2.7 Ayodhyakanda - Saptama Sargah

ॐ

2.7 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಸಪ್ತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಸಪ್ತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಜ್ಞಾತಿದಾಸೀ ಯತೋ ಜಾತಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಸ್ತು ಸಹೋಷಿತಾ ।

ಪ್ರಾಸಾದಂ ಚನ್ದ್ರಸಙ್ಕಾಶಮಾರುರೋಹ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ॥ 1 ॥

ಸಿಕ್ತರಾಜಪಥಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಪ್ರಕೀರ್ಣಕುಸುಮೋತ್ಕರಾಮ್ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಮನ್ಥರಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಸಾದಾದನ್ವವೈಕ್ಷತ ॥ 2 ॥

ಪತಾಕಾಭಿರ್ವರಾರ್ಹಾಭಿರ್ಧ್ವಜೈಶ್ಚ ಸಮಲಙ್ಕೃತಾಮ್ ।

ವೃತಾಂ ಛನ್ದಪಥೈಶ್ಚಾಪಿ ಶಿರಸ್ಸ್ನಾತಜನೈರ್ವೃತಾಮ್ ॥ 3 ॥

ಮಾಲ್ಯಮೋದಕಹಸ್ತೈಶ್ಚ ದ್ವಿಜೇನ್ದ್ರೈರಭಿನಾದಿತಾಮ್ ।

ಶುಕ್ಲದೇವಗೃಹದ್ವಾರಾಂ ಸರ್ವವಾದಿತ್ರನಿಸ್ವನಾಮ್ ॥ 4 ॥

ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಜನಾಕೀರ್ಣಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಾಭಿನಾದಿತಾಮ್ ।

ಪ್ರಹೃಷ್ಟವರಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಣರ್ದಿತಗೋವೃಷಾಮ್ ॥ 5 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತೈಃ ಪೌರೈರುಚ್ಛ್ರಿತಧ್ವಜಮಾಲಿನೀಮ್ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಮನ್ಥರಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಂ ವಿಸ್ಮಯಮಾಗತಾ ॥ 6 ॥

ಪ್ರಹರ್ಷೋತ್ಫುಲ್ಲನಯನಾಂ ಪಾಣ್ಡುರಕ್ಷೌಮವಾಸಿನೀಮ್ ।

ಅವಿದೂರೇ ಸ್ಥಿತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಧಾತ್ರೀಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಮನ್ಥರಾ ॥ 7 ॥

ಉತ್ತಮೇನಾಭಿಸಂಯುಕ್ತಾ ಹರ್ಷೇಣಾರ್ಥಪರಾ ಸತೀ ।

ರಾಮಮಾತಾ ಧನಂ ಕಿನ್ನು ಜನೇಭ್ಯಸ್ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ॥ 8 ॥

ಅತಿಮಾತ್ರಪ್ರಹರ್ಷೋಽಯಂ ಕಿಂ ಜನಸ್ಯ ಚ ಶಂಸ ಮೇ ।

ಕಾರಯಿಷ್ಯತಿ ಕಿಂ ವಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ಮಹೀಪತಿಃ ॥ 9 ॥

ವಿದೀರ್ಯಮಾಣಾ ಹರ್ಷೇಣ ಧಾತ್ರೀ ತು ಪರಯಾ ಮುದಾ ।

ಆಚಚಕ್ಷೇಽಥ ಕುಬ್ಜಾಯೈ ಭೂಯಸೀಂ ರಾಘವ ಶ್ರಿಯಮ್ ॥ 10 ॥

ಶ್ವಃ ಪುಷ್ಯೇಣ ಜಿತಕ್ರೋಧಂ ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ರಾಘವಮ್ ।

ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ರಾಮಮಭಿಷೇಚಯಿತಾಽನಘಮ್ ॥ 11 ॥

ಧಾತ್ರ್ಯಾಸ್ತು ವಚನಂ ಶೃತ್ವಾ ಕುಬ್ಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಮರ್ಷಿತಾ ।

ಕೈಲಾಸಶಿಖರಾಕಾರಾ ತ್ಪ್ರಾಸಾದಾದವರೋಹತ ॥ 12 ॥

ಸಾ ದಹ್ಯಮಾನಾ ಕೋಪೇನ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ ।

ಶಯಾನಾಮೇತ್ಯ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 13 ॥

ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಮೂಢೇ ಕಿಂ ಶೇಷೇ ಭಯಂ ತ್ವಾಮಭಿವರ್ತತೇ ।

ಉಪಪ್ಲುತಾಮೌಘೇನ ಕಿಮಾತ್ಮಾನಂ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 14 ॥

ಅನಿಷ್ಟೇ ಸುಭಗಾಕಾರೇ ಸೌಭಾಗ್ಯೇನ ವಿಕತ್ಥಸೇ ।

ಚಲಂ ಹಿ ತವ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ನದ್ಯಾಸ್ಸ್ರೋತ ಇವೋಷ್ಣಗೇ ॥ 15 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಕೈಕೇಯೀ ರುಷ್ಟಯಾ ಪರುಷಂ ವಚಃ ।

ಕುಬ್ಜಯಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನ್ಯಾ ವಿಷಾದಮಗಮತ್ಪರಮ್ ॥ 16 ॥

ಕೈಕೇಯೀ ತ್ವಬ್ರವೀತ್ಕುಬ್ಜಾಂ ಕಚ್ಚಿತ್ಕ್ಷೇಮಂ ನು ಮನ್ಥರೇ ।

ವಿಷಣ್ಣವದನಾಂ ಹಿ ತ್ವಾಂ ಲಕ್ಷಯೇ ಭೃಶದುಃಖಿತಾಮ್ ॥ 17 ॥

ಮನ್ಥರಾ ತು ವಚ ಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಮಧುರಾಕ್ಷರಮ್ ।

ಉವಾಚ ಕ್ರೋಧಸಂಯುಕ್ತಾ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಾ ॥ 18 ॥

ಸಾ ವಿಷಣ್ಣತರಾ ಭೂತ್ವಾ ಕುಬ್ಜಾ ತಸ್ಯಾ ಹಿತೈಷಿಣೀ ।

ವಿಷಾದಯನ್ತೀ ಪ್ರೋವಾಚ ಭೇದಯನ್ತೀ ಚ ರಾಘವಮ್ ॥ 19 ॥

ಅಕ್ಷಯ್ಯಂ ಸುಮಹದ್ದೇವಿ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತ್ವದ್ವಿನಾಶನಮ್ ।

ರಾಮಂ ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ಯೌವರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 20 ॥

ಸಾಽಸ್ಮ್ಯಗಾಧೇ ಭಯೇ ಮಗ್ನಾ ದುಃಖಶೋಕಸಮನ್ವಿತಾ ।

ದಹ್ಯಮಾನಾಽನಲೇನೇವ ತ್ವದ್ಧಿತಾರ್ಥಮಿಹಾಗತಾ ॥ 21 ॥

ತವ ದುಃಖೇನ ಕೈಕೇಯಿ ಮಮ ದುಃಖಂ ಮಹದ್ಭವೇತ್ ।

ತ್ವದ್ವೃದ್ಧೌ ಮಮ ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಭವೇದತ್ರ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 22 ॥

ನರಾಧಿಪಕುಲೇ ಜಾತಾ ಮಹಿಷೀ ತ್ವಂ ಮಹೀಪತೇಃ ।

ಉಗ್ರತ್ವಂ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ಕಥಂ ದೇವಿ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 23 ॥

ಧರ್ಮಾವಾದೀ ಶಠೋ ಭರ್ತಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣವಾದೀ ಚ ದಾರುಣಃ ।

ಶುದ್ಧಭಾವೇ ನ ಜಾನೀಷೇ ತೇನೈವ ಮತಿಸನ್ಧಿತಾ ॥ 24 ॥

ಉಪಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಸ್ತ್ವಯಿ ಸಾನ್ತ್ವಮನರ್ಥಕಮ್ ।

ಅರ್ಥೇನೈವಾದ್ಯ ತೇ ಭರ್ತಾ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಯೋಜಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 25 ॥

ಉಪವಾಹ್ಯ ಸ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಭರತಂ ತವ ಬನ್ಧುಷು ।

ಕಾಲ್ಯೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತಾ ರಾಮಂ ರಾಜ್ಯೇ ನಿಹತಕಣ್ಟಕೇ ॥ 26 ॥

ಶತ್ರುಃ ಪತಿಪ್ರವಾದೇನ ಮಾತ್ರೇವ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ।

ಆಶೀವಿಷ ಇವಾಙ್ಕೇನ ಬಾಲೇ ಪರಿಧೃತಸ್ತ್ವಯಾ ॥ 27 ॥

ಯಥಾ ಹಿ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ಪೋ ವಾ ಶತ್ರುರ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಃ ।

ರಾಜ್ಞಾ ದಶರಥೇನಾದ್ಯ ಸಪುತ್ರಾ ತ್ವಂ ತಥಾ ಕೃತಾ ॥ 28 ॥

ಪಾಪೇನಾನೃತಸಾನ್ತ್ವೇನ ಬಾಲೇ ನಿತ್ಯಸುಖೋಚಿತೇ ।

ರಾಮಂ ಸ್ಥಾಪಯತಾ ರಾಜ್ಯೇ ಸಾನುಬನ್ಧಾ ಹತಾ ಹ್ಯಸಿ ॥ 29 ॥

ಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಕೈಕೇಯಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕುರು ಹಿತಂ ತವ ।

ತ್ರಾಯಸ್ವ ಪುತ್ರಮಾತ್ಮಾನಂ ಮಾಂ ಚ ವಿಸ್ಮಯದರ್ಶನೇ ॥ 30 ॥

ಮನ್ಥಾರಾಯಾ ವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಯಾನಾ ಸಾ ಶುಭಾನನಾ ।

ಉತ್ತಸ್ಥೌ ಹರ್ಷಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಚನ್ದ್ರಲೇಖೇವ ಶಾರದೀ ॥ 31 ॥

ಅತೀವ ಸಾ ತು ಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಕೈಕೇಯೀ ವಿಸ್ಮಯಾನ್ವಿತಾ ।

ಏಕಮಾಭರಣಂ ತಸ್ಯೈ ಕುಬ್ಜಾಯೈ ಪ್ರದದೌ ಶುಭಮ್ ॥ 32 ॥

ದತ್ವಾ ತ್ವಾಭರಣಂ ತಸ್ಯೈ ಕುಬ್ಜಾಯೈ ಪ್ರಮದೋತ್ತಮಾ ।

ಕೈಕೇಯೀ ಮನ್ಥರಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುನರೇವಾಬ್ರವೀದಿದಮ್ ॥ 33 ॥

ಇದಂ ತು ಮನ್ಥರೇ ಮಹ್ಯಮಾಖ್ಯಾಸಿ ಪರಮಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಏತನ್ಮೇ ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾತುಃ ಕಿಂ ವಾ ಭೂಯಃ ಕರೋಮಿ ತೇ ॥ 34 ॥

ರಾಮೇ ವಾ ಭರತೇ ವಾಽಹಂ ವಿಶೇಷಂ ನೋಪಲಕ್ಷಯೇ ।

ತಸ್ಮಾತ್ತುಷ್ಟಾಽಸ್ಮಿ ಯದ್ರಾಜಾ ರಾಮಂ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 35 ॥

ನ ಮೇ ಪರಂ ಕಿಞ್ಚಿದಿತಸ್ತ್ವಯಾ ಪುನಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪ್ರಿಯಾರ್ಹೇ ಸುವಚಂ ವಚಃಪರಮ್ ।

ತಥಾ ಹ್ಯವೋಚಸ್ತ್ವಮತಃ ಪ್ರಿಯೋತ್ತರಂ ವರಂ ಪರಂ ತೇ ಪ್ರದದಾಮಿ ತಂ ವೃಣು ॥ 36 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha saptamassargaḥ |

jñātidāsī yato jātā kaikeyyāstu sahoṣitā |

prāsādaṃ candrasaṅkāśamāruroha yadṛcchayā || 1 ||

siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakusumotkarām |

ayodhyāṃ mantharā tasmātprāsādādanvavaikṣata || 2 ||

patākābhirvarārhābhirdhvajaiśca samalaṅkṛtām |

vṛtāṃ chandapathaiścāpi śirassnātajanairvṛtām || 3 ||

mālyamodakahastaiśca dvijendrairabhināditām |

śukladevagṛhadvārāṃ sarvavāditranisvanām || 4 ||

samprahṛṣṭajanākīrṇāṃ brahmaghoṣābhināditām |

prahṛṣṭavarahastyaśvāṃ sampraṇarditagovṛṣām || 5 ||

prahṛṣṭamuditaiḥ paurairucchritadhvajamālinīm |

ayodhyāṃ mantharā dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgatā || 6 ||

praharṣotphullanayanāṃ pāṇḍurakṣaumavāsinīm |

avidūre sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā || 7 ||

uttamenābhisaṃyuktā harṣeṇārthaparā satī |

rāmamātā dhanaṃ kinnu janebhyassamprayacchati || 8 ||

atimātrapraharṣo'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me |

kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ || 9 ||

vidīryamāṇā harṣeṇa dhātrī tu parayā mudā |

ācacakṣe'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghava śriyam || 10 ||

śvaḥ puṣyeṇa jitakrodhaṃ yauvarājyena rāghavam |

rājā daśaratho rāmamabhiṣecayitā'nagham || 11 ||

dhātryāstu vacanaṃ śṛtvā kubjā kṣipramamarṣitā |

kailāsaśikharākārā tprāsādādavarohata || 12 ||

sā dahyamānā kopena mantharā pāpadarśinī |

śayānāmetya kaikeyīmidaṃ vacanamabravīt || 13 ||

uttiṣṭha mūḍhe kiṃ śeṣe bhayaṃ tvāmabhivartate |

upaplutāmaughena kimātmānaṃ na budhyase || 14 ||

aniṣṭe subhagākāre saubhāgyena vikatthase |

calaṃ hi tava saubhāgyaṃ nadyāssrota ivoṣṇage || 15 ||

evamuktā tu kaikeyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ |

kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam || 16 ||

kaikeyī tvabravītkubjāṃ kaccitkṣemaṃ nu manthare |

viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣaye bhṛśaduḥkhitām || 17 ||

mantharā tu vaca śśrutvā kaikeyyā madhurākṣaram |

uvāca krodhasaṃyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā || 18 ||

sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī |

viṣādayantī provāca bhedayantī ca rāghavam || 19 ||

akṣayyaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam |

rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 20 ||

sā'smyagādhe bhaye magnā duḥkhaśokasamanvitā |

dahyamānā'naleneva tvaddhitārthamihāgatā || 21 ||

tava duḥkhena kaikeyi mama duḥkhaṃ mahadbhavet |

tvadvṛddhau mama vṛddhiśca bhavedatra na saṃśayaḥ || 22 ||

narādhipakule jātā mahiṣī tvaṃ mahīpateḥ |

ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ devi na budhyase || 23 ||

dharmāvādī śaṭho bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ |

śuddhabhāve na jānīṣe tenaiva matisandhitā || 24 ||

upasthitaḥ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam |

arthenaivādya te bhartā kausalyāṃ yojayiṣyati || 25 ||

upavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu |

kālye sthāpayitā rāmaṃ rājye nihatakaṇṭake || 26 ||

śatruḥ patipravādena mātreva hitakāmyayā |

āśīviṣa ivāṅkena bāle paridhṛtastvayā || 27 ||

yathā hi kuryātsarpo vā śatrurvā pratyupekṣitaḥ |

rājñā daśarathenādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā || 28 ||

pāpenānṛtasāntvena bāle nityasukhocite |

rāmaṃ sthāpayatā rājye sānubandhā hatā hyasi || 29 ||

sā prāptakālaṃ kaikeyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava |

trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśane || 30 ||

manthārāyā vacaśśrutvā śayānā sā śubhānanā |

uttasthau harṣasampūrṇā candralekheva śāradī || 31 ||

atīva sā tu saṃhṛṣṭā kaikeyī vismayānvitā |

ekamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadau śubham || 32 ||

datvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadottamā |

kaikeyī mantharāṃ dṛṣṭvā punarevābravīdidam || 33 ||

idaṃ tu manthare mahyamākhyāsi paramaṃ priyam |

etanme priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karomi te || 34 ||

rāme vā bharate vā'haṃ viśeṣaṃ nopalakṣaye |

tasmāttuṣṭā'smi yadrājā rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 35 ||

na me paraṃ kiñciditastvayā punaḥ priyaṃ priyārhe suvacaṃ vacaḥparam |

tathā hyavocastvamataḥ priyottaraṃ varaṃ paraṃ te pradadāmi taṃ vṛṇu || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptamassargaḥ ||