2.66 Ayodhyakanda - Shatshashtitama Sargah

ॐ

2.66 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಮಗ್ನಿಮಿವ ಸಂಶಾನ್ತಮಮ್ಬುಹೀನಮಿವಾರ್ಣವಮ್ ।

ಹತಪ್ರಭಮಿವಾಽಽದಿತ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಮ್ ॥ 1 ॥

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಾಕ್ಷೀ ವಿವಿಧಾಂ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ ।

ಉಪಗೃಹ್ಯ ಶಿರೋ ರಾಜ್ಞಃ ಕೈಕೇಯೀಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 2 ॥

ತಮಗ್ನಿಮಿವ ಸಂಶಾನ್ತಮಮ್ಬುಹೀನಮಿವಾರ್ಣವಮ್ ।

ಹತಪ್ರಭಮಿವಾಽಽದಿತ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಮ್ ॥ 3 ॥

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಾಕ್ಷೀ ವಿವಿಧಾಂ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ ।

ಉಪಗೃಹ್ಯ ಶಿರೋ ರಾಜ್ಞಃ ಕೈಕೇಯೀಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 4 ॥

ಸಕಾಮಾ ಭವ ಕೈಕೇಯಿ ಭುಙ್ಕ್ಷ್ವ ರಾಜ್ಯಮಕಣ್ಟಕಮ್ ।

ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಮೇಕಾಗ್ರಾ ನೃಶಂಸೇ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಿ ॥ 5 ॥

ವಿಹಾಯ ಮಾಂ ಗತೋ ರಾಮಃ ಭರ್ತಾ ಚ ಸ್ವರ್ಗತೋ ಮಮ ।

ವಿಪಥೇ ಸಾರ್ಥಹೀನೇವ ನಾಹಂ ಜೀವಿತುಮುತ್ಸಹೇ ॥ 6 ॥

ಭರ್ತಾರಂ ತಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕಾ ಸ್ತ್ರೀ ದೈವತಮಾತ್ಮನಃ ।

ಇಚ್ಛೇಜ್ಜೀವಿತುಮನ್ಯತ್ರ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮಣಃ ॥ 7 ॥

ನ ಲುಬ್ಧೋ ಬುಧ್ಯತೇ ದೋಷಾನ್ ಕಿಮ್ಪಾಕಮಿವ ಭಕ್ಷಯನ್ ।

ಕುಬ್ಜಾನಿಮಿತ್ತಂ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ರಾಘವಾಣಾಂ ಕುಲಂ ಹತಮ್ ॥ 8 ॥

ಅನಿಯೋಗೇ ನಿಯುಕ್ತೇನ ರಾಜ್ಞಾ ರಾಮಂ ವಿವಾಸಿತಮ್ ।

ಸಭಾರ್ಯಂ ಜನಕಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಪರಿತಪ್ಸ್ಯತ್ಯಹಂ ಯಥಾ ॥ 9 ॥

ಸ ಮಾಮನಾಥಾಂ ವಿಧವಾಂ ನಾದ್ಯ ಜಾನಾತಿ ಧಾರ್ಮಿಕಃ ।

ರಾಮಃ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷಃ ಜೀವನ್ನಾಶಮಿತೋ ಗತಃ ॥ 10 ॥

ವಿದೇಹರಾಜಸ್ಯ ಸುತಾ ತಥಾ ಸೀತಾ ತಪಸ್ವಿನೀ ।

ದುಃಖಸ್ಯಾನುಚಿತಾ ದುಃಖಂ ವನೇ ಪರ್ಯುದ್ವಿಜಿಷ್ಯತಿ ॥ 11 ॥

ನದತಾಂ ಭೀಮಘೋಷಾಣಾಂ ನಿಶಾಸು ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ।

ನಿಶಮ್ಯ ನೂನಂ ಸನ್ತ್ರಸ್ತಾ ರಾಘವಂ ಸಂಶ್ರಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 12 ॥

ವೃದ್ಧಶ್ಚೈವಾಲ್ಪಪುತ್ರಶ್ಚ ವೈದೇಹೀಮನುಚಿನ್ತಯನ್ ।

ಸೋಽಪಿ ಶೋಕಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ನನು ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ 13 ॥

ಸಾಽಹಮದ್ಯೈವ ದಿಷ್ಟಾನ್ತಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಪತಿವ್ರತಾ ।

ಇದಂ ಶರೀರ ಮಾಲಿಙ್ಗ್ಯ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಹುತಾಶನಮ್ ॥ 14 ॥

ತಾಂ ತತಸ್ಸಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ವಿಲಪನ್ತೀಂ ತಪಸ್ವಿನೀಮ್ ।

ವ್ಯಪನೀಯ ಸುದುಃಖಾರ್ತಾಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕಾಃ ॥ 15 ॥

ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಮಥಾಮಾತ್ಯಾ ಸಮ್ವೇಶ್ಯ ಜಗತೀಪತಿಮ್ ।

ರಾಜ್ಞಸ್ಸರ್ವಾಣ್ಯಥಾದಿಷ್ಟಾಶ್ಚಕ್ರುಃ ಕರ್ಮಾಣ್ಯನನ್ತರಮ್ ॥ 16 ॥

ನ ತು ಸಙ್ಕಲನಂ ರಾಜ್ಞೋ ವಿನಾ ಪುತ್ರೇಣ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ।

ಸರ್ವಜ್ಞಾಃ ಕರ್ತುಮೀಷುಸ್ತೇ ತತೋ ರಕ್ಷನ್ತಿ ಭೂಮಿಪಮ್ ॥ 17 ॥

ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ತು ಸಚಿವೈಶ್ಶಾಯಿತಂ ತಂ ನರಾಧಿಪಮ್ ।

ಹಾ ಮೃತೋಽಯಮಿತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತಾಃ ಪರ್ಯದೇವಯನ್ ॥ 18 ॥

ಬಾಹೂನುದ್ಯಮ್ಯ ಕೃಪಣಾಃ ನೇತ್ರಪ್ರಸ್ರವಣೈರ್ಮುಖೈಃ ।

ರುದನ್ತ್ಯ ಶ್ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಾಃ ಕೃಪಣಂ ಪರ್ಯದೇವಯನ್ ॥ 19 ॥

ಹಾ ಮಹಾರಾಜ ರಾಮೇಣ ಸತತಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಾ ।

ವಿಹೀನಾಸ್ಸತ್ಯಸನ್ಧೇನ ಕಿಮರ್ಥಂ ವಿಜಹಾಸಿ ನಃ ॥ 20 ॥

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ದುಷ್ಟಭಾವಾಯಾಃ ರಾಘವೇಣ ವಿಯೋಜಿತಾಃ ।

ಕಥಂ ಪತಿಘ್ನಯಾ ವತ್ಸ್ಯಾಮ ಸ್ಸಮೀಪೇ ವಿಧವಾ ವಯಮ್ ॥ 21 ॥

ಸ ಹಿ ನಾಥಸ್ಸದಾಸ್ಮಾಕಂ ತವ ಚ ಪ್ರಭುರಾತ್ಮವಾನ್ ।

ವನಂ ರಾಮೋ ಗತಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ವಿಹಾಯ ನೃಪತಿಶ್ರಿಯಮ್ ॥ 22 ॥

ತ್ವಯಾ ತೇನ ಚ ವೀರೇಣ ವಿನಾ ವ್ಯಸನಮೋಹಿತಾಃ ।

ಕಥಂ ವಯಂ ನಿವತ್ಸ್ಯಾಮಃ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಚ ವಿದೂಷಿತಾಃ ॥ 23 ॥

ಯಯಾ ತು ರಾಜಾ ರಾಮಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಸೀತಯಾ ಸಹ ಸನ್ತ್ಯಕ್ತಾ ಸ್ಸಾಕಮನ್ಯಂ ನ ಹಾಸ್ಯತಿ ॥ 24 ॥

ತಾ ಬಾಷ್ಪೇಣ ಚ ಸಂವೀತಾಶ್ಶೋಕೇನ ವಿಪುಲೇನ ಚ ।

ವ್ಯವೇಷ್ಟನ್ತ ನಿರಾನನ್ದಾ ರಾಘವಸ್ಯ ವರಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 25 ॥

ನಿಶಾ ಚನ್ದ್ರವಿಹೀನೇವ ಸ್ತ್ರೀವ ಭರ್ತೃವಿವರ್ಜಿತಾ ।

ಪುರೀ ನಾರಾಜತಾಯೋಧ್ಯಾ ಹೀನಾ ರಾಜ್ಞಾ ಮಹಾತ್ಮನಾ ॥ 26 ॥

ಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲಜನಾ ಹಾಹಾಭೂತಕುಲಾಙ್ಗನಾ ।

ಶೂನ್ಯಚತ್ವರವೇಶ್ಮಾನ್ತಾ ನ ಬಭ್ರಾಜ ಯಥಾಪುರಮ್ ॥ 27 ॥

ಗತೇ ತು ಶೋಕಾತ್ ತ್ರಿದಿವಂ ನರಾಧಿಪೇ ಮಹೀತಲಸ್ಥಾಸು ನೃಪಾಙ್ಗನಾಸು ಚ ।

ನಿವೃತ್ತಚಾರಸ್ಸಹಸಾ ಗತೋ ರವಿಃ ಪ್ರವೃತ್ತಚಾರಾ ರಜನೀ ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತಾ ॥ 28 ॥

ಋತೇ ತು ಪುತ್ರಾದ್ಧಹನಂ ಮಹೀಪತೇರ್ನರೋಚಯನ್ತೇ ಸುಹೃದಸ್ಸಮಾಗತಾಃ ।

ಇತೀವ ತಸ್ಮಿನ್ ಶಯನೇ ನ್ಯವೇಶಯನ್ ವನಿಚಿನ್ತ್ಯ ರಾಜಾನಮಚಿನ್ತ್ಯ ದರ್ಶನಮ್ ॥ 29 ॥

ಗತಪ್ರಭಾ ದ್ಯೌರಿವ ಭಾಸ್ಕರಂ ವಿನಾ ವ್ಯಪೇತನಕ್ಷತ್ರಗಣೇವ ಶರ್ವರೀ ।

ಪುರೀ ಬಭಾಸೇ ರಹಿತಾ ಮಹಾತ್ಮನಾ ನ ಚಾಸ್ರಕಣ್ಠಾಽಕುಲಮಾರ್ಗಚತ್ವರಾ ॥ 30 ॥

ನರಾಶ್ಚ ನಾರ್ಯಶ್ಚ ಸಮೇತ್ಯ ಸಙ್ಘಶಃ ವಿಗರ್ಹಮಾಣಾ ಭರತಸ್ಯ ಮಾತರಮ್ ।

ತದಾ ನಗರ್ಯಾಂ ನರದೇವಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ಬಭೂವುರಾರ್ತಾ ನ ಚ ಶರ್ಮ ಲೇಭಿರೇ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |

tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |

hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||

kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |

upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||

tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |

hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||

kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |

upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||

sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |

tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||

vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |

vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||

bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |

icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||

na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |

kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||

aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |

sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||

sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |

rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||

videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |

duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||

nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |

niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||

vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |

so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||

sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |

idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||

tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |

vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||

tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |

rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||

na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |

sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||

tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |

hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||

bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |

rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||

hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |

vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||

kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |

kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||

sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |

vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||

tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |

kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||

yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||

tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |

vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||

niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |

purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||

bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |

śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||

gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |

nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||

ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |

itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||

gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |

purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||

narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |

tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||