2.67 Ayodhyakanda - Saptashashtitama Sargah

ॐ

2.67 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಆಕ್ರನ್ದಿತನಿರಾನನ್ದಾ ಸಾಸ್ರಕಣ್ಠಜನಾಕುಲಾ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಮವತತಾ ಸಾ ವ್ಯತೀಯಾಯ ಶರ್ವರೀ ॥ 1 ॥

ವ್ಯತೀತಾಯಾಂ ತು ಶರ್ವರ್ಯಾಮಾದಿತ್ಯಸ್ಯೋದಯೇ ತತಃ ।

ಸಮೇತ್ಯ ರಾಜಕರ್ತಾರಃ ಸಭಾಮೀಯುರ್ದ್ವಿಜಾತಯಃ ॥ 2 ॥

ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯೋಽಥ ಮೌದ್ಗಲ್ಯೋ ವಾಮದೇವಶ್ಚ ಕಾಶ್ಯಪಃ ।

ಕಾತ್ಯಾಯನೋ ಗೌತಮಶ್ಚ ಜಾಬಾಲಿಶ್ಚ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 3 ॥

ಏತೇ ದ್ವಿಜಾ ಸ್ಸಹಾಮಾತ್ಯೈಃ ಪೃಥಗ್ವಾ ಚ ಮುದೀರಯನ್ ।

ವಸಿಷ್ಠಮೇವಾಭಿಮುಖಾಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ರಾಜಪುರೋಹಿತಮ್ ॥ 4 ॥

ಅತೀತಾ ಶರ್ವರೀ ದುಃಖಂ ಯಾ ನೋ ವರ್ಷಶತೋಪಮಾ ।

ಅಸ್ಮಿನ್ಪಞ್ಚತ್ವಮಾಪನ್ನೇ ಪುತ್ರಶೋಕೇನ ಪಾರ್ಥಿವೇ ॥ 5 ॥

ಸ್ವರ್ಗತಶ್ಚ ಮಹಾರಾಜೋ ರಾಮಶ್ಚಾರಣ್ಯಮಾಶ್ರಿತಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚಾಪಿ ತೇಜಸ್ವೀ ರಾಮೇಣೈವ ಗತಸ್ಸಹ ॥ 6 ॥

ಉಭೌ ಭರತಶತ್ರುಘ್ನೌ ಕೇಕಯೇಷು ಪರನ್ತಪೌ ।

ಪುರೇ ರಾಜಗೃಹೇ ರಮ್ಯೇ ಮಾತಾಮಹನಿವೇಶನೇ ॥ 7 ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಮಿಹಾದ್ಯೈವ ಕಶ್ಚಿದ್ರಾಜಾ ವಿಧೀಯತಾಮ್ ।

ಅರಾಜಕಂ ಹಿ ನೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ವಿನಾಶಂ ಸಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 8 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲೀ ಮಹಾಸ್ವನಃ ।

ಅಭಿವರ್ಷತಿ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಮಹೀಂ ದಿವ್ಯೇನ ವಾರಿಣಾ ॥ 9 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಬೀಜಮುಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ಯತೇ ।

ನಾರಾಜಕೇ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರೋ ಭಾರ್ಯಾ ವಾ ವರ್ತತೇ ವಶೇ ॥ 10 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಧನಂ ಚಾಸ್ತಿ ನಾಸ್ತಿ ಭಾರ್ಯಾ ಪ್ಯರಾಜಕೇ ।

ಇದ ಮತ್ಯಾಹಿತಂ ಚಾನ್ಯತ್ಕುತಸ್ಸತ್ಯ ಮರಾಜಕೇ ॥ 11 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಕಾರಯನ್ತಿ ಸಭಾಂ ನರಾಃ ।

ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಚ ರಮ್ಯಾಣಿ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಪುಣ್ಯಗೃಹಾಣಿ ಚ ॥ 12 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಯಜ್ಞಶೀಲಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ।

ಸತ್ರಾಣ್ಯನ್ವಾಸತೇ ದಾನ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸ್ಸಂಶಿತವ್ರತಾಃ ॥ 13 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಮಹಾಯಜ್ಞೇಷು ಯಜ್ವನಃ ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಸುಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಸೃಜನ್ತ್ಯಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣಾಃ ॥ 14 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಪ್ರಭೂತನಟನರ್ತಕಾಃ ।

ಉತ್ಸವಾಶ್ಚ ಸಮಾಜಾಶ್ಚ ವರ್ಧನ್ತೇ ರಾಷ್ಟ್ರವರ್ಧನಾಃ ॥ 15 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾ ವ್ಯವಹಾರಿಣಃ ।

ಕಥಾಭಿರನುರಜ್ಯನ್ತೇ ಕಥಾಶೀಲಾಃ ಕಥಾಪ್ರಿಯೈಃ ॥ 16 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಸಮಾಗತಾಃ ।

ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಕ್ರೀಡಿತುಂ ಯಾನ್ತಿ ಕುಮಾರ್ಯೋ ಹೇಮಭೂಷಿತಾಃ ॥ 17 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ವಾಹನೈ ಶಶೀಘ್ರಗಾಮಿಭಿಃ ।

ನರಾ ನಿರ್ಯಾನ್ತ್ಯರಣ್ಯಾನಿ ನಾರೀಭಿಸ್ಸಹ ಕಾಮಿನಃ ॥ 18 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಧನವನ್ತಸ್ಸುರಕ್ಷಿತಾಃ ।

ಶೇರತೇ ವಿವೃತದ್ವಾರಾಃ ಕೃಷಿಗೋರಕ್ಷಜೀವಿನಃ ॥ 19 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಬದ್ಧಘಣ್ಟಾವಿಷಾಣಿನಃ ।

ಅಟನ್ತಿ ರಾಜಮಾರ್ಗೇಷು ಕುಞ್ಜರಾ ಷಷ್ಟಿಹಾಯನಾಃ ॥ 20 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಶರಾನ್ಸನ್ತತಮಸ್ಯತಾಮ್ ।

ಶ್ರೂಯತೇ ತಲನಿರ್ಘೋಷ ಇಷ್ವಸ್ತ್ರಾಣಾಮುಪಾಸನೇ ॥ 21 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ವಣಿಜೋ ದೂರಗಾಮಿನಃ ।

ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಕ್ಷೇಮಮಧ್ವಾನಂ ಬಹುಪಣ್ಯಸಮಾಚಿತಾಃ ॥ 22 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಚರತ್ಯೇಕಚರೋ ವಶೀ ।

ಭಾವಯನ್ನಾತ್ಮನಾಽತ್ಮಾನಂ ಯತ್ರ ಸಾಯಙ್ಗೃಹೋ ಮುನಿಃ ॥ 23 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ।

ನಚಾಪ್ಯರಾಜಕೇ ಸೇನಾ ಶತ್ರೂನ್ವಿಷಹತೇ ಯುಧಿ ॥ 24 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಹೃಷ್ಟೈಃ ಪರಮವಾಜಿಭಿಃ ।

ನರಾಸ್ಸಂಯಾನ್ತಿ ಸಹಸಾ ರಥೈಶ್ಚ ಪರಿಮಣ್ಡಿತಾಃ ॥ 25 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ನರಾಶ್ಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಾಃ ।

ಸಂವದನ್ತೋಽವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ವನೇಷೂಪವನೇಷು ಚ ॥ 26 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಮಾಲ್ಯಮೋದಕದಕ್ಷಿಣಾಃ ।

ದೇವತಾಭ್ಯರ್ಚನಾರ್ಥಾಯ ಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ನಿಯತೈರ್ಜನೈಃ ॥ 27 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಚನ್ದನಾಗರುರೂಷಿತಾಃ ।

ರಾಜಪುತ್ರಾ ವಿರಾಜನ್ತೇ ವಸನ್ತ ಇವ ಶಾಖಿನಃ ॥ 28 ॥

ಯಥಾ ಹ್ಯನುದಕಾ ನದ್ಯಃ ಯಥಾ ವಾಽಪ್ಯತೃಣಂ ವನಮ್ ।

ಅಗೋಪಾಲಾ ಯಥಾ ಗಾವಸ್ತಥಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮರಾಜಕಮ್ ॥ 29 ॥

ನಾರಾಜಕೇ ಜನಪದೇ ಸ್ವಕಂ ಭವತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ।

ಮತ್ಸ್ಯಾ ಇವ ನರಾ ನಿತ್ಯಂ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್ ॥ 30 ॥

ಯೇ ಹಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನಮರ್ಯಾದಾ ನಾಸ್ತಿಕಾಶ್ಛಿನ್ನಸಂಶಯಾಃ ।

ತೇಽಪಿ ಭಾವಾಯ ಕಲ್ಪನ್ತೇ ರಾಜದಣ್ಡನಿಪೀಡಿತಾಃ ॥ 31 ॥

ಯಥಾ ದೃಷ್ಟಿ ಶ್ಶರೀರಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮೇವ ಪ್ರವರ್ತತೇ ।

ತಥಾ ನರೇನ್ದ್ರೋ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಭವಸ್ಸತ್ಯಧರ್ಮಯೋಃ ॥ 32 ॥

ರಾಜಾ ಸತ್ಯಂ ಚ ಧರ್ಮಶ್ಚ ರಾಜಾ ಕುಲವತಾಂ ಕುಲಮ್ ।

ರಾಜಾ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚೈವ ರಾಜಾ ಹಿತಕರೋ ನೃಣಾಮ್ ॥ 33 ॥

ಯಮೋ ವೈಶ್ರವಣ ಶ್ಶಕ್ರಃ ವರುಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ ।

ವಿಶೇಷ್ಯನ್ತೇ ನರೇನ್ದ್ರೇಣ ವೃತ್ತೇನ ಮಹತಾ ತತಃ ॥ 34 ॥

ಅಹೋ ತಮ ಇವೇದಂ ಸ್ಯಾನ್ನಪ್ರಜ್ಞಾಯೇತ ಕಿಞ್ಚನ ।

ರಾಜಾ ಚೇ ನ್ನ ಭವೇ ಲ್ಲೋಕೇ ವಿಭಜ ಸಾಧ್ವಸಾಧುನೀ ॥ 35 ॥

ಜೀವತ್ಯಪಿ ಮಹಾರಾಜೇ ತವೈವ ವಚನಂ ವಯಮ್ ।

ನಾತಿಕ್ರಮಾಮಹೇ ಸರ್ವೇ ವೇಲಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೇವ ಸಾಗರಃ ॥ 36 ॥

ಸ ನ ಸ್ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದ್ವಿಜವರ್ಯ ವೃತ್ತಂ ನೃಪಂ ವಿನಾ ರಾಜ್ಯಮರಣ್ಯಭೂತಮ್ ।

ಕುಮಾರಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಸುತಂ ವದಾನ್ಯಂ ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾನಮಿಹಾಭಿಷಿಞ್ಚ ॥ 37 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha saptaṣaṣṭitamassargaḥ |

ākranditanirānandā sāsrakaṇṭhajanākulā |

ayodhyāyāmavatatā sā vyatīyāya śarvarī || 1 ||

vyatītāyāṃ tu śarvaryāmādityasyodaye tataḥ |

sametya rājakartāraḥ sabhāmīyurdvijātayaḥ || 2 ||

mārkaṇḍeyo'tha maudgalyo vāmadevaśca kāśyapaḥ |

kātyāyano gautamaśca jābāliśca mahāyaśāḥ || 3 ||

ete dvijā ssahāmātyaiḥ pṛthagvā ca mudīrayan |

vasiṣṭhamevābhimukhāḥ śreṣṭhaṃ rājapurohitam || 4 ||

atītā śarvarī duḥkhaṃ yā no varṣaśatopamā |

asminpañcatvamāpanne putraśokena pārthive || 5 ||

svargataśca mahārājo rāmaścāraṇyamāśritaḥ |

lakṣmaṇaścāpi tejasvī rāmeṇaiva gatassaha || 6 ||

ubhau bharataśatrughnau kekayeṣu parantapau |

pure rājagṛhe ramye mātāmahaniveśane || 7 ||

ikṣvākūṇāmihādyaiva kaścidrājā vidhīyatām |

arājakaṃ hi no rāṣṭraṃ vināśaṃ samavāpnuyāt || 8 ||

nārājake janapade vidyunmālī mahāsvanaḥ |

abhivarṣati parjanyo mahīṃ divyena vāriṇā || 9 ||

nārājake janapade bījamuṣṭiḥ prakīryate |

nārājake pituḥ putro bhāryā vā vartate vaśe || 10 ||

nārājake dhanaṃ cāsti nāsti bhāryā pyarājake |

ida matyāhitaṃ cānyatkutassatya marājake || 11 ||

nārājake janapade kārayanti sabhāṃ narāḥ |

udyānāni ca ramyāṇi hṛṣṭāḥ puṇyagṛhāṇi ca || 12 ||

nārājake janapade yajñaśīlā dvijātayaḥ |

satrāṇyanvāsate dāntā brāhmaṇā ssaṃśitavratāḥ || 13 ||

nārājake janapade mahāyajñeṣu yajvanaḥ |

brāhmaṇā vasusampannā visṛjantyāptadakṣiṇāḥ || 14 ||

nārājake janapade prabhūtanaṭanartakāḥ |

utsavāśca samājāśca vardhante rāṣṭravardhanāḥ || 15 ||

nārājake janapade siddhārthā vyavahāriṇaḥ |

kathābhiranurajyante kathāśīlāḥ kathāpriyaiḥ || 16 ||

nārājake janapade udyānāni samāgatāḥ |

sāyāhne krīḍituṃ yānti kumāryo hemabhūṣitāḥ || 17 ||

nārājake janapade vāhanai śaśīghragāmibhiḥ |

narā niryāntyaraṇyāni nārībhissaha kāminaḥ || 18 ||

nārājake janapade dhanavantassurakṣitāḥ |

śerate vivṛtadvārāḥ kṛṣigorakṣajīvinaḥ || 19 ||

nārājake janapade baddhaghaṇṭāviṣāṇinaḥ |

aṭanti rājamārgeṣu kuñjarā ṣaṣṭihāyanāḥ || 20 ||

nārājake janapade śarānsantatamasyatām |

śrūyate talanirghoṣa iṣvastrāṇāmupāsane || 21 ||

nārājake janapade vaṇijo dūragāminaḥ |

gacchanti kṣemamadhvānaṃ bahupaṇyasamācitāḥ || 22 ||

nārājake janapade caratyekacaro vaśī |

bhāvayannātmanā'tmānaṃ yatra sāyaṅgṛho muniḥ || 23 ||

nārājake janapade yogakṣemaṃ pravartate |

nacāpyarājake senā śatrūnviṣahate yudhi || 24 ||

nārājake janapade hṛṣṭaiḥ paramavājibhiḥ |

narāssaṃyānti sahasā rathaiśca parimaṇḍitāḥ || 25 ||

nārājake janapade narāśśāstraviśāradāḥ |

saṃvadanto'vatiṣṭhante vaneṣūpavaneṣu ca || 26 ||

nārājake janapade mālyamodakadakṣiṇāḥ |

devatābhyarcanārthāya kalpyante niyatairjanaiḥ || 27 ||

nārājake janapade candanāgarurūṣitāḥ |

rājaputrā virājante vasanta iva śākhinaḥ || 28 ||

yathā hyanudakā nadyaḥ yathā vā'pyatṛṇaṃ vanam |

agopālā yathā gāvastathā rāṣṭramarājakam || 29 ||

nārājake janapade svakaṃ bhavati kasyacit |

matsyā iva narā nityaṃ bhakṣayanti parasparam || 30 ||

ye hi sambhinnamaryādā nāstikāśchinnasaṃśayāḥ |

te'pi bhāvāya kalpante rājadaṇḍanipīḍitāḥ || 31 ||

yathā dṛṣṭi śśarīrasya nityameva pravartate |

tathā narendro rāṣṭrasya prabhavassatyadharmayoḥ || 32 ||

rājā satyaṃ ca dharmaśca rājā kulavatāṃ kulam |

rājā mātā pitā caiva rājā hitakaro nṛṇām || 33 ||

yamo vaiśravaṇa śśakraḥ varuṇaśca mahābalaḥ |

viśeṣyante narendreṇa vṛttena mahatā tataḥ || 34 ||

aho tama ivedaṃ syānnaprajñāyeta kiñcana |

rājā ce nna bhave lloke vibhaja sādhvasādhunī || 35 ||

jīvatyapi mahārāje tavaiva vacanaṃ vayam |

nātikramāmahe sarve velāṃ prāpyeva sāgaraḥ || 36 ||

sa na ssamīkṣya dvijavarya vṛttaṃ nṛpaṃ vinā rājyamaraṇyabhūtam |

kumāramikṣvākusutaṃ vadānyaṃ tvameva rājānamihābhiṣiñca || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptaṣaṣṭitamassargaḥ ||