2.61 Ayodhyakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

2.61 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಏಕಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ವನಂ ಗತೇ ಧರ್ಮಪರೇ ರಾಮೇ ರಮಯತಾಂ ವರೇ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾ ರುದತೀ ಸ್ವಾರ್ತಾ ಭರ್ತಾರಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಪ್ರಥಿತಂ ತೇ ಮಹದ್ಯಶಃ ।

ಸಾನುಕ್ರೋಶೋ ವದಾನ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಿಯವಾದೀ ಚ ರಾಘವಃ ॥ 2 ॥

ಕಥಂ ನರವರಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರೌ ತೌ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ದುಃಖಿತೌ ಸುಖಸಂವೃದ್ಧೌ ವನೇ ದುಃಖಂ ಸಹಿಷ್ಯತಃ ॥ 3 ॥

ಸಾ ನೂನಂ ತರುಣೀ ಶ್ಯಾಮಾ ಸುಕುಮಾರೀ ಸುಖೋಚಿತಾ ।

ಕಥಮುಷ್ಣಂ ಚ ಶೀತಂ ಚ ಮೈಥಿಲೀ ಪ್ರಸಹಿಷ್ಯತೇ ॥ 4 ॥

ಭುಕ್ತ್ವಾಽಶನಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಸೂಪದಂ ಶಾನ್ವಿತಂ ಶುಭಮ್ ।

ವನ್ಯಂ ನೈವಾರಮಾಹಾರಂ ಕಥಂ ಸೀತೋಪಭೋಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 5 ॥

ಗೀತವಾದಿತ್ರನಿರ್ಘೋಷಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶುಭಮನಿನ್ದಿತಾ ।

ಕಥಂ ಕ್ರವ್ಯಾದಸಿಂಹಾನಾಂ ಶಬ್ದಂ ಶ್ರೋಷ್ಯತ್ಯಶೋಭನಮ್ ॥ 6 ॥

ಮಹೇನ್ದ್ರಧ್ವಜಸಙ್ಕಾಶಃ ಕ್ವ ನು ಶೇತೇ ಮಹಾಭುಜಃ ।

ಭುಜಂ ಪರಿಘಸಙ್ಕಾಶಮುಪಧಾಯ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 7 ॥

ಪದ್ಮವರ್ಣಂ ಸುಕೇಶಾನ್ತಂ ಪದ್ಮನಿಶ್ಶ್ವಾಸಮುತ್ತಮಮ್ ।

ಕದಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ರಾಮಸ್ಯ ವದನಂ ಪುಷ್ಕರೇಕ್ಷಣಮ್ ॥ 8 ॥

ವಜ್ರಸಾರಮಯಂ ನೂನಂ ಹೃದಯಂ ಮೇ ನ ಸಂಶಯಃ ।

ಅಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಾ ನ ತಂ ಯದ್ವೈ ಫಲತೀದಂ ಸಹಸ್ರಧಾ ॥ 9 ॥

ಯತ್ತ್ವಯಾಽಕರುಣಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಪೋಹ್ಯ ಮಮ ಬಾನ್ಧವಾಃ ।

ನಿರಸ್ತಾಃ ಪರಿಧಾವನ್ತಿ ಸುಖಾರ್ಹಾಃ ಕೃಪಣಾ ವನೇ ॥ 10 ॥

ಯದಿ ಪಞ್ಚದಶೇ ವರ್ಷೇ ರಾಘವಃ ಪುನರೇಷ್ಯತಿ ।

ಜಹ್ಯಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಕೋಷಂ ಚ ಭರತೋ ನೋಪಲಕ್ಷಯತೇ ॥ 11 ॥

ಭೋಜಯನ್ತಿ ಕಿಲ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಕೇಚಿತ್ಸ್ವಾನೇವ ಬಾನ್ಧವಾನ್ ।

ತತಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಸಮೀಕ್ಷನ್ತೇ ಕೃತಕಾರ್ಯಾ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಾನ್ ॥ 12 ॥

ತತ್ರ ಯೇ ಗುಣವನ್ತಶ್ಚ ವಿದ್ವಾಂಸಶ್ಚ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ।

ನ ಪಶ್ಚಾತ್ತೇಽಭಿಮನ್ಯನ್ತೇ ಸುಧಾಮಪಿ ಸುರೋಪಮಾಃ ॥ 13 ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷ್ವಪಿ ತೃಪ್ತೇಷು ಪಶ್ಚಾದ್ಭೋಕ್ತುಂ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಾಃ ।

ನಾಭ್ಯುಪೈತುಮಲಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಶ್ಶೃಙ್ಗಚ್ಛೇದಮಿವರ್ಷಭಾಃ ॥ 14 ॥

ಏವಂ ಕನೀಯಸಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಭುಕ್ತಂ ರಾಜ್ಯಂ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ ।

ಭ್ರಾತಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವರಿಷ್ಠಶ್ಚ ಕಿಮರ್ಥಂ ನಾವಮಂಸ್ಯತೇ ॥ 15 ॥

ನ ಪರೇಣಾಽಹೃತಂ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ವ್ಯಾಘ್ರಃ ಖಾದಿತುಮಿಚ್ಛತಿ ।

ಏವಮೇತನ್ನರವ್ಯಾಘ್ರಃ ಪರಲೀಢಂ ನ ಮನ್ಯತೇ ॥ 16 ॥

ಹವಿರಾಜ್ಯಂ ಪುರೋಡಾಶಾಃ ಕುಶಾ ಯೂಪಾಶ್ಚ ಖಾದಿರಾಃ ।

ನೈತಾನಿ ಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪುನರಧ್ವರೇ ॥ 17 ॥

ತಥಾ ಹ್ಯಾತ್ತಮಿದಂ ರಾಜ್ಯಂ ಹೃತಸಾರಾಂ ಸುರಾಮಿವ ।

ನಾಭಿಮನ್ತುಮಲಂ ರಾಮೋ ನಷ್ಟಸೋಮಮಿವಾಧ್ವರಮ್ ॥ 18 ॥

ನ ಚೇಮಾಂ ಧರ್ಷಣಾಂ ರಾಮ ಸಙ್ಗಚ್ಛೇದತ್ಯಮರ್ಷಣಃ ।

ದಾರಯೇನ್ಮನ್ದರಮಪಿ ಸ ಹಿ ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಶಿತೈಶ್ಶರೈಃ ॥ 19 ॥

ತ್ವಾಂ ತು ನೋತ್ಸಹತೇ ಹನ್ತುಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪಿತೃಗೌರವಾತ್ ।

ಸಸೋಮಾರ್ಕಗ್ರಹಗಣಂ ನಭಸ್ತಾರಾವಿಚಿತ್ರಿತಮ್ ॥ 20 ॥

ಪಾತಯೇದ್ಯೋದಿವಂ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಸತ್ವಾಂ ನ ವ್ಯತಿವರ್ತತೇ ।

ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯೇದ್ವಾರಯೇ ದ್ವಾ ಮಹೀಂ ಶೈಲಶತಾಚಿತಾಮ್ ॥ 21 ॥

ನೈವಂ ವಿಧಮಸತ್ಕಾರಂ ರಾಘವೋ ಮರ್ಷಯಿಷ್ಯತಿ ।

ಬಲವಾನಿವ ಶಾರ್ದೂಲೋ ವಾಲಧೇರಭಿಮರ್ಶನಮ್ ॥ 22 ॥

ನೈತಸ್ಯ ಸಹಿತಾ ಲೋಕಾ ಭಯಂ ಕುರ್ಯುರ್ಮಹಾಮೃಥೇ ।

ಅಧರ್ಮನ್ತ್ವಿಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಧರ್ಮೇಣ ಯೋಜಯೇತ್ ॥ 23 ॥

ನನ್ವಸೌ ಕಾಞ್ಚನೈರ್ಬಾಣೈರ್ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಮಹಾಭುಜಃ ।

ಯುಗಾನ್ತ ಇವ ಭೂತಾನಿ ಸಾಗರಾನಪಿ ನಿರ್ದಹೇತ್ ॥ 24 ॥

ಸ ತಾದೃಶಸ್ಸಿಂಹಬಲೋ ವೃಷಭಾಕ್ಷೋ ನರರ್ಷಭಃ ।

ಸ್ವಯಮೇವ ಹತಃ ಪಿತ್ರಾ ಜಲಜೇನಾತ್ಮಜೋ ಯಥಾ ॥ 25 ॥

ದ್ವಿಜಾತಿಚರಿತೋ ಧರ್ಮಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟಸ್ಸನಾತನಃ ।

ಯದಿ ತೇ ಧರ್ಮನಿರತೇ ತ್ವಯಾ ಪುತ್ರೇ ವಿವಾಸಿತೇ ॥ 26 ॥

ಗತಿರೇಕಾ ಪತಿರ್ನಾರ್ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಗತಿರಾತ್ಮಜಃ ।

ತೃತೀಯಾ ಜ್ಞಾತಯೋ ರಾಜಂಶ್ಚತುರ್ಥೀ ನೇಹ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 27 ॥

ತತ್ರ ತ್ವಂ ಚೈವ ಮೇ ನಾಸ್ತಿ ರಾಮಶ್ಚ ವನಮಾಶ್ರಿತಃ ।

ನ ವನಂ ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸರ್ವಥಾ ನಿಹತಾ ತ್ವಯಾ ॥ 28 ॥

ಹತಂ ತ್ವಯಾ ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ಸರಾಷ್ಟ್ರಂ ಹತಸ್ತಥಾಽತ್ಮಾ ಸಹ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚ ।

ಹತಾ ಸಪುತ್ರಾಽಸ್ಮಿ ಹತಾಶ್ಚ ಪೌರಾಸ್ಸುತ ಶ್ಚ ಭಾರ್ಯಾ ಚ ತವ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೌ ॥ 29 ॥

ಇಮಾಂ ಗಿರಂ ದಾರುಣಶಬ್ದ ಸಂಶ್ರಿತಾಂ ನಿಶಮ್ಯ ರಾಜಾಽಪಿ ಮುಮೋಹ ದುಃಖಿತಃ ।

ತತ ಸ್ಸ ಶೋಕಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಸ್ವದುಷ್ಕೃತಂ ಚಾಪಿ ಪುನಸ್ತದಾ ಸ್ಮರನ್ ॥ 30 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

vanaṃ gate dharmapare rāme ramayatāṃ vare |

kausalyā rudatī svārtā bhartāramidamabravīt || 1 ||

yadyapi triṣu lokeṣu prathitaṃ te mahadyaśaḥ |

sānukrośo vadānyaśca priyavādī ca rāghavaḥ || 2 ||

kathaṃ naravaraśreṣṭha putrau tau saha sītayā |

duḥkhitau sukhasaṃvṛddhau vane duḥkhaṃ sahiṣyataḥ || 3 ||

sā nūnaṃ taruṇī śyāmā sukumārī sukhocitā |

kathamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca maithilī prasahiṣyate || 4 ||

bhuktvā'śanaṃ viśālākṣī sūpadaṃ śānvitaṃ śubham |

vanyaṃ naivāramāhāraṃ kathaṃ sītopabhokṣyate || 5 ||

gītavāditranirghoṣaṃ śrutvā śubhamaninditā |

kathaṃ kravyādasiṃhānāṃ śabdaṃ śroṣyatyaśobhanam || 6 ||

mahendradhvajasaṅkāśaḥ kva nu śete mahābhujaḥ |

bhujaṃ parighasaṅkāśamupadhāya mahābalaḥ || 7 ||

padmavarṇaṃ sukeśāntaṃ padmaniśśvāsamuttamam |

kadā drakṣyāmi rāmasya vadanaṃ puṣkarekṣaṇam || 8 ||

vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ me na saṃśayaḥ |

apaśyantyā na taṃ yadvai phalatīdaṃ sahasradhā || 9 ||

yattvayā'karuṇaṃ karma vyapohya mama bāndhavāḥ |

nirastāḥ paridhāvanti sukhārhāḥ kṛpaṇā vane || 10 ||

yadi pañcadaśe varṣe rāghavaḥ punareṣyati |

jahyādrājyaṃ ca koṣaṃ ca bharato nopalakṣayate || 11 ||

bhojayanti kila śrāddhe kecitsvāneva bāndhavān |

tataḥ paścātsamīkṣante kṛtakāryā dvijarṣabhān || 12 ||

tatra ye guṇavantaśca vidvāṃsaśca dvijātayaḥ |

na paścātte'bhimanyante sudhāmapi suropamāḥ || 13 ||

brāhmaṇeṣvapi tṛpteṣu paścādbhoktuṃ dvijarṣabhāḥ |

nābhyupaitumalaṃ prājñā śśṛṅgacchedamivarṣabhāḥ || 14 ||

evaṃ kanīyasā bhrātrā bhuktaṃ rājyaṃ viśāmpate |

bhrātā jyeṣṭho variṣṭhaśca kimarthaṃ nāvamaṃsyate || 15 ||

na pareṇā'hṛtaṃ bhakṣyaṃ vyāghraḥ khāditumicchati |

evametannaravyāghraḥ paralīḍhaṃ na manyate || 16 ||

havirājyaṃ puroḍāśāḥ kuśā yūpāśca khādirāḥ |

naitāni yātayāmāni kurvanti punaradhvare || 17 ||

tathā hyāttamidaṃ rājyaṃ hṛtasārāṃ surāmiva |

nābhimantumalaṃ rāmo naṣṭasomamivādhvaram || 18 ||

na cemāṃ dharṣaṇāṃ rāma saṅgacchedatyamarṣaṇaḥ |

dārayenmandaramapi sa hi kruddhaśśitaiśśaraiḥ || 19 ||

tvāṃ tu notsahate hantuṃ mahātmā pitṛgauravāt |

sasomārkagrahagaṇaṃ nabhastārāvicitritam || 20 ||

pātayedyodivaṃ kruddhassatvāṃ na vyativartate |

prakṣobhayedvāraye dvā mahīṃ śailaśatācitām || 21 ||

naivaṃ vidhamasatkāraṃ rāghavo marṣayiṣyati |

balavāniva śārdūlo vāladherabhimarśanam || 22 ||

naitasya sahitā lokā bhayaṃ kuryurmahāmṛthe |

adharmantviha dharmātmā lokaṃ dharmeṇa yojayet || 23 ||

nanvasau kāñcanairbāṇairmahāvīryo mahābhujaḥ |

yugānta iva bhūtāni sāgarānapi nirdahet || 24 ||

sa tādṛśassiṃhabalo vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ |

svayameva hataḥ pitrā jalajenātmajo yathā || 25 ||

dvijāticarito dharmaśśāstradṛṣṭassanātanaḥ |

yadi te dharmanirate tvayā putre vivāsite || 26 ||

gatirekā patirnāryā dvitīyā gatirātmajaḥ |

tṛtīyā jñātayo rājaṃścaturthī neha vidyate || 27 ||

tatra tvaṃ caiva me nāsti rāmaśca vanamāśritaḥ |

na vanaṃ gantumicchāmi sarvathā nihatā tvayā || 28 ||

hataṃ tvayā rājyamidaṃ sarāṣṭraṃ hatastathā'tmā saha mantribhiśca |

hatā saputrā'smi hatāśca paurāssuta śca bhāryā ca tava prahṛṣṭau || 29 ||

imāṃ giraṃ dāruṇaśabda saṃśritāṃ niśamya rājā'pi mumoha duḥkhitaḥ |

tata ssa śokaṃ praviveśa pārthivassvaduṣkṛtaṃ cāpi punastadā smaran || 30 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||