಃ ।

ಮನ್ದಸ್ವಭಾವೇ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಸೌಭಾಗ್ಯಬಲಮಾತ್ಮನಃ ॥ 26 ॥

ಮಣಿಮುಕ್ತಂ ಸುವರ್ಣಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।

ದದ್ಯಾದ್ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ಮಾಸ್ಮ ತೇಷು ಮನಃ ಕೃಥಾಃ ॥ 27 ॥

ಯೌ ತೌ ದೈವಾಸುರೇ ಯುದ್ಧೇ ವರೌ ದಶರಥೋಽದದಾತ್ ।

ತೌ ಸ್ಮಾರಯ ಮಹಾಭಾಗೇ ಸೋಽರ್ಥೋ ನ ತ್ವಾಮತಿಕ್ರಮೇತ್ ॥ 28 ॥

ಯದಾತು ತೇ ವರಂ ದದ್ಯಾತ್ಸ್ವಯಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ರಾಘವಃ ।

ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯ ಮಹಾರಾಜಂ ತ್ವಮಿಮಂ ವೃಣುಯಾ ವರಮ್ ॥ 29 ॥

ರಾಮಂ ಪ್ರವ್ರಾಜಯಾರಣ್ಯೇ ನವ ವರ್ಷಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಚ ।

ಭರತಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ರಾಜಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಥಿವರ್ಷಭಃ ॥ 30 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ರಾಮೇ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ವನಮ್ ।

ರೂಢಶ್ಚ ಕೃತಮೂಲಶ್ಚ ಶೇಷಂ ಸ್ಥಾಸ್ಯತಿ ತೇ ಸುತಃ ॥ 31 ॥

ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಚೈವ ದೇವಿ ಯಾಚಸ್ವ ತಂ ವರಮ್ ।

ಏವಂ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಾರ್ಥಾಸ್ತವ ಭಾಮಿನಿ ॥ 32 ॥

ಏವಂ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತಶ್ಚೈವ ರಾಮೋಽರಾಮೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ಭರತಶ್ಚ ಹತಾಮಿತ್ರಸ್ತವ ರಾಜಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 33 ॥

ಯೇನ ಕಾಲೇನ ರಾಮಶ್ಚ ವನಾತ್ಪ್ರತ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯತಿ ।

ತೇನ ಕಾಲೇನ ಪುತ್ರಸ್ತೇ ಕೃತಮೂಲೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 34 ॥

ಸುಗೃಹೀತಮನುಷ್ಯಶ್ಚ ಸುಹೃದ್ಭಿಸ್ಸಾರ್ಧಮಾತ್ಮವಾನ್ ।

ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ನು ಮನ್ಯೇಽಹಂ ರಾಜಾನಂ ವೀತಸಾಧ್ವಸಾ ॥ 35 ॥

ರಾಮಾಭಿಷೇಕಸಙ್ಕಲ್ಪಾನ್ನಿಗೃಹ್ಯ ವಿನಿವರ್ತಯ ।

ಅನರ್ಥಮರ್ಥರೂಪೇಣ ಗ್ರಾಹಿತಾ ಸಾ ತತಸ್ತಯಾ ॥ 36 ॥

ಹೃಷ್ಟಾ ಪ್ರತೀತಾ ಕೈಕೇಯೀ ಮನ್ಥರಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಸಾ ಹಿ ವಾಕ್ಯೇನ ಕುಬ್ಜಾಯಾಃ ಕಿಶೋರೀವೋತ್ಪಥಂ ಗತಾ ॥ 37 ॥

ಕೈಕೇಯೀ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಪರಂ ಪರಮದರ್ಶನಾ ।

ಕುಬ್ಜೇ ತ್ವಾಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಭಿಥಾಯಿನೀಮ್ ॥ 38 ॥

ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಸಿ ಕುಬ್ಜಾನಾಮುತ್ತಮಾ ಬುದ್ಧಿನಿಶ್ಚಯೇ ।

ತ್ವಮೇವ ತು ಮಮಾಽರ್ಥೇಷು ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಹಿತೈಷಿಣೀ ॥ 39 ॥

ನಾಹಂ ಸಮವಬುಧ್ಯೇಯಂ ಕುಬ್ಜೇ ರಾಜ್ಞಶ್ಚಿಕೀರ್ಷಿತಮ್ ।

ಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ಕುಬ್ಜಾ ವಕ್ರಾಃ ಪರಮದಾರುಣಾಃ ॥ 40 ॥

ತ್ವಂ ಪದ್ಮಮಿವ ವಾತೇನ ಸನ್ನತಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾ ।

ಉರಸ್ತೇಽಭಿನಿವಿಷ್ಟಂ ವೈ ಯಾವತ್ಸ್ಕನ್ಧಾತ್ ಸಮುನ್ನತಮ್ ॥ 41 ॥

ಅಧಸ್ತಾಚ್ಚೋದರಂ ಶಾತಂ ಸುನಾಭಮಿವ ಲಜ್ಜಿತಮ್ ।

ಪರಿಪೂರ್ಣಂ ತು ಜಘನಂ ಸುಪೀನೌ ಚ ಪಯೋಧರೌ ॥ 42 ॥

ವಿಮಲೇನ್ದುಸಮಂ ವಕ್ತ್ರಮಹೋರಾಜಸಿ ಮನ್ಥರೇ ।

ಜಘನಂ ತವ ನಿರ್ಘುಷ್ಟಂ ರಶನಾದಾಮಶೋಭಿತಮ್ ॥ 43 ॥

ಜಙ್ಘೇ ಭೃಶಮುಪನ್ಯಸ್ತೇ ಪಾದೌ ಚಾಪ್ಯಾಯತಾವುಭೌ ।

ತ್ವಮಾಯತಾಭ್ಯಾಂ ಸಕ್ಥಿಭ್ಯಾಂ ಮನ್ಥರೇ ಕ್ಷೌಮವಾಸಿನೀ ॥ 44 ॥

ಅಗ್ರತೋ ಮಮ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ರಾಜಹಂಸೀವ ರಾಜಸೇ ।

ಆಸನ್ಯಾಶ್ಶಮ್ಬರೇ ಮಾಯಾಸ್ಸಹಸ್ರಮಸುರಾಧಿಪೇ ॥ 45 ॥

ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವಯಿ ನಿವಿಷ್ಟಾಸ್ತಾ ಭೂಯಶ್ಚಾನ್ಯಾಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ।

ತವೇದಂ ಸ್ಥಗು ಯದ್ದೀರ್ಘಂ ರಥಘೋಣಮಿವಾಯತಮ್ ॥ 46 ॥

ಮತಯಃ ಕ್ಷತ್ರವಿದ್ಯಾಶ್ಚ ಮಾಯಾಶ್ಚಾತ್ರ ವಸನ್ತಿ ತೇ ।

ಅತ್ರ ತೇ ಪ್ರತಿಮೋಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಲಾಂ ಕುಬ್ಜೇ ಹಿರಣ್ಮಯೀಮ್ ॥ 47 ॥

ಅಭಿಷಿಕ್ತೇ ಚ ಭರತೇ ರಾಘವೇ ಚ ವನಂ ಗತೇ ।

ಜಾತ್ಯೇನ ಚ ಸುವರ್ಣೇನ ಸುನಿಷ್ಟಪ್ತೇನ ಮನ್ಥರೇ ॥ 48 ॥

ಲಬ್ಧಾರ್ಥಾ ಚ ಪ್ರತೀತಾ ಚ ಲೇಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಸ್ಥಗು ।

ಮುಖೇ ಚ ತಿಲಕಂ ಚಿತ್ರಂ ಜಾತರೂಪಮಯಂ ಶುಭಮ್ ॥ 49 ॥

ಕಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಕುಬ್ಜೇ ಶುಭಾನ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ ।

ಪರಿಧಾಯ ಶುಭೇ ವಸ್ತ್ರೇ ದೇವತೇವ ಚರಿಷ್ಯಸಿ ॥ 50 ॥

ಚನ್ದ್ರಮಾಹ್ವಯಮಾನೇನ ಮುಖೇನಾಪ್ರತಿಮಾನನಾ ।

ಗಮಿಷ್ಯಸಿ ಗತಿಂ ಮುಖ್ಯಾಂ ಗರ್ವಯನ್ತೀ ದ್ವಿಷಜ್ಜನಮ್ ॥ 51 ॥

ತವಾಪಿ ಕುಬ್ಜಾಃ ಕುಬ್ಜಾಯಾಸ್ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾಃ ।

ಪಾದೌ ಪರಿಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯಥೈವ ತ್ವಂ ಸದಾ ಮಮ ॥ 52 ॥

ಇತಿ ಪ್ರಶಸ್ಯಮಾನಾ ಸಾ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಶಯಾನಾಂ ಶಯನೇ ಶುಭ್ರೇ ವೇದ್ಯಾಮಗ್ನಿಶಿಖಾಮಿವ ॥ 53 ॥

ಗತೋದಕೇ ಸೇತುಬನ್ಧೋ ನ ಕಲ್ಯಾಣಿ ವಿಧೀಯತೇ ।

ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಕುರು ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಜಾನಮನುದರ್ಶಯ ॥ 54 ॥

ತಥಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತಾ ದೇವೀ ಗತ್ವಾ ಮನ್ಥರಯಾ ಸಹ ।

ಕ್ರೋಧಾಗಾರಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಸೌಭಾಗ್ಯಮದಗರ್ವಿತಾ ॥ 55 ॥

ಅನೇಕಶತಸಾಹಸ್ರಂ ಮುಕ್ತಾಹಾರಂ ವರಾಙ್ಗನಾ ।

ಅವಮುಚ್ಯ ವರಾರ್ಹಾಣಿ ಶುಭಾನ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ ॥ 56 ॥

ತತೋ ಹೇಮೋಪಮಾ ತತ್ರ ಕುಬ್ಜಾವಾಕ್ಯವಶಂ ಗತಾ ।

ಸಂವಿಶ್ಯ ಭೂಮೌ ಕೈಕೇಯೀ ಮನ್ಥರಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 57 ॥

ಇಹ ವಾ ಮಾಂ ಮೃತಾಂ ಕುಬ್ಜೇ ನೃಪಾಯಾವೇದಯಿಷ್ಯಸಿ ।

ವನಂ ತು ರಾಘವೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಭರತಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ಕ್ಷಿತಿಮ್ ॥ 58 ॥

ನ ಸುವರ್ಣೇನ ಮೇ ಹ್ಯರ್ಥೋ ನ ರತ್ನೈರ್ನ ಚ ಭೂಷಣೈಃ ।

ಏಷ ಮೇ ಜೀವಿತಸ್ಯಾನ್ತೋ ರಾಮೋ ಯದ್ಯಭಿಷಿಚ್ಯತೇ ॥ 59 ॥

ಅಥೋ ಪುನಸ್ತಾಂ ಮಹಿಷೀಂ ಮಹೀಕ್ಷಿತೋ ವಚೋಭಿರತ್ಯರ್ಥಮಹಾಪರಾಕ್ರಮೈಃ ।

ಉವಾಚ ಕುಬ್ಜಾ ಭರತಸ್ಯ ಮಾತರಂ ಹಿತಂ ವಚೋ ರಾಮಮುಪೇತ್ಯ ಚಾಹಿತಮ್ ॥ 60 ॥

ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ಹಿ ರಾಘವೋ ಯದಿ ಧ್ರುವಂ ತ್ವಂ ಸಸುತಾ ಚ ತಪ್ಸ್ಯಸೇ ।

ಅತೋ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಯತಸ್ವ ತತ್ತಥಾ ಯಥಾ ಸುತಸ್ತೇ ಭರತೋಽಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 61 ॥

ತಥಾಽತಿವಿದ್ಧಾ ಮಹಿಷೀ ತು ಕುಬ್ಜಯಾ ಸಮಾಹತಾ ವಾಗಿಷುಭಿರ್ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ।

ನಿಧಾಯಹಸ್ತೌ ಹೃದಯೇಽತಿವಿಸ್ಮಿತಾ ಶಶಂಸ ಕುಬ್ಜಾಂ ಕುಪಿತಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 62 ॥

ಯಮಸ್ಯ ವಾ ಮಾಂ ವಿಷಯಂ ಗತಾಮಿತೋ ನಿಶಾಮ್ಯ ಕುಬ್ಜೇ ಪ್ರತಿವೇದಯಿಷ್ಯಸಿ ।

ವನಂ ಗತೇ ವಾ ಸುಚಿರಾಯ ರಾಘವೇ ಸಮೃದ್ಧಕಾಮೋ ಭರತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 63 ॥

ಅಹಂ ಹಿ ನೈವಾಸ್ತರಣಾನಿ ನ ಸ್ರಜೋ ನ ಚನ್ದನಂ ನಾಞ್ಜನಪಾನಭೋಜನಮ್ ।

ನ ಕಿಞ್ಚಿದಿಚ್ಛಾಮಿ ನ ಚೇಹ ಜೀವಿತಂ ನ ಚೇದಿತೋ ಗಚ್ಛತಿ ರಾಘವೋ ವನಮ್ ॥ 64 ॥

ಅಥೈತದುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಸುದಾರುಣಂ ನಿಧಾಯ ಸರ್ವಾಭರಣಾನಿ ಭಾಮಿನೀ ।

ಅಸಂವೃತಾಮಾಸ್ತರಣೇನ ಮೇದಿನೀಂ ತದಾಽಧಿಶಿಶ್ಯೇ ಪತಿತೇವ ಕಿನ್ನರೀ ॥ 65 ॥

ಉದೀರ್ಣಸಂರಮ್ಭತಮೋವೃತಾನನಾ ತಥಾಽವಮುಕ್ತೋತ್ತಮಮಾಲ್ಯಭೂಷಣಾ ।

ನರೇನ್ದ್ರಪತ್ನೀ ವಿಮನಾ ಬಭೂವ ಸಾ ತಮೋವೃತಾ ದ್ಯೌರಿವ ಮಗ್ನತಾರಕಾ ॥ 66 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ನವಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha navamassargaḥ |

evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā |

dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya mantharāmidamabravīt || 1 ||

adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham |

yauvarājye ca bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye || 2 ||

idaṃ tvidānīṃ sampaśya kenopāyena manthare |

bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 3 ||

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |

rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt || 4 ||

hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me |

yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam || 5 ||

kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase |

yaducyamānamātmārthaṃ mattastvaṃ śrotumicchasi || 6 ||

mayocyamānaṃ yadi te śrotuṃ chando vilāsini |

śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā cāpi vimṛśyatām || 7 ||

śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikeyī |

kiñcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt || 8 ||

kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare |

bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 9 ||

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |

rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt || 10 ||

tava daivāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ |

agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt || 11 ||

diśamāsthāya vai devi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati |

vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ || 12 ||

sa śambara iti khyātaśśatamāyo mahāsuraḥ |

dadau śakrasya saṅgrāmaṃ devasaṅghairanirjitaḥ || 13 ||

tasminmahati saṅgrāme puruṣānkṣatavikṣatān |

rātrau prasuptānghnanti sma tarasā''sādya rākṣasāḥ || 14 ||

tatrākaronmahadyuddhaṃ rājā daśarathastadā |

asuraiśca mahābāhuśśastraiśca śakalīkṛtaḥ || 15 ||

apavāhya tvayā devi saṅgrāmānnaṣṭacetanaḥ |

tatrāpi vikṣataśśastraiḥ patiste rakṣitastvayā || 16 ||

tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane |

sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau || 17 ||

gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā |

anabhijñāmhyahaṃ devi tvayaiva kathitā purā || 18 ||

kathaiṣā tava tu snehānmanasā dhāryate mayā |

rāmābhiṣekasambhārānnigṛhya vinivartaya || 19 ||

tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam |

pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa || 20 ||

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |

prajābhāvagatasnehassthiraḥ putro bhaviṣyati || 21 ||

krodhāgāraṃ praviśyā'dya kruddhevāśvapatessute |

śeṣvā'nantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī || 22 ||

māsmainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ |

rudantī cāpi taṃ dṛṣṭvā jagatyāṃ śokalālasā || 23 ||

dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ |

tvatkṛte sa mahārājo viśedapi hutāśanam || 24 ||

na tvāṃ krodhayituṃ śakto na krṛddhāṃ pratyudīkṣitum |

tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet || 25 ||

na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ |

mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ || 26 ||

maṇimuktaṃ suvarṇāni ratnāni vividhāni ca |

dadyāddaśaratho rājā māsma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 27 ||

yau tau daivāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt |

tau smāraya mahābhāge so'rtho na tvāmatikramet || 28 ||

yadātu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ |

vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam || 29 ||

rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca |

bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ || 30 ||

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |

rūḍhaśca kṛtamūlaśca śeṣaṃ sthāsyati te sutaḥ || 31 ||

rāmapravrājanaṃ caiva devi yācasva taṃ varam |

evaṃ siddhyanti putrasya sarvārthāstava bhāmini || 32 ||

evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati |

bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati || 33 ||

yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati |

tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati || 34 ||

sugṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhissārdhamātmavān |

prāptakālaṃ nu manye'haṃ rājānaṃ vītasādhvasā || 35 ||

rāmābhiṣekasaṅkalpānnigṛhya vinivartaya |

anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā || 36 ||

hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt |

sā hi vākyena kubjāyāḥ kiśorīvotpathaṃ gatā || 37 ||

kaikeyī vismayaṃ prāptā paraṃ paramadarśanā |

kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhithāyinīm || 38 ||

pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye |

tvameva tu mamā'rtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī || 39 ||

nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam |

santi dussaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramadāruṇāḥ || 40 ||

tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |

uraste'bhiniviṣṭaṃ vai yāvatskandhāt samunnatam || 41 ||

adhastāccodaraṃ śātaṃ sunābhamiva lajjitam |

paripūrṇaṃ tu jaghanaṃ supīnau ca payodharau || 42 ||

vimalendusamaṃ vaktramahorājasi manthare |

jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam || 43 ||

jaṅghe bhṛśamupanyaste pādau cāpyāyatāvubhau |

tvamāyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsinī || 44 ||

agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase |

āsanyāśśambare māyāssahasramasurādhipe || 45 ||

sarvāstvayi niviṣṭāstā bhūyaścānyāssahasraśaḥ |

tavedaṃ sthagu yaddīrghaṃ rathaghoṇamivāyatam || 46 ||

matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti te |

atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm || 47 ||

abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate |

jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena manthare || 48 ||

labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu |

mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham || 49 ||

kārayiṣyāmi te kubje śubhānyābharaṇāni ca |

paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi || 50 ||

candramāhvayamānena mukhenāpratimānanā |

gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam || 51 ||

tavāpi kubjāḥ kubjāyāssarvābharaṇabhūṣitāḥ |

pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama || 52 ||

iti praśasyamānā sā kaikeyīmidamabravīt |

śayānāṃ śayane śubhre vedyāmagniśikhāmiva || 53 ||

gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate |

uttiṣṭha kuru kalyāṇi rājānamanudarśaya || 54 ||

tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha |

krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā || 55 ||

anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā |

avamucya varārhāṇi śubhānyābharaṇāni ca || 56 ||

tato hemopamā tatra kubjāvākyavaśaṃ gatā |

saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharāmidamabravīt || 57 ||

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi |

vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim || 58 ||

na suvarṇena me hyartho na ratnairna ca bhūṣaṇaiḥ |

eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate || 59 ||

atho punastāṃ mahiṣīṃ mahīkṣito vacobhiratyarthamahāparākramaiḥ |

uvāca kubjā bharatasya mātaraṃ hitaṃ vaco rāmamupetya cāhitam || 60 ||

prapatsyate rājyamidaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase |

ato hi kalyāṇi yatasva tattathā yathā sutaste bharato'bhiṣekṣyate || 61 ||

tathā'tividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāgiṣubhirmuhurmuhuḥ |

nidhāyahastau hṛdaye'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ || 62 ||

yamasya vā māṃ viṣayaṃ gatāmito niśāmya kubje prativedayiṣyasi |

vanaṃ gate vā sucirāya rāghave samṛddhakāmo bharato bhaviṣyati || 63 ||

ahaṃ hi naivāstaraṇāni na srajo na candanaṃ nāñjanapānabhojanam |

na kiñcidicchāmi na ceha jīvitaṃ na cedito gacchati rāghavo vanam || 64 ||

athaitaduktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī |

asaṃvṛtāmāstaraṇena medinīṃ tadā'dhiśiśye patiteva kinnarī || 65 ||

udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathā'vamuktottamamālyabhūṣaṇā |

narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyauriva magnatārakā || 66 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navamassargaḥ ||