2.56 Ayodhyakanda - Shatpanchasha Sargah

ॐ

2.56 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಅಥ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ವ್ಯತೀತಾಯಾಮವಸುಪ್ತಮನನ್ತರಮ್ ।

ಪ್ರಬೋಧಯಾಮಾಸ ಶನೈರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಘುನನ್ದನಃ ॥ 1 ॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಶ್ರುಣು ವನ್ಯಾನಾಂ ವಲ್ಗು ವ್ಯಾಹರತಾಂ ಸ್ವನಮ್ ।

ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಹೇ ಕಾಲ ಪ್ರಸ್ಥಾನಸ್ಯ ಪರನ್ತಪ ॥ 2 ॥

ಸ ಸುಪ್ತಸ್ಸಮಯೇ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರತಿಬೋಧಿತಃ ।

ಜಹೌ ನಿದ್ರಾಂ ಚ ತನ್ದ್ರೀಂ ಚ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಚ ಪಥಿ ಶ್ರಮಮ್ ॥ 3 ॥

ತತ ಉತ್ಥಾಯ ತೇ ಸರ್ವೇ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ನದ್ಯಾ ಶ್ಶಿವಂ ಜಲಮ್ ।

ಪನ್ಥಾನಮೃಷಿಣಾಽದಿಷ್ಟಂ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ತಂ ಯಯುಃ ॥ 4 ॥

ತತಸ್ಸಮ್ಪ್ರಸ್ಥಿತಃ ಕಾಲೇ ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಹ ।

ಸೀತಾಂ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷೀಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥

ಆದಿಪ್ತಾನಿವ ವೈದೇಹಿ ಸರ್ವತಃ ಪುಷ್ಪಿತಾನ್ನಗಾನ್ ।

ಸ್ವೈಃ ಪುಷ್ಪೈಃ ಕಿಂಶುಕಾನ್ ಪಶ್ಯ ಮಾಲಿನಶಿಶಿರಾತ್ಯಯೇ ॥ 6 ॥

ಪಶ್ಯ ಭಲ್ಲಾತಕಾನ್ ಫುಲ್ಲಾನ್ನರೈ ರನುಪಸೇವಿತಾನ್ ।

ಫಲಪತ್ರೈರವನತಾ ನ್ನೂನಂ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮ ಜೀವಿತುಮ್ ॥ 7 ॥

ಪಶ್ಯ ದ್ರೋಣಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಲಮ್ಬಮಾನಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಮಧೂನಿ ಮಧುಕಾರೀಭಿ ಸ್ಸಮ್ಭೃತಾನಿ ನಗೇ ನಗೇ ॥ 8 ॥

ಏಷ ಕ್ರೋಶತಿ ನತ್ಯೂಹಸ್ತಂ ಶಿಖೀ ಪ್ರತಿಕೂಜತಿ ।

ರಮಣೀಯೇ ವನೋದ್ದೇಶೇ ಪುಷ್ಪಸಂಸ್ತರಸಙ್ಕಟೇ ॥ 9 ॥

ಮಾತಙ್ಗಯೂಥಾನುಸೃತಂ ಪಕ್ಷಿಸಂಙ್ಘಾನುನಾದಿತಮ್ ।

ಚಿತ್ರಕೂಟಮಿಮಂ ಪಶ್ಯ ಪ್ರವೃದ್ಧಶಿಖರಂ ಗಿರಿಮ್ ॥ 10 ॥

ಸಮಭೂಮಿತಲೇ ರಮ್ಯೇ ದ್ರುಮೈರ್ಬಹುಭಿರಾವೃತೇ ।

ಪುಣ್ಯೇ ರಂಸ್ಯಾಮಹೇ ತಾತ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಕಾನನೇ ॥ 11 ॥

ತತಸ್ತೌ ಪಾದಚಾರೇಣ ಗಚ್ಛನ್ತೌ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ರಮ್ಯಮಾಸೇದತುಶ್ಶೈಲಂ ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಮನೋರಮಮ್ ॥ 12 ॥

ತನ್ತು ಪರ್ವತಮಾಸಾದ್ಯ ನಾನಾಪಕ್ಷಿಗಣಾಯುತಮ್ ।

ಬಹುಮೂಲಫಲಂ ರಮ್ಯಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸರಸೋದಕಮ್ ॥ 13 ॥

ಮನೋಜ್ಞೋಽಯಂ ಗಿರಿಸ್ಸೌಮ್ಯ ನಾನಾದ್ರುಮಲತಾಯುತಃ ।

ಬಹುಮೂಲಫಲೋ ರಮ್ಯ ಸ್ಸ್ವಾಜೀವಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ ॥ 14 ॥

ಮುನಯಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವಸನ್ತ್ಯಸ್ಮಿ ಶಿಲೋಚ್ಚಯೇ ।

ಅಯಂ ವಾಸೋ ಭವೇತ್ತಾವದತ್ರ ಸೌಮ್ಯ ರಮೇಮಹಿ ॥ 15 ॥

ಇತಿ ಸೀತಾ ಚ ರಾಮಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ।

ಅಭಿಗಮ್ಯಾಽಶ್ರಮಂ ಸರ್ವೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಭಿವಾದಯನ್ ॥ 16 ॥

ತಾನ್ಮಹರ್ಷಿ ಪ್ರಮುದಿತಃ ಪೂಜಯಾಮಾಸ ಧರ್ಮವಿತ್ ।

ಅಸ್ಯತಾಮಿತಿ ಚೋವಾಚ ಸ್ವಾಗನ್ತು ನಿವೇದ್ಯ ಚ ॥ 17 ॥

ತತೋಽಬ್ರವೀನ್ಮಹಾಬಾಹುರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಗ್ರಜಃ ।

ಸನ್ನಿವೇದ್ಯ ಯಥಾನ್ಯಾಯ ಮಾತ್ಮಾನಮೃಷಯೇ ಪ್ರಭುಃ ॥ 18 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಽಽನಯ ದಾರೂಣಿ ದೃಢಾನಿ ಚ ವರಾಣಿ ಚ ।

ಕುರುಷ್ವಾಽವಸಥಂ ಸೌಮ್ಯ ವಾಸೇ ಮೇಽಭಿರತಂ ಮನಃ ॥ 19 ॥

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ವಿವಿಧಾನ್ ದ್ರುಮಾನ್ ।

ಆಜಹಾರ ತತ ಶ್ಚಕ್ರೇ ಪರ್ಣಶಾಲಾಮರಿನ್ದಮಃ ॥ 20 ॥

ತಾಂ ನಿಷ್ಠಿತಾಂ ಬದ್ಧಕಟಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಮಸ್ಸುದರ್ಶನಾಮ್ ।

ಶುಶ್ರೂಷಮಾಣಮೇಕಾಗ್ರಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 21 ॥

ಐಣೇಯಂ ಮಾಂಸಮಾಹೃತ್ಯ ಶಾಲಾಂ ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ವಯಮ್ ।

ಕರ್ತವ್ಯಂ ವಾಸ್ತುಶಮನಂ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಚಿರಜೀವಿಭಿಃ ॥ 22 ॥

ಮೃಗಂ ಹತ್ವಾಽಽನಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಹ ಶುಭೇಕ್ಷಣ ।

ಕರ್ತವ್ಯ ಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟೋ ಹಿ ವಿಧಿರ್ಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರ ॥ 23 ॥

ಭ್ರಾತುರ್ವಚನಮಾಜ್ಞಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ ।

ಚಕಾರ ಸ ಯಥೋಕ್ತಂ ಚ ತಂ ರಾಮ ಪುನರಬ್ರವೀತ್ ॥ 24 ॥

ಐಣೇಯಂ ಶ್ರಪಯಸ್ವೈತಚ್ಛಾಲಾಂ ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ವಯಮ್ ।

ತ್ವರ ಸೌಮ್ಯ ಮುಹೂರ್ತೋಽಯಂ ಧ್ರುವಶ್ಚ ದಿವಸೋಽಪ್ಯಯಮ್ ॥ 25 ॥

ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಹತ್ವಾ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ಅಥ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಸೌಮಿತ್ರಿಸ್ಸಮಿದ್ಧೇ ಜಾತವೇದಸಿ ॥ 26 ॥

ತನ್ತು ಪಕ್ವಂ ಪರಿಜ್ಞಾಯ ನಿಷ್ಟಪ್ತಂ ಛಿನ್ನಶೋಣಿತಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮಥ ರಾಘವಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 27 ॥

ಅಯಂ ಸರ್ವಃ ಸಮಸ್ತಾಗ್ಙಃ ಶ್ರೃತಃ ಕೃಷ್ಣಮೃಗೋ ಮಯಾ ।

ದೇವತಾಂ ದೇವಸಙ್ಕಾಶ ಯಜಸ್ವ ಕುಶಲೋ ಹ್ಯಸಿ ॥ 28 ॥

ರಾಮಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ತು ನಿಯತೋ ಗುಣವಾನ್ ಜಪ್ಯಕೋವಿದಃ ।

ಸಙ್ಗ್ರಹೇಣಾಕರೋತ್ ಸ್ರವಾರ್ನ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ಸತ್ರಾವಸಾನಿಕಾನ್ ॥ 29 ॥

ಇಷ್ಟ್ವಾ ದೇವಗಣಾನ್ಸರ್ವಾನ್ವಿವೇಶಾಽವಸಥಂ ಶುಚಿಃ ।

ಬಭೂವ ಚ ಮನೋಹ್ಲಾದೋ ರಾಮಸ್ಯಾಮಿತತೇಜಸಃ ॥ 30 ॥

ವೈಶ್ವದೇವಬಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ರೌದ್ರಂ ವೈಷ್ಣವ ಮೇವ ಚ ।

ವಾಸ್ತುಸಂಶಮನೀಯಾನಿ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಪ್ರವರ್ತಯನ್ ॥ 31 ॥

ಜಪಂ ಚ ನ್ಯಾಯತ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ನಾತ್ವಾ ನದ್ಯಾಂ ಯಥಾವಿಧಿ ।

ಪಾಪಸಂಶಮನಂ ರಾಮ ಶ್ಚಕಾರ ಬಲಿಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 32 ॥

ವೇದಿಸ್ಥಲವಿಧಾನಾನಿ ಚೈತ್ಯಾನ್ಯಾಯತನಾನಿ ಚ ।

ಆಶ್ರಮಸ್ಯಾನುರೂಪಾಣಿ ಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ರಾಘವಃ ॥ 33 ॥

ವನ್ಯೈರ್ಮಾಲ್ಯೈಃ ಫಲೈರ್ಮೂಲೈಃ ಪಕ್ವೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಯಥಾವಿಧಿ ।

ಅದ್ಭಿರ್ಜಪೈಶ್ಚ ವೇದೋಕ್ತೈರ್ದರ್ಭೈಶ್ಚ ಸಸಮಿತ್ಕುಶೈಃ ॥ 34 ॥

ತೌ ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ ಭೂತಾನಿ ರಾಘವೌ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ತದಾ ವಿವಿಶತು ಶ್ಶಾಲಾಂ ಸುಶುಭಾಂ ಶುಭಲಕ್ಷಣೌ ॥ 35 ॥

ತಾಂ ವೃಕ್ಷಪರ್ಣಚ್ಛದನಾಂ ಮನೋಜ್ಞಾಂ ಯಥಾಪ್ರದೇಶಂ ಸುಕೃತಾಂ ನಿವಾತಾಮ್ ।

ವಾಸಾಯ ಸರ್ವೇ ವಿವಿಶುಸ್ಸಮೇತಾಸ್ಸಭಾಂ ಯಥಾ ದೇವಗಣಾಸ್ಸುಧರ್ಮಾಮ್ ॥ 36 ॥

ಅನೇಕನಾನಾಮೃಗಪಕ್ಷಿಸಙ್ಕುಲೇ ವಿಚಿತ್ರಪತ್ರಸ್ತಬಕೈರ್ದ್ರುಮೈರ್ಯುತೇ ।

ವನೋತ್ತಮೇ ವ್ಯಾಲಮೃಗಾನುನಾದಿತೇ ತದಾ ವಿಜಹ್ರು ಸ್ಸುಸುಖಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ॥ 37 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |

atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |

prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||

saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |

sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||

sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |

jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||

tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |

panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||

tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |

sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||

ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |

svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||

paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |

phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||

paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |

madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||

eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |

ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||

mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |

citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||

samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |

puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||

tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |

ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||

tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |

bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||

manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |

bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||

munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |

ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||

iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |

abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||

tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |

asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||

tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |

sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||

lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |

kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |

ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||

tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |

śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||

aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |

kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||

mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |

kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||

bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||

aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |

tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||

sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |

atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||

tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |

lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||

ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |

devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||

rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |

saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||

iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |

babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||

vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |

vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||

japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |

pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||

vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |

āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||

vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |

adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||

tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |

tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||

tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |

vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||

anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |

vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||