2.74 Ayodhyakanda - Chatuhsaptatitama Sargah

ॐ

2.74 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಚತುಃಸಪ್ತತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಃಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಾಂ ತಥಾ ಗರ್ಹಯಿತ್ವಾ ತು ಮಾತರಂ ಭರತಸ್ತದಾ ।

ರೋಷೇಣ ಮಹತಾಽವಿಷ್ಟಃ ಪುನರೇವಾಬ್ರವೀದ್ವಚಃ ॥ 1 ॥

ರಾಜ್ಯಾದ್ಭ್ರಂಶಸ್ವ ಕೈಕೇಯಿ ನೃಶಂಸೇ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಿ ।

ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಚ ಧರ್ಮೇಣ ಮಾ ಮೃತಂ ರುದತೀ ಭವ ॥ 2 ॥

ಕಿನ್ನು ತೇಽದೂಷಯದ್ರಾಜಾ ರಾಮೋ ವಾ ಭೃಶಧಾರ್ಮಿಕಃ ।

ಯಯೋರ್ಮೃತ್ಯುರ್ವಿವಾಸಶ್ಚ ತ್ವತ್ಕೃತೇ ತುಲ್ಯಮಾಗತೌ ॥ 3 ॥

ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾಮಸಿ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಕುಲಸ್ಯಾಸ್ಯ ವಿನಾಶನಾತ್ ।

ಕೈಕೇಯಿ ನರಕಂ ಗಚ್ಛ ಮಾ ಚ ಭರ್ತು ಸ್ಸಲೋಕತಾಮ್ ॥ 4 ॥

ಯತ್ತ್ವಯಾ ಹೀದೃಶಂ ಪಾಪಂ ಕೃತಂ ಘೋರೇಣ ಕರ್ಮಣಾ ।

ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಂ ಹಿತ್ವಾ ಮಮಾಪ್ಯಾಪಾದಿತಂ ಭಯಮ್ ॥ 5 ॥

ತ್ವತ್ಕೃತೇ ಮೇ ಪಿತಾ ವೃತ್ತೋ ರಾಮಶ್ಚಾರಣ್ಯಮಾಶ್ರಿತಃ ।

ಅಯಶೋ ಜೀವಲೋಕೇ ಚ ತ್ವಯಾಽಹಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಃ ॥ 6 ॥

ಮಾತೃರೂಪೇ ಮಮಾಮಿತ್ರೇ ನೃಶಂಸೇ ರಾಜ್ಯಕಾಮುಕೇ ।

ನ ತೇಽಹ ಮಭಿಭಾಷ್ಯೋಽಸ್ಮಿ ದುರ್ವೃತ್ತೇ ಪತಿಘಾತಿನಿ ॥ 7 ॥

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಯಾಶ್ಚಾನ್ಯಾ ಮಮ ಮಾತರಃ ।

ದುಃಖೇನ ಮಹತಾಽವಿಷ್ಟಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕುಲದೂಷಿಣೀಮ್ ॥ 8 ॥

ನ ತ್ವಮಶ್ವಪತೇಃ ಕನ್ಯಾ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।

ರಾಕ್ಷಸೀ ತತ್ರ ಜಾತಾಽಸಿ ಕುಲಪ್ರಧ್ವಂಸಿನೀ ಪಿತುಃ ॥ 9 ॥

ಯತ್ತ್ವಯಾ ಧಾರ್ಮಿಕೋ ರಾಮೋ ನಿತ್ಯಂ ಸತ್ಯಪರಾಯಣಃ ।

ವನಂ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತೋ ದುಃಖಾತ್ಪಿತಾ ಚ ತ್ರಿದಿವಂ ಗತಃ ॥ 10 ॥

ಯತ್ಪ್ರಧಾನಾಽಸಿ ತತ್ಪಾಪಂ ಮಯಿ ಪಿತ್ರಾ ವಿನಾಕೃತೇ ।

ಭ್ರಾತೃಭ್ಯಾಂ ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತೇ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಚಾಪ್ರಿಯೇ ॥ 11 ॥

ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತಾಂ ವಿಯುಕ್ತಾಂ ಪಾಪನಿಶ್ಚಯೇ ।

ಕೃತ್ವಾ ಕಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ತ್ವದ್ಯ ಲೋಕಂ ನಿರಯಗಾಮಿನಿ ॥ 12 ॥

ಕಿಂ ನಾವಬುಧ್ಯಸೇ ಕ್ರೂರೇ ನಿಯತಂ ಬನ್ಧುಸಂಶ್ರಯಮ್ ।

ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಪಿತೃಸಮಂ ರಾಮಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಯಾಽತ್ಮಸಮ್ಭವಮ್ ॥ 13 ॥

ಅಙಗಪ್ರತ್ಯಙಗಜಃ ಪುತ್ರೋ ಹೃದಯಾಚ್ಚಾಪಿ ಜಾಯತೇ ।

ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಿಯತಮೋ ಮಾತುಃ ಪ್ರಿಯಾ ಏವ ತು ಬಾನ್ಧವಾಃ ॥ 14 ॥

ಅನ್ಯದಾ ಕಿಲ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ಸುರಭಿ ಸ್ಸುರಸಮ್ಮತಾ ।

ವಹಮಾನೌ ದದರ್ಶೋರ್ವ್ಯಾಂ ಪುತ್ರೌ ವಿಗತಚೇತಸೌ ॥ 15 ॥

ತಾವರ್ಧದಿವಸೇ ಶ್ರಾನ್ತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುತ್ರೌ ಮಹೀತಲೇ ।

ರುರೋದ ಪುತ್ರಶೋಕೇನ ಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲೇಕ್ಷಣಾ ॥ 16 ॥

ಅಧಸ್ತಾದ್ವ್ರಜತಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಸುರರಾಜ್ಞೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಬಿನ್ದವಃ ಪತಿತಾ ಗಾತ್ರೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಸ್ಸುರಭಿಗನ್ಧಿನಃ ॥ 17 ॥

ಇನ್ದ್ರೋಽಪ್ಯಶ್ರುನಿಪಾತಂ ತಂ ಸ್ವಗಾತ್ರೇ ಪುಣ್ಯಗನ್ಧಿನಮ್ ।

ಸುರಭಿಂ ಮನ್ಯತೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭೂಯಸೀಂ ತಾಂ ಸುರೇಶ್ವರಃ ॥ 18 ॥

ನಿರೀಕ್ಷಮಾಣ ಶ್ಶಕ್ರಸ್ತಾಂ ದದರ್ಶ ಸುರಭಿಂ ಸ್ಥಿತಾಮ್ ।

ಆಕಾಶೇ ವಿಷ್ಠಿತಾಂ ದೀನಾಂ ರುದನ್ತೀಂ ಭೃಶದುಃಖಿತಾಮ್ ॥ 19 ॥

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಾಂ ವಜ್ರಪಾಣಿರ್ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ।

ಇನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರುದ್ವಿಗ್ನ ಸ್ಸುರರಾಜೋಽಬ್ರವೀದ್ವಚಃ ॥ 20 ॥

ಭಯಂ ಕಚ್ಛಿನ್ನ ಚಾಸ್ಮಾಸು ಕುತಶ್ಚಿದ್ವಿದ್ಯತೇ ಮಹತ್ ।

ಕುತೋನಿಮತ್ತಶ್ಶೋಕಸ್ತೇ ಬ್ರೂಹಿ ಸರ್ವಹಿತೈಷಿಣಿ ॥ 21 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಸುರಭಿ ಸ್ಸುರರಾಜೇನ ಧೀಮತಾ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತತೋ ಧೀರಾ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಾ ॥ 22 ॥

ಶಾನ್ತಂ ಪಾಪಂ ನ ವಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕುತಶ್ಚಿದಮರಾಧಿಪಃ ।

ಅಹಂ ಮಗ್ನೌ ತು ಶೋಚಾಮಿ ಸ್ವಪುತ್ರೌ ವಿಷಮೇ ಸ್ಥಿತೌ ॥ 23 ॥

ಏತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃಶೌ ದೀನೌ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಪ್ರತಾಪಿತೌ ।

ಬಾಧ್ಯಮಾನೌ ಬಲೀವರ್ಧೌ ಕರ್ಷಕೇಣ ಸುರಾಧಿಪ ॥ 24 ॥

ಮಮಕಾಯಾತ್ಪ್ರಸೂತೌ ಹಿ ದುಃಖಿತೌ ಭಾರಪೀಡಿತೌ ।

ಯೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಿತಪ್ಯೇಽಹಂ ನಾಸ್ತಿ ಪುತ್ರಸಮಃ ಪ್ರಿಯಃ ॥ 25 ॥

ಯಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರೈಸ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವ್ಯಾಪ್ತಮಿದಂ ಜಗತ್ ।

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರುದತೀಂ ಶಕ್ರೋ ನ ಸುತಾನ್ಮನ್ಯತೇ ಪರಮ್ ॥ 26 ॥

ಸದಾಽಪ್ರತಿಮವೃತ್ತಾಯಾಃ ಲೋಕಧಾರಣಕಾಮ್ಯಯಾ ।

ಶ್ರೀಮತ್ಯಾ ಗುಣನಿತ್ಯಾಯಾ ಸ್ಸ್ವಭಾವಪರಿಚೇಷ್ಟಯಾ ॥ 27 ॥

ಯಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಾಽಪಿ ಶೋಚತಿ ಕಾಮಧುಕ್ ।

ಕಿಂ ಪುನರ್ಯಾ ವಿನಾ ರಾಮಂ ಕೌಸಲ್ಯಾ ವರ್ತಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 28 ॥

ಏಕಪುತ್ರಾ ಚ ಸಾಧ್ವೀ ಚ ವಿವತ್ಸೇಯಂ ತ್ವಯಾ ಕೃತಾ ।

ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಸತತಂ ದುಃಖಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ ಲಪ್ಸ್ಯಸೇ ॥ 29 ॥

ಅಹಂ ಹ್ಯಪಚಿತಿಂ ಭ್ರಾತುಃ ಪಿತುಶ್ಚ ಸಕಲಾಮಿಮಾಮ್ ।

ವರ್ಧನಂ ಯಶಸಶ್ಚಾಪಿ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 30 ॥

ಅನಾಯಯಿತ್ವಾ ತನಯಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಯಾ ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ಸ್ವಯಮೇವ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವನಂ ಮುನಿನಿಷೇವಿತಮ್ ॥ 31 ॥

ನ ಹ್ಯಹಂ ಪಾಪಸಙ್ಕಲ್ಪೇ ಪಾಪೇ ಪಾಪಂ ತ್ವಯಾ ಕೃತಮ್ ।

ಶಕ್ತೋ ಧಾರಯಿತುಂ ಪೌರೈರಶ್ರುಕಣ್ಠೈ ರ್ನಿರೀಕ್ಷಿತಃ ॥ 32 ॥

ಸಾ ತ್ವಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರವಿಶ ವಾ ಸ್ವಯಂ ವಾ ದಣ್ಡಕಾನ್ವಿಶ ।

ರಜ್ಜುಂ ಬಧಾನ ವಾ ಕಣ್ಠೇ ನ ಹಿ ತೇಽನ್ಯತ್ಪರಾಯಣಮ್ ॥ 33 ॥

ಅಹಮಪ್ಯವನೀಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ರಾಮೇ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮೇ ।

ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ವಿಪ್ರವಾಸಿತಕಲ್ಮಷಃ ॥ 34 ॥

ಇತಿ ನಾಗ ಇವಾರಣ್ಯೇ ತೋಮರಾಙ್ಕುಶಚೋದಿತಃ ।

ಪಪಾತ ಭುವಿ ಸಙ್ಕೃದ್ಧೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ನಿವ ಪನ್ನಗಃ ॥ 35 ॥

ಸಂರಕ್ತನೇತ್ರ ಶ್ಶಿಥಿಲಾಮ್ಭರಸ್ತದಾ ವಿಧೂತಸರ್ವಾಭರಣಃ ಪರನ್ತಪಃ ।

ಬಭೂವ ಭೂಮೌ ಪತಿತೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಶ್ಶಚೀಪತೇಃ ಕೇತುರಿವೋತ್ಸವಕ್ಷಯೇ ॥ 36 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catuḥsaptatitamassargaḥ |

tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā |

roṣeṇa mahatā'viṣṭaḥ punarevābravīdvacaḥ || 1 ||

rājyādbhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi |

parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava || 2 ||

kinnu te'dūṣayadrājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ |

yayormṛtyurvivāsaśca tvatkṛte tulyamāgatau || 3 ||

bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt |

kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartu ssalokatām || 4 ||

yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā |

sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam || 5 ||

tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaścāraṇyamāśritaḥ |

ayaśo jīvaloke ca tvayā'haṃ pratipāditaḥ || 6 ||

mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke |

na te'ha mabhibhāṣyo'smi durvṛtte patighātini || 7 ||

kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā mama mātaraḥ |

duḥkhena mahatā'viṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm || 8 ||

na tvamaśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ |

rākṣasī tatra jātā'si kulapradhvaṃsinī pituḥ || 9 ||

yattvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ |

vanaṃ prasthāpito duḥkhātpitā ca tridivaṃ gataḥ || 10 ||

yatpradhānā'si tatpāpaṃ mayi pitrā vinākṛte |

bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye || 11 ||

kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye |

kṛtvā kaṃ prāpsyase tvadya lokaṃ nirayagāmini || 12 ||

kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam |

jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā'tmasambhavam || 13 ||

aṅagapratyaṅagajaḥ putro hṛdayāccāpi jāyate |

tasmātpriyatamo mātuḥ priyā eva tu bāndhavāḥ || 14 ||

anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā |

vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau || 15 ||

tāvardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale |

ruroda putraśokena bāṣpaparyākulekṣaṇā || 16 ||

adhastādvrajatastasyāḥ surarājño mahātmanaḥ |

bindavaḥ patitā gātre sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ || 17 ||

indro'pyaśrunipātaṃ taṃ svagātre puṇyagandhinam |

surabhiṃ manyate dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ sureśvaraḥ || 18 ||

nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām |

ākāśe viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām || 19 ||

tāṃ dṛṣṭvā śokasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm |

indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājo'bravīdvacaḥ || 20 ||

bhayaṃ kacchinna cāsmāsu kutaścidvidyate mahat |

kutonimattaśśokaste brūhi sarvahitaiṣiṇi || 21 ||

evamuktā tu surabhi ssurarājena dhīmatā |

pratyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā || 22 ||

śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñcitkutaścidamarādhipaḥ |

ahaṃ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau || 23 ||

etau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau |

bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa || 24 ||

mamakāyātprasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau |

yau dṛṣṭvā paritapye'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ || 25 ||

yasyāḥ putrasahasraistu kṛtsnaṃ vyāptamidaṃ jagat |

tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakro na sutānmanyate param || 26 ||

sadā'pratimavṛttāyāḥ lokadhāraṇakāmyayā |

śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvapariceṣṭayā || 27 ||

yasyāḥ putrasahasrāṇi sā'pi śocati kāmadhuk |

kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati || 28 ||

ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā |

tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase || 29 ||

ahaṃ hyapacitiṃ bhrātuḥ pituśca sakalāmimām |

vardhanaṃ yaśasaścāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ || 30 ||

anāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahābalam |

svayameva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam || 31 ||

na hyahaṃ pāpasaṅkalpe pāpe pāpaṃ tvayā kṛtam |

śakto dhārayituṃ paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ || 32 ||

sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakānviśa |

rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhe na hi te'nyatparāyaṇam || 33 ||

ahamapyavanīṃ prāpte rāme satyaparākrame |

kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ || 34 ||

iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ |

papāta bhuvi saṅkṛddho niśśvasanniva pannagaḥ || 35 ||

saṃraktanetra śśithilāmbharastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ |

babhūva bhūmau patito nṛpātmajaśśacīpateḥ keturivotsavakṣaye || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||