2.73 Ayodhyakanda - Trisaptatitama Sargah

ॐ

2.73 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಸಪ್ತತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸಶ್ರೂತ್ವಾ ತು ಪಿತರಂ ವೃತ್ತಂ ಭ್ರಾತರೌ ಚ ವಿವಾಸಿತೌ ।

ಭರತೋ ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಕಿಂ ನು ಕಾರ್ಯಂ ಹತಸ್ಯೇಹ ಮಮ ರಾಜ್ಯೇನ ಶೋಚತಃ ।

ವಿಹೀನಸ್ಯಾಥ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಪಿತೃಸಮೇನ ಚ ॥ 2 ॥

ದುಃಖೇ ಮೇ ದುಃಖಮಕರೋರ್ವ್ರಣೇ ಕ್ಷಾರಮಿವಾದಧಾಃ ।

ರಾಜಾನಂ ಪ್ರೇತಭಾವಸ್ಥಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಂ ಚ ತಾಪಸಮ್ ॥ 3 ॥

ಕುಲಸ್ಯ ತ್ವಮಭಾವಾಯ ಕಾಲರಾತ್ರಿರಿವಾಽಗತಾ ।

ಅಙ್ಗಾರಮುಪಗೂಹ್ಯ ಸ್ಮ ಪಿತಾ ಮೇ ನಾವಬುದ್ಧವಾನ್ ॥ 4 ॥

ಮೃತ್ಯುಮಾಪಾದಿತೋ ಪಿತಾ ತ್ವಯಾ ಮೇ ಪಾಪದರ್ಶಿನಿ ।

ಸುಖಂ ಪರಿಹೃತಂ ಮೋಹಾತ್ಕುಲೇಽಸ್ಮಿನ್ಕುಲಪಾಂಸನಿ ॥ 5 ॥

ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಹಿ ಪಿತಾ ಮೇಽದ್ಯ ಸತ್ಯಸನ್ಧೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ।

ತೀವ್ರದುಃಖಾಭಿಸನ್ತಪ್ತೋ ವೃತ್ತೋ ದಶರಥೋ ನೃಪಃ ॥ 6 ॥

ವಿನಾಶಿತೋ ಮಹಾರಾಜಃ ಪಿತಾ ಮೇ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ।

ಕಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೋ ರಾಮಃ ಕಸ್ಮಾದೇವ ವನಂ ಗತಃ ॥ 7 ॥

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಪುತ್ರಶೋಕಾಭಿಪೀಡಿತೇ ।

ದುಷ್ಕರಂ ಯದಿ ಜೀವೇತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತ್ವಾಂ ಜನನೀಂ ಮಮ ॥ 8 ॥

ನನುತ್ವಾರ್ಯೋಽಪಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತ್ವಯಿ ವೃತಿಮನುತ್ತಮಾಮ್ ।

ವರ್ತತೇ ಗುರುವೃತ್ತಿಜ್ಞೋ ಯಥಾ ಮಾತರಿ ವರ್ತತೇ ॥ 9 ॥

ತಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರಂ ಕೃತಾಽತ್ಮಾನಂ ಚೀರವಲ್ಕಲವಾಸಸಮ್ ।

ಪ್ರಸ್ಥಾಪ್ಯ ವನವಾಸಾಯ ಕಥಂ ಪಾಪೇ ನ ಶೋಚಸಿ ॥ 10 ॥

ಅಪಾಪದರ್ಶನಂ ಶೂರಂ ಕೃತಾತ್ಮಾನಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್ ।

ಪ್ರವ್ರಾಜ್ಯ ಚೀರವಸನಂ ಕಿನ್ನು ಪಶ್ಯಸಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ 11 ॥

ಲುಬ್ಧಾಯಾ ವಿದಿತೋ ಮನ್ಯೇ ನ ತೇಽಹಂ ರಾಘವಂ ಪ್ರತಿ ।

ತಥಾಹ್ಯನರ್ಧೋ ರಾಜ್ಯಾರ್ಥಂ ತ್ವಯಾಽನೀತೋ ಮಹಾನಯಮ್ ॥ 12 ॥

ಅಹಂ ಹಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಾವಪಶ್ಯನ್ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।

ಕೇನ ಶಕ್ತಿಪ್ರಭಾವೇನ ರಾಜ್ಯಂ ರಕ್ಷಿತುಮುತ್ಸಹೇ ॥ 13 ॥

ತಂ ಹಿ ನಿತ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜೋ ಬಲವನ್ತಂ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಉಪಾಶ್ರಿತೋಽಭೂದ್ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮೇರುರ್ಮೇರುವನಂ ಯಥಾ ॥ 14 ॥

ಸೋಽಹಂ ಕಥಮಿಮಂ ಭಾರಂ ಮಹಾಧುರ್ಯಸಮುದ್ಧೃತಮ್ ।

ದಮ್ಯೋಧುರಮಿವಾಽಽಸಾದ್ಯ ವಹೇಯಂ ಕೇನಚೌಜಸಾ ॥ 15 ॥

ಅಥವಾ ಮೇ ಭವೇಚ್ಛಕ್ತಿರ್ಯೋಗೈರ್ಬುದ್ಧಿಬಲೇನ ವಾ ।

ಸಕಾಮಾಂ ನ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಮಹಂ ಪುತ್ರಗರ್ಧಿನೀಮ್ ॥ 16 ॥

ನ ಮೇ ವಿಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ಜಾಯೇತ ತ್ಯಕ್ತುಂ ತ್ವಾಂ ಪಾಪನಿಶ್ಚಯಾಮ್ ।

ಯದಿ ರಾಮಸ್ಯ ನಾವೇಕ್ಷಾ ತ್ವಯಿ ಸ್ಯಾನ್ಮಾತೃವತ್ಸದಾ ॥ 17 ॥

ಉತ್ಪನ್ನಾತು ಕಥಂ ಬುದ್ಧಿಸ್ತವೇಯಂ ಪಾಪದರ್ಶಿನಿ ।

ಸಾಧುಚಾರಿತ್ರವಿಭ್ರಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ನೋ ವಿಗರ್ಹಿತಾ ॥ 18 ॥

ಅಸ್ಮಿನ್ಕುಲೇ ಹಿ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಚ್ಯತೇ ।

ಅಪರೇ ಭ್ರಾತರಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಸಮಾಹಿತಾಃ ॥ 19 ॥

ನ ಹಿ ಮನ್ಯೇ ನೃಶಂಸೇ ತ್ವಂ ರಾಜಧರ್ಮಮವೇಕ್ಷಸೇ ।

ಗತಿಂ ವಾ ನ ವಿಜಾನಾಸಿ ರಾಜವೃತ್ತಸ್ಯ ಶಾಶ್ವತೀಮ್ ॥ 20 ॥

ಸತತಂ ರಾಜವೃತ್ತೇ ಹಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಚ್ಯತೇ ।

ರಾಜ್ಞಾಮೇತತ್ಸಮಂ ತತ್ಸ್ಯಾದಿಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ವಿಶೇಷತಃ ॥ 21 ॥

ತೇಷಾಂ ಧರ್ಮೈಕರಕ್ಷಾಣಾಂ ಕುಲಚಾರಿತ್ರಶೋಭಿನಾಮ್ ।

ಅದ್ಯ ಚಾರಿತ್ರಶೌಣ್ಡೀರ್ಯಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿನಿವರ್ತಿತಮ್ ॥ 22 ॥

ತವಾಪಿ ಸುಮಹಾಭಾಗಾ ಜನೇನ್ದ್ರಾಃ ಕುಲಪೂರ್ವಗಾಃ ।

ಬುದ್ಧೇರ್ಮೋಹಃ ಕಥಮಯಂ ಸಮ್ಭೂತಸ್ತ್ವಯಿ ಗರ್ಹಿತಃ ॥ 23 ॥

ನ ತು ಕಾಮಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ತವಾಽಹಂ ಪಾಪನಿಶ್ಚಯೇ ।

ತ್ವಯಾ ವ್ಯಸನಮಾರಬ್ಧಂ ಜೀವಿತಾನ್ತಕರಂ ಮಮ ॥ 24 ॥

ಏಷತ್ವಿದಾನೀಮೇವಾಹಮಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ತವಾನಘಮ್ ।

ನಿವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವನಾದ್ಭ್ರಾತರಂ ಸ್ವಜನಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 25 ॥

ನಿವರ್ತಯಿತ್ವಾ ರಾಮಂ ಚ ತಸ್ಯಾಹಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಃ ।

ದಾಸಭೂತೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸುಸ್ಥಿರೇಣಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ಭರತೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪ್ರಿಯೇತರೈರ್ವಾಕ್ಯಗಣೈಸ್ತುದಂಸ್ತಾಮ್ ।

ಶೋಕಾತುರಶ್ಚಾಪಿ ನನಾದ ಭೂಯಃ ಸಿಂಹೋ ಯಥಾ ಪರ್ವತಗಹ್ವರಸ್ಥಃ ॥ 27 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trisaptatitamassargaḥ |

saśrūtvā tu pitaraṃ vṛttaṃ bhrātarau ca vivāsitau |

bharato duḥkhasantapta idaṃ vacanamabravīt || 1 ||

kiṃ nu kāryaṃ hatasyeha mama rājyena śocataḥ |

vihīnasyātha pitrā ca bhrātrā pitṛsamena ca || 2 ||

duḥkhe me duḥkhamakarorvraṇe kṣāramivādadhāḥ |

rājānaṃ pretabhāvasthaṃ kṛtvā rāmaṃ ca tāpasam || 3 ||

kulasya tvamabhāvāya kālarātririvā'gatā |

aṅgāramupagūhya sma pitā me nāvabuddhavān || 4 ||

mṛtyumāpādito pitā tvayā me pāpadarśini |

sukhaṃ parihṛtaṃ mohātkule'sminkulapāṃsani || 5 ||

tvāṃ prāpya hi pitā me'dya satyasandho mahāyaśāḥ |

tīvraduḥkhābhisantapto vṛtto daśaratho nṛpaḥ || 6 ||

vināśito mahārājaḥ pitā me dharmavatsalaḥ |

kasmātpravrājito rāmaḥ kasmādeva vanaṃ gataḥ || 7 ||

kausalyā ca sumitrā ca putraśokābhipīḍite |

duṣkaraṃ yadi jīvetāṃ prāpya tvāṃ jananīṃ mama || 8 ||

nanutvāryo'pi dharmātmā tvayi vṛtimanuttamām |

vartate guruvṛttijño yathā mātari vartate || 9 ||

tasyāḥ putraṃ kṛtā'tmānaṃ cīravalkalavāsasam |

prasthāpya vanavāsāya kathaṃ pāpe na śocasi || 10 ||

apāpadarśanaṃ śūraṃ kṛtātmānaṃ yaśasvinam |

pravrājya cīravasanaṃ kinnu paśyasi kāraṇam || 11 ||

lubdhāyā vidito manye na te'haṃ rāghavaṃ prati |

tathāhyanardho rājyārthaṃ tvayā'nīto mahānayam || 12 ||

ahaṃ hi puruṣavyāghrāvapaśyanrāmalakṣmaṇau |

kena śaktiprabhāvena rājyaṃ rakṣitumutsahe || 13 ||

taṃ hi nityaṃ mahārājo balavantaṃ mahābalaḥ |

upāśrito'bhūddharmātmā merurmeruvanaṃ yathā || 14 ||

so'haṃ kathamimaṃ bhāraṃ mahādhuryasamuddhṛtam |

damyodhuramivā''sādya vaheyaṃ kenacaujasā || 15 ||

athavā me bhavecchaktiryogairbuddhibalena vā |

sakāmāṃ na kariṣyāmi tvāmahaṃ putragardhinīm || 16 ||

na me vikāṅkṣā jāyeta tyaktuṃ tvāṃ pāpaniścayām |

yadi rāmasya nāvekṣā tvayi syānmātṛvatsadā || 17 ||

utpannātu kathaṃ buddhistaveyaṃ pāpadarśini |

sādhucāritravibhraṣṭe pūrveṣāṃ no vigarhitā || 18 ||

asminkule hi pūrveṣāṃ jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate |

apare bhrātarastasminpravartante samāhitāḥ || 19 ||

na hi manye nṛśaṃse tvaṃ rājadharmamavekṣase |

gatiṃ vā na vijānāsi rājavṛttasya śāśvatīm || 20 ||

satataṃ rājavṛtte hi jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate |

rājñāmetatsamaṃ tatsyādikṣvākūṇāṃ viśeṣataḥ || 21 ||

teṣāṃ dharmaikarakṣāṇāṃ kulacāritraśobhinām |

adya cāritraśauṇḍīryaṃ tvāṃ prāpya vinivartitam || 22 ||

tavāpi sumahābhāgā janendrāḥ kulapūrvagāḥ |

buddhermohaḥ kathamayaṃ sambhūtastvayi garhitaḥ || 23 ||

na tu kāmaṃ kariṣyāmi tavā'haṃ pāpaniścaye |

tvayā vyasanamārabdhaṃ jīvitāntakaraṃ mama || 24 ||

eṣatvidānīmevāhamapriyārthaṃ tavānagham |

nivartayiṣyāmi vanādbhrātaraṃ svajanapriyam || 25 ||

nivartayitvā rāmaṃ ca tasyāhaṃ dīptatejasaḥ |

dāsabhūto bhaviṣyāmi susthireṇāntarātmanā || 26 ||

ityevamuktvā bharato mahātmā priyetarairvākyagaṇaistudaṃstām |

śokāturaścāpi nanāda bhūyaḥ siṃho yathā parvatagahvarasthaḥ || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trisaptatitamassargaḥ ||