2.62 Ayodhyakanda - Dvishashtitama Sargah

ॐ

2.62 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಏವಂ ತು ಕ್ರುದ್ಧಯಾ ರಾಜಾ ರಾಮಮಾತ್ರಾ ಸಶೋಕಯಾ ।

ಶ್ರಾವಿತಃ ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಖಿತಃ ॥ 1 ॥

ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಸ ಚ ನೃಪೋ ಮುಮೋಹ ವ್ಯಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಅಥ ದೀರ್ಘೀಣ ಕಾಲೇನ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮಾಪ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 2 ॥

ಸ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮುಪಲಭ್ಯೈವ ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಂ ಚ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುನ ಶ್ಚಿನ್ತಾಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 3 ॥

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಾಭಾತ್ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕೃತಮ್ ।

ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಪೂರ್ವಮಜ್ಞಾನಾಚ್ಛಬ್ದವೇಧಿನಾ ॥ 4 ॥

ಅಮನಾಸ್ತೇನ ಶೋಕೇನ ರಾಮಶೋಕೇನ ಚ ಪ್ರಭುಃ ।

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಶ್ಶೋಕಾಭ್ಯಾಮನ್ವತಪ್ಯತ ॥ 5 ॥

ದಹ್ಯಾಮಾನ ಸ್ಸಶೋಕಾಭ್ಯಾಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಮಾಹ ಭೂಪತಿಃ ।

ವೇಪಮಾನೋಽಞ್ಜಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಮವಾಙ್ಮುಖಃ ॥ 6 ॥

ಪ್ರಸಾದಯೇ ತ್ವಾಂ ಕೌಸಲ್ಯೇ ರಚಿತೋಽಯಂ ಮಯಾಽಞ್ಜಲಿಃ ।

ವತ್ಸಲಾ ಚಾನೃಶಂಸಾ ಚ ತ್ವಂ ಹಿ ನಿತ್ಯಂ ಪರೇಷ್ವಪಿ ॥ 7 ॥

ಭರ್ತಾ ತು ಖಲು ನಾರೀಣಾಂ ಗುಣವಾನ್ನಿರ್ಗುಣೋಽಪಿ ವಾ ।

ಧರ್ಮಂ ವಿಮೃಶಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದೇವಿ ದೈವತಮ್ ॥ 8 ॥

ಸಾ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಪರಾ ನಿತ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಲೋಕ ಪರಾವರಾ ।

ನಾರ್ಹಸೇ ವಿಪ್ರಿಯಂ ವಕ್ತುಂ ದುಖಿಃತಾಽಪಿ ಸುದುಃಖಿತಮ್ ॥ 9 ॥

ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಕರುಣಂ ರಾಜ್ಞಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೀನಸ್ಯ ಭಾಷಿತಮ್ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾ ವ್ಯಸೃಜದ್ಬಾಷ್ಪಂ ಪ್ರಣಾಲೀವ ನವೋದಕಮ್ ॥ 10 ॥

ಸಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿಬಧ್ವಾ ರುದತೀ ರಾಜ್ಞಃ ಪದ್ಮಮಿವಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।

ಸಮ್ಭ್ರಮಾದಬ್ರವೀತ್ ತ್ರಸ್ತಾ ತ್ವರಮಾಣಾಕ್ಷರಂ ವಚಃ ॥ 11 ॥

ಪ್ರಸೀದ ಶಿರಸಾ ಯಾಚೇ ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತಾಸ್ಮಿ ತೇ ।

ಯಾಚಿತಾಸ್ಮಿ ಹತಾ ದೇವ ಕ್ಷನ್ತವ್ಯಾಽಹಂ ನ ಹಿ ತ್ವಯಾ ॥ 12 ॥

ನೈಷಾ ಹಿ ಸಾ ಸ್ತ್ರೀ ಭವತಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯೇನ ಧೀಮತಾ ।

ಉಭಯೋರ್ಲೋಕಯೋರ್ವೀರ ಪತ್ಯಾ ಯಾ ಸಮ್ಸಾದ್ಯತೇ ॥ 13 ॥

ಜಾನಾಮಿ ಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಜ್ಞ ತ್ವಾಂ ಜಾನೇ ಸತ್ಯವಾದಿನಮ್ ।

ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಯಾ ತತ್ತು ಮಯಾ ಕಿಮಪಿ ಭಾಷಿತಮ್ ॥ 14 ॥

ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಧೈರ್ಯಂ ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಶ್ರುತಮ್ ।

ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಸರ್ವಂ ನಾಸ್ತಿ ಶೋಕಸಮೋ ರಿಪುಃ ॥ 15 ॥

ಶಕ್ಯ ಆಪತಿತ ಸ್ಸೋಢುಂ ಪ್ರಹಾರೋ ರಿಪುಹಸ್ತತಃ ।

ಸೋಢುಮ್ಮಾಪತಿತಶ್ಶೋಕಸ್ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ಯತೇ ॥ 16 ॥

ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ಶ್ಶ್ರುತಿಮನ್ತೋಽಪಿ ಛಿನ್ನಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಶಯಾಃ ।

ಯತಯೋ ವೀರ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಶೋಕಸಮ್ಮೂಢಚೇತಸಃ ॥ 17 ॥

ವನವಾಸಾಯ ರಾಮಸ್ಯ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೋಽದ್ಯ ಗಣ್ಯತೇ ।

ಯ ಶ್ಶೋಕಹತಹರ್ಷಾಯಾಃ ಪಞ್ಚವರ್ಷೋಪಮೋ ಮಮ ॥ 18 ॥

ತಂ ಹಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾಯಾ ಶ್ಶೋಕೋಽಯಂ ಹೃದಿ ವರ್ಧತೇ ।

ನದೀನಾಮಿವ ವೇಗೇನ ಸಮುದ್ರಸಲಿಲಂ ಮಹತ್ ॥ 19 ॥

ಏವಂ ಹಿ ಕಥಯನ್ತ್ಯಾಸ್ತು ಕೌಸಲ್ಯಾಯಾಶ್ಶುಭಂ ವಚಃ ।

ಮನ್ದರಶ್ಮಿರಭೂತ್ಸೂರ್ಯೋ ರಜನೀ ಚಾಭ್ಯವರ್ತತ ॥ 20 ॥

ತಥಾ ಪ್ರಸಾದಿತೋ ವಾಕ್ಯೈರ್ದೇವ್ಯಾ ಕೌಸಲ್ಯಯಾ ನೃಪಃ ।

ಶೋಕೇನ ಚ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತೋ ನಿದ್ರಾಯಾ ವಶನ್ತೋಮೇಯಿವಾನ್ ॥ 21 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |

evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā |

śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1 ||

cintayitvā sa ca nṛpo mumoha vyākulendriyaḥ |

atha dīrghīṇa kālena sañjñāmāpa parantapaḥ || 2 ||

sa sañjñāmupalabhyaiva dīrghamuṣṇaṃ ca niśśvasan |

kausalyāṃ pārśvato dṛṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3 ||

tasya cintayamānasya pratyābhātkarma duṣkṛtam |

yadanena kṛtaṃ pūrvamajñānācchabdavedhinā || 4 ||

amanāstena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ |

dvābhyāmapi mahārāja śśokābhyāmanvatapyata || 5 ||

dahyāmāna ssaśokābhyāṃ kausalyāmāha bhūpatiḥ |

vepamāno'ñjaliṃ kṛtvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6 ||

prasādaye tvāṃ kausalye racito'yaṃ mayā'ñjaliḥ |

vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣvapi || 7 ||

bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavānnirguṇo'pi vā |

dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam || 8 ||

sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭaloka parāvarā |

nārhase vipriyaṃ vaktuṃ dukhiḥtā'pi suduḥkhitam || 9 ||

tadvākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam |

kausalyā vyasṛjadbāṣpaṃ praṇālīva navodakam || 10 ||

sā mūrdhnibadhvā rudatī rājñaḥ padmamivāñjalim |

sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11 ||

prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te |

yācitāsmi hatā deva kṣantavyā'haṃ na hi tvayā || 12 ||

naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā |

ubhayorlokayorvīra patyā yā samsādyate || 13 ||

jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam |

putraśokārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14 ||

śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam |

śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ || 15 ||

śakya āpatita ssoḍhuṃ prahāro ripuhastataḥ |

soḍhummāpatitaśśokassusūkṣmo'pi na śakyate || 16 ||

dharmajñā śśrutimanto'pi chinnadharmārthasaṃśayāḥ |

yatayo vīra muhyanti śokasammūḍhacetasaḥ || 17 ||

vanavāsāya rāmasya pañcarātro'dya gaṇyate |

ya śśokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama || 18 ||

taṃ hi cintayamānāyā śśoko'yaṃ hṛdi vardhate |

nadīnāmiva vegena samudrasalilaṃ mahat || 19 ||

evaṃ hi kathayantyāstu kausalyāyāśśubhaṃ vacaḥ |

mandaraśmirabhūtsūryo rajanī cābhyavartata || 20 ||

tathā prasādito vākyairdevyā kausalyayā nṛpaḥ |

śokena ca samākrānto nidrāyā vaśantomeyivān || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||