2.83 Ayodhyakanda - Tryashititama Sargah

ॐ

2.83 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರ್ಯಾಶೀತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರ್ಯಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತ ಸ್ಸಮುತ್ಥಿತಃ ಕಾಲ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಸ್ಯನ್ದನೋತ್ತಮಮ್ ।

ಪ್ರಯಯೌ ಭರತಶ್ಶೀಘ್ರಂ ರಾಮದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ॥ 1 ॥

ಅಗ್ರತಃ ಪ್ರಯಯುಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಮನ್ತ್ರಿಪುರೋಧಸಃ ।

ಅಧಿರುಹ್ಯ ಹಯೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್ರಥಾನ್ಸೂರ್ಯರಥೋಪಮಾನ್ ॥ 2 ॥

ನವನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಪಿತಾನಿ ಯಥಾವಿಧಿ ।

ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದನಮ್ ॥ 3 ॥

ಷಷ್ಟೀ ರಥಸಹಸ್ರಾಣಿ ಧನ್ವಿನೋ ವಿವಿಧಾಯುಧಾಃ ।

ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಂ ರಾಜಪುತ್ರಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್ ॥ 4 ॥

ಶತಂ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಶ್ವಾನಾಂ ಸಮಾರೂಢಾನಿ ರಾಘವಮ್ ।

ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಂ ಸತ್ಯಸನ್ಧಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ॥ 5 ॥

ಕೈಕೇಯೀ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀ ।

ರಾಮಾನಯನಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಯಯುರ್ಯಾನೇನ ಭಾಸ್ವತಾ ॥ 6 ॥

ಪ್ರಯಾತಾಶ್ಚಾರ್ಯಸಙ್ಘಾತಾ ರಾಮಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।

ತಸ್ಯೈವ ಚ ಕಥಾಶ್ಚಿತ್ರಾಃ ಕುರ್ವಾಣಾ ಹೃಷ್ಟಮಾನಸಾಃ ॥ 7 ॥

ಮೇಘಶ್ಯಾಮಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಸ್ಥಿರಸತ್ತ್ವಂ ದೃಢವ್ರತಮ್ ।

ಕದಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ರಾಮಂ ಜಗತ ಶ್ಶೋಕನಾಶನಮ್ ॥ 8 ॥

ದೃಷ್ಟ ಏವ ಹಿ ನ ಶ್ಶೋಕಮಪನೇಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ ।

ತಮ ಸ್ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮುದ್ಯನ್ನಿವ ಭಾಸ್ಕರಃ ॥ 9 ॥

ಇತ್ಯೇವಂ ಕಥಯನ್ತಸ್ತೇ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಕಥಾ ಶ್ಶುಭಾಃ ।

ಪರಿಷ್ವಜಾನಾಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಯಯುರ್ನಾಗರಿಕಾ ಜನಾಃ ॥ 10 ॥

ಯೇ ಚ ತತ್ರಾಪರೇ ಸರ್ವೇ ಸಮ್ಮತಾ ಯೇ ಚ ನೈಗಮಾಃ ।

ರಾಮಂ ಪ್ರತಿ ಯಯುರ್ಹೃಷ್ಟಾ ಸ್ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಕೃತಯಸ್ತಥಾ ॥ 11 ॥

ಮಣಿಕಾರಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಕುಮ್ಭಕಾರಾಶ್ಚ ಶೋಭನಾಃ ।

ಸೂತ್ರಕರ್ಮಕೃತಶ್ಚೈವ ಯೇ ಚ ಶಸ್ತ್ರೋಪಜೀವಿನಃ ॥ 12 ॥

ಮಯೂರಕಾಃ ಕ್ರಾಕಚಿಕಾ ರೋಚಕಾ ವೇಧಕಾಸ್ತಥಾ ।

ದನ್ತಕಾರಾ ಸ್ಸುಧಾಕಾರಾ ಸ್ತಥಾ ಗನ್ಧೋಪಜೀವಿನಃ ॥ 13 ॥

ಸುವರ್ಣಕಾರಾಃ ಪ್ರಖ್ಯಾತಾಸ್ತಥಾ ಕಮ್ಬಲಧಾವಕಾಃ ।

ಸ್ನಾಪಕೋಷ್ಣೋದಕಾ ವೈದ್ಯಾಧೂಪಕಾಶ್ಶೌಣ್ಡಿಕಾಸ್ತಥಾ ॥ 14 ॥

ರಜಕಾಸ್ತುನ್ನವಾಯಾಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಘೋಷಮಹತ್ತರಾಃ ।

ಶೈಲೂಷಾಶ್ಚ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಯಯುಃ ಕೈವರ್ತಕಾಸ್ತಥಾ ॥ 15 ॥

ಸಮಾಹಿತಾ ವೇದವಿದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೃತ್ತಸಮ್ಮತಾಃ ।

ಗೋರಥೈರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಮನುಜಗ್ಮು ಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 16 ॥

ಸುವೇಷಾ ಶ್ಶುದ್ಧವಸನಾಸ್ತಾಮ್ರಮೃಷ್ಟಾನುಲೇಪನಾಃ ।

ಸರ್ವೇ ತೇ ವಿವಿಧೈರ್ಯಾನೈ ಶ್ಶನೈರ್ಭರತಮನ್ವಯುಃ ॥ 17 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತಾ ಸೇನಾ ಸಾಽನ್ವಯಾತ್ಕೈಕಯೀಸುತಮ್ ।

ಭ್ರಾತುರಾನಯನೇ ಯಾನ್ತಂ ಭರತಂ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್ ॥ 18 ॥

ತೇ ಗತ್ವಾ ದೂರಮಧ್ವಾನಂ ರಥಯಾನಾಶ್ವಕುಞ್ಜರೈಃ ।

ಸಮಾಸೇದುಸ್ತತೋ ಗಙ್ಗಾಂ ಶೃಙ್ಗೀಬೇರಪುರಂ ಪ್ರತಿ ॥ 19 ॥

ಯತ್ರ ರಾಮಸಖೋ ವೀರೋ ಗುಹೋ ಜ್ಞಾತಿಗಣೈರ್ವೃತಃ ।

ನಿವಸತ್ಯಪ್ರಮಾದೇನ ದೇಶಂ ತಂ ಪರಿಪಾಲಯನ್ ॥ 20 ॥

ಉಪೇತ್ಯ ತೀರಂ ಗಙ್ಗಾಯಾಶ್ಚಕ್ರವಾಕೈರಲಙ್ಕೃತಮ್ ।

ವ್ಯವಾತಿಷ್ಠತ ಸಾ ಸೇನಾ ಭರತಸ್ಯಾನುಯಾಯಿನೀ ॥ 21 ॥

ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಾನುಗತಾಂ ಸೇನಾಂ ತಾಂ ಚ ಗಙ್ಗಾಂ ಶಿವೋದಕಾಮ್ ।

ಭರತಸ್ಸಚಿವಾನ್ಸರ್ವಾನಬ್ರವೀದ್ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ ॥ 22 ॥

ನಿವೇಶಯತ ಮೇ ಸೈನ್ಯಮಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಸರ್ವತಃ ।

ವಿಶ್ರಾನ್ತಾಃ ಪ್ರತರಿಷ್ಯಾಮಶ್ಶ್ವ ಇದಾನೀಮಿಮಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 23 ॥

ದಾತುಂ ಚ ತಾವದಿಚ್ಛಾಮಿ ಸ್ವರ್ಗತಸ್ಯ ಮಹೀಪತೇಃ ।

ಔರ್ಧ್ವದೇಹನಿಮಿತ್ತಾರ್ಥಮವತೀರ್ಯೋದಕಂ ನದೀಮ್ ॥ 24 ॥

ತಸ್ಯೈವಂ ಬ್ರುವತೋಽಮಾತ್ಯಾಸ್ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತಾಃ ।

ನ್ಯವೇಶಯಂಸ್ತಾಂ ಛನ್ದೇನ ಸ್ವೇನ ಸ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ॥ 25 ॥

ನಿವೇಶ್ಯ ಗಙ್ಗಾಮನು ತಾಂ ಮಹಾನದೀಂ ಚಮೂಂ ವಿಧಾನೈಃ ಪರಿಬರ್ಹಶೋಭಿನೀಮ್ ।

ಉವಾಸ ರಾಮಸ್ಯ ತದಾ ಮಹಾತ್ಮನೋ ವಿಚಿನ್ತಯಾನೋ ಭರತೋ ನಿವರ್ತನಮ್ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರ್ಯಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha tryāśītitamassargaḥ |

tata ssamutthitaḥ kālyamāsthāya syandanottamam |

prayayau bharataśśīghraṃ rāmadarśanakāṅkṣayā || 1 ||

agrataḥ prayayustasya sarve mantripurodhasaḥ |

adhiruhya hayairyuktānrathānsūryarathopamān || 2 ||

navanāgasahasrāṇi kalpitāni yathāvidhi |

anvayurbharataṃ yāntamikṣvākukulanandanam || 3 ||

ṣaṣṭī rathasahasrāṇi dhanvino vividhāyudhāḥ |

anvayurbharataṃ yāntaṃ rājaputraṃ yaśasvinam || 4 ||

śataṃ sahasrāṇyaśvānāṃ samārūḍhāni rāghavam |

anvayurbharataṃ yāntaṃ satyasandhaṃ jitendriyam || 5 ||

kaikeyī ca sumitrā ca kausalyā ca yaśasvinī |

rāmānayanasaṃhṛṣṭā yayuryānena bhāsvatā || 6 ||

prayātāścāryasaṅghātā rāmaṃ draṣṭuṃ salakṣmaṇam |

tasyaiva ca kathāścitrāḥ kurvāṇā hṛṣṭamānasāḥ || 7 ||

meghaśyāmaṃ mahābāhuṃ sthirasattvaṃ dṛḍhavratam |

kadā drakṣyāmahe rāmaṃ jagata śśokanāśanam || 8 ||

dṛṣṭa eva hi na śśokamapaneṣyati rāghavaḥ |

tama ssarvasya lokasya samudyanniva bhāskaraḥ || 9 ||

ityevaṃ kathayantaste samprahṛṣṭāḥ kathā śśubhāḥ |

pariṣvajānāścānyonyaṃ yayurnāgarikā janāḥ || 10 ||

ye ca tatrāpare sarve sammatā ye ca naigamāḥ |

rāmaṃ prati yayurhṛṣṭā ssarvāḥ prakṛtayastathā || 11 ||

maṇikārāśca ye kecitkumbhakārāśca śobhanāḥ |

sūtrakarmakṛtaścaiva ye ca śastropajīvinaḥ || 12 ||

mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakāstathā |

dantakārā ssudhākārā stathā gandhopajīvinaḥ || 13 ||

suvarṇakārāḥ prakhyātāstathā kambaladhāvakāḥ |

snāpakoṣṇodakā vaidyādhūpakāśśauṇḍikāstathā || 14 ||

rajakāstunnavāyāśca grāmaghoṣamahattarāḥ |

śailūṣāśca saha strībhiryayuḥ kaivartakāstathā || 15 ||

samāhitā vedavido brāhmaṇā vṛttasammatāḥ |

gorathairbharataṃ yāntamanujagmu ssahasraśaḥ || 16 ||

suveṣā śśuddhavasanāstāmramṛṣṭānulepanāḥ |

sarve te vividhairyānai śśanairbharatamanvayuḥ || 17 ||

prahṛṣṭamuditā senā sā'nvayātkaikayīsutam |

bhrāturānayane yāntaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam || 18 ||

te gatvā dūramadhvānaṃ rathayānāśvakuñjaraiḥ |

samāsedustato gaṅgāṃ śṛṅgīberapuraṃ prati || 19 ||

yatra rāmasakho vīro guho jñātigaṇairvṛtaḥ |

nivasatyapramādena deśaṃ taṃ paripālayan || 20 ||

upetya tīraṃ gaṅgāyāścakravākairalaṅkṛtam |

vyavātiṣṭhata sā senā bharatasyānuyāyinī || 21 ||

nirīkṣyānugatāṃ senāṃ tāṃ ca gaṅgāṃ śivodakām |

bharatassacivānsarvānabravīdvākyakovidaḥ || 22 ||

niveśayata me sainyamabhiprāyeṇa sarvataḥ |

viśrāntāḥ pratariṣyāmaśśva idānīmimāṃ nadīm || 23 ||

dātuṃ ca tāvadicchāmi svargatasya mahīpateḥ |

aurdhvadehanimittārthamavatīryodakaṃ nadīm || 24 ||

tasyaivaṃ bruvato'mātyāstathetyuktvā samāhitāḥ |

nyaveśayaṃstāṃ chandena svena svena pṛthakpṛthak || 25 ||

niveśya gaṅgāmanu tāṃ mahānadīṃ camūṃ vidhānaiḥ paribarhaśobhinīm |

uvāsa rāmasya tadā mahātmano vicintayāno bharato nivartanam || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||