2.82 Ayodhyakanda - Dvashititama Sargah

ॐ

2.82 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಾಶೀತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಾಮಾರ್ಯಗಣಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಭರತಃ ಪ್ರಗ್ರಹಾಂ ಸಭಾಮ್ ।

ದದರ್ಶ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಃ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರೋ ನಿಶಾಮಿವ ॥ 1 ॥

ಆಸನಾನಿ ಯಥಾನ್ಯಾಯಮಾರ್ಯಾಣಾಂ ವಿಶತಾಂ ತದಾ ।

ವಸ್ತ್ರಾಙ್ಗರಾಗಪ್ರಭಯಾ ದ್ಯೋತಿತಾ ಸಾ ಸಭೋತ್ತಮಾ ॥ 2 ॥

ಸಾ ವಿದ್ವಜ್ಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಸಭಾ ಸುರುಚಿರಾ ತದಾ ।

ಅದೃಶ್ಯತ ಘನಾಪಾಯೇ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರೇವ ಶರ್ವರೀ ॥ 3 ॥

ರಾಜ್ಞಸ್ತು ಪ್ರಕೃತೀ ಸ್ಸರ್ವಾ ಸ್ಸಮಗ್ರಾಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಧರ್ಮವಿತ್ ।

ಇದಂ ಪುರೋಹಿತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಭರತಂ ಮೃದು ಚಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 4 ॥

ತಾತ ರಾಜಾ ದಶರಥ ಸ್ಸ್ವರ್ಗತೋ ಧರ್ಮಮಾಚರನ್ ।

ಧನಧಾನ್ಯವತೀಂ ಸ್ಫೀತಾಂ ಪ್ರದಾಯ ಪೃಥಿವೀಂ ತವ ॥ 5 ॥

ರಾಮಸ್ತಥಾ ಸತ್ಯಧೃತಿಸ್ಸತಾಂ ಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರನ್ ।

ನಾಜಹಾತ್ಪಿತುರಾದೇಶಂ ಶಶೀ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಮಿವೋದಿತಃ ॥ 6 ॥

ಪಿತ್ರಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚ ತೇ ದತ್ತಂ ರಾಜ್ಯಂ ನಿಹತಕಣ್ಟಕಮ್ ।

ತದ್ಭುಙ್ಕ್ಷ್ವ ಮುದಿತಾಮಾತ್ಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಭಿಷೇಚಯ ॥ 7 ॥

ಉದೀಚ್ಯಾ ಶ್ಚ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾ ಶ್ಚ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಶ್ಚ ಕೇವಲಾಃ ।

ಕೋಟ್ಯಾಪರಾನ್ತಾಸ್ಸಾಮುದ್ರಾರತ್ನಾನ್ಯಭಿಹರನ್ತುತೇ ॥ 8 ॥

ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಭರತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಶೋಕೇನಾಭಿಪರಿಪ್ಲುತಃ ।

ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ॥ 9 ॥

ಸಬಾಷ್ಪಕಲಯಾ ವಾಚಾ ಕಲಹಂಸಸ್ವರೋ ಯುವಾ ।

ವಿಲಲಾಪ ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ಜಗರ್ಹೇ ಚ ಪುರೋಹಿತಮ್ ॥ 10 ॥

ಚರಿತಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾಸ್ನಾತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।

ಧರ್ಮೇ ಪ್ರಯತಮಾನಸ್ಯ ಕೋ ರಾಜ್ಯಂ ಮದ್ವಿಧೋ ಹರೇತ್ ॥ 11 ॥

ಕಥಂ ದಶರಥಾಜ್ಜಾತೋ ಭವೇದ್ರಾಜ್ಯಾಪಹಾರಕಃ ।

ರಾಜ್ಯಂ ಚಾಹಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಧರ್ಮಂ ವಕ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ ॥ 12 ॥

ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶ್ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ದಿಲೀಪನಹುಷೋಪಮಃ ।

ಲಬ್ಧುಮರ್ಹತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೋ ರಾಜ್ಯಂ ದಶರಥೋ ಯಥಾ ॥ 13 ॥

ಅನಾರ್ಯಜುಷ್ಟಮಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾಂ ಪಾಪಮಹಂ ಯದಿ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಮಹಂ ಲೋಕೇ ಭವೇಯಂ ಕುಲಪಾಂಸನಃ ॥ 14 ॥

ಯದ್ಧಿ ಮಾತ್ರಾ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ನಾಹಂ ತದಪಿ ರೋಚಯೇ ।

ಇಹಸ್ಥೋ ವನದುರ್ಗಸ್ಥಂ ನಮಸ್ಯಾಮಿ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ॥ 15 ॥

ರಾಮಮೇವಾನುಗಚ್ಛಾಮಿ ರಾಜಾ ಸ ದ್ವಿಪದಾಂ ವರಃ ।

ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಲೋಕಾನಾಂ ರಾಜ್ಯಮರ್ಹತಿ ರಾಘವಃ ॥ 16 ॥

ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವೇ ಸಭಾಸದಃ ।

ಹರ್ಷಾನ್ಮುಮುಚುರಶ್ರೂಣಿ ರಾಮೇ ನಿಹಿತಚೇತಸಃ ॥ 17 ॥

ಯದಿ ತ್ವಾರ್ಯಂ ನ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿನಿವರ್ತಯಿತುಂ ವನಾತ್ ।

ವನೇ ತತ್ರೈವ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಽರ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತಥಾ ॥ 18 ॥

ಸರ್ವೋಪಾಯಂ ತು ವರ್ತಿಷ್ಯೇ ವಿನಿವರ್ತಯಿತುಂ ಬಲಾತ್ ।

ಸಮಕ್ಷಮಾರ್ಯಮಿಶ್ರಾಣಾಂ ಸಾಧೂನಾಂ ಗುಣವರ್ತಿನಾಮ್ ॥ 19 ॥

ವಿಷ್ಟಿಕರ್ಮಾನ್ತಿಕಾ ಸ್ಸರ್ವೇ ಮಾರ್ಗಶೋಧಕರಕ್ಷಕಾಃ ।

ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತಾ ಮಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಯತ್ರಾಪಿ ಮಮ ರೋಚತೇ ॥ 20 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಭರತೋ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಃ ।

ಸಮೀಪಸ್ಥಮುವಾಚೇದಂ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಮನ್ತ್ರಕೋವಿದಮ್ ॥ 21 ॥

ತೂರ್ಣಮುತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಸುಮನ್ತ್ರ ಮಮ ಶಾಸನಾತ್ ।

ಯಾತ್ರಾಮಾಜ್ಞಾಪಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಬಲಂ ಚೈವ ಸಮಾನಯ ॥ 22 ॥

ಏವಮುಕ್ತ ಸ್ಸುಮನ್ತ್ರಸ್ತು ಭರತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಹೃಷ್ಟಸ್ತದಾಽದಿಶತ್ಸರ್ವಂ ಯಥಾಸನ್ದಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟವತ್ ॥ 23 ॥

ತಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಬಲಾಧ್ಯಕ್ಷಾ ಬಲಸ್ಯ ಚ ।

ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಾತ್ರಾಂ ಸಮಾಜ್ಞಪ್ತಾಂ ರಾಘವಸ್ಯ ನಿವರ್ತನೇ ॥ 24 ॥

ತತೋ ಯೋಧಾಙ್ಗನಾ ಸ್ಸರ್ವಾ ಭರ್ತ್ರೂನ್ಸರ್ವಾನ್ಗೃಹೇಗೃಹೇ ।

ಯಾತ್ರಾಗಮನಮಾಜ್ಞಾಯ ತ್ವರಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಹರ್ಷಿತಾಃ ॥ 25 ॥

ತೇ ಹಯೈರ್ಗೋರಥೈಶ್ಶೀಘ್ರೈಸ್ಸ್ಯನ್ದನೈಶ್ಚ ಮಹಾಜವೈಃ ಸಹ ಯೋಧೈರ್ಬಲಾಧ್ಯಕ್ಷಾ ಬಲಂ ಸರ್ವಮಚೋದಯನ್ ॥ 26 ॥

ಸಜ್ಜಂ ತು ತದ್ಬಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭರತೋ ಗುರುಸನ್ನಿಧೌ ।

ರಥಂ ಮೇ ತ್ವರಯಸ್ವೇತಿ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಪಾರ್ಶ್ವತೋಽಬ್ರವೀತ್ ॥ 27 ॥

ಭರತಸ್ಯ ತು ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ಹರ್ಷಿತಃ ।

ರಥಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರಯಯೌ ಯುಕ್ತಂ ಪರಮವಾಜಿಭಿಃ ॥ 28 ॥

ಸ ರಾಘವ ಸ್ಸತ್ಯಧೃತಿಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ಬ್ರುವನ್ ಸುಯುಕ್ತಂ ದೃಢಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ।

ಗುರುಂ ಮಹಾರಣ್ಯಗತಂ ಯಶಸ್ವಿನಂ ಪ್ರಸಾದಯಿಷ್ಯನ್ಭರತೋಽಬ್ರವೀತ್ತದಾ ॥ 29 ॥

ತೂರ್ಣಂ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಸುಮನ್ತ್ರ ಗಚ್ಛ ಬಲಸ್ಯ ಯೋಗಾಯ ಬಲಪ್ರಧಾನಾನ್ ।

ಆನೇತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಹಿ ತಂ ವನಸ್ಥಂ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ರಾಮಂ ಜಗತೋ ಹಿತಾಯ ॥ 30 ॥

ಸಸೂತಪುತ್ರೋ ಭರತೇನ ಸಮ್ಯಗಾಜ್ಞಾಪಿತಸ್ಸಮ್ಪರಿಪೂರ್ಣಕಾಮಃ ।

ಶಶಾಸ ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಧಾನಾನ್ಬಲಸ್ಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸುಹೃಜ್ಜನಂ ಚ ॥ 31 ॥

ತತ ಸ್ಸಮುತ್ಥಾಯ ಕುಲೇ ಕುಲೇ ತೇ ರಾಜನ್ಯವೈಶ್ಯಾ ವೃಷಲಾಶ್ಚ ವಿಪ್ರಾಃ ।

ಅಯೂಯುಜನ್ನುಷ್ಟ್ರಖರಾನ್ರಥಾಂಶ್ಚ ನಾಗಾನ್ಹಯಾಂಶ್ಚೈವ ಕುಲಪ್ರಸೂತಾನ್ ॥ 32 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvāśītitamassargaḥ |

tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |

dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||

āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |

vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||

sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |

adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||

rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |

idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||

tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |

dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||

rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |

nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |

tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||

udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |

koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||

tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |

jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||

sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |

vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||

caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |

dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||

kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |

rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||

jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |

labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||

anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |

ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||

yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |

ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||

rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |

trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||

tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |

harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||

yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |

vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |

samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||

viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |

prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||

evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||

tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |

yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||

evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |

hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||

tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |

śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||

tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |

yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||

te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||

sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |

rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||

bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |

rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||

sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |

guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |

ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||

sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |

śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||

tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |

ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||