2.48 Ayodhyakanda - Ashtachatvarimsha Sargah

ॐ

2.48 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತೇಷಾಮೇವಂ ವಿಷಣ್ಣಾನಾಂ ಪೀಡಿತಾನಾಮತೀವ ಚ ।

ಬಾಷ್ಪವಿಪ್ಲುತನೇತ್ರಾಣಾಂ ಸಶೋಕಾನಾಂ ಮುಮೂರ್ಷಯಾ ॥ 1 ॥

ಅನುಗಮ್ಯ ನಿವೃತ್ತಾನಾಂ ರಾಮಂ ನಗರವಾಸಿನಾಮ್ ।

ಉದ್ಗತಾನೀವ ಸತ್ವಾನಿ ಬಭೂವುರಮನಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 2 ॥

ತೇಷಾಮೇವಂ ವಿಷಣ್ಣಾನಾಂ ಪೀಡಿತಾನಾಮತೀವ ಚ ।

ಬಾಷ್ಪವಿಪ್ಲುತನೇತ್ರಾಣಾಂ ಸಶೋಕಾನಾಂ ಮುಮೂರ್ಷಯಾ ॥ 3 ॥

ಅನುಗಮ್ಯ ನಿವೃತ್ತಾನಾಂ ರಾಮಂ ನಗರವಾಸಿನಾಮ್ ।

ಉದ್ಗತಾನೀವ ಸತ್ವಾನಿ ಬಭೂವುರಮನಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 4 ॥

ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ನಿಲಯಮಾಗಮ್ಯ ಪುತ್ರದಾರೈಸ್ಸಮಾವೃತಾ ।

ಅಶ್ರೂಣಿ ಮುಮುಚುಸ್ಸರ್ವೇ ಬಾಷ್ಪೇಣ ಪಿಹಿತಾನನಾಃ ॥ 5 ॥

ನ ಚಾಹೃಷ್ಯನ್ ನಚಾಮೋದನ್ ವಣಿಜೋ ನ ಪ್ರಸಾರಯನ್ ।

ನ ಚಾಶೋಭನ್ತ ಪಣ್ಯಾನಿ ನಾಪಚನ್ ಗೃಹಮೇಧಿನಃ ॥ 6 ॥

ನಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾಭ್ಯನನ್ದನ್ ವಿಪುಲಂ ವಾ ಧನಾಗಮಮ್ ।

ಪುತ್ರಂ ಪ್ರಥಮಜಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಜನನೀ ನಾಭ್ಯನನ್ದತ ॥ 7 ॥

ಗೃಹೇ ಗೃಹೇ ರುದನ್ತ್ಯಶ್ಚ ಭರ್ತಾರಂ ಗೃಹಮಾಗತಮ್ ।

ವ್ಯಗರ್ಹಯನ್ತ ದುಃಖಾರ್ತಾ ವಾಗ್ಭಿಸ್ತೋತ್ರೈರಿವ ದ್ವಿಪಾನ್ ॥ 8 ॥

ಕಿಂ ನು ತೇಷಾಂ ಗೃಹೈಃ ಕಾರ್ಯಂ ಕಿಂ ದಾರೈಃ ಕಿಂ ಧನೇನ ವಾ ।

ಪುತ್ರೈರ್ವಾ ಕಿಂ ಸುಖೈರ್ವಾಪಿ ಯೇ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ರಾಘವಮ್ ॥ 9 ॥

ಏಕಃ ಸತ್ಪುರುಷೋ ಲೋಕೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸ್ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ಯೋಽನುಗಚ್ಛತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ರಾಮಂ ಪರಿಚರನ್ ವನೇ ॥ 10 ॥

ಆಪಗಾಃ ಕೃತಪುಣ್ಯಾಸ್ತಾ ಪದ್ಮಿನ್ಯಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ ।

ಯೇಷು ಸ್ನಾಸ್ಯತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೋ ವಿಗಾಹ್ಯ ಸಲಿಲಂ ಶುಚಿ ॥ 11 ॥

ಶೋಭಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಟವ್ಯೋ ರಮ್ಯಕಾನನಾಃ ।

ಆಪಗಾಶ್ಚ ಮಹಾನೂಪಾಃ ಸಾನುಮನ್ತಶ್ಚ ಪರ್ವತಾಃ ॥ 12 ॥

ಕಾನನಂ ವಾಪಿ ಶೈಲಂ ವಾ ಯಂ ರಾಮೋಽಧಿಗಮಿಷ್ಯತಿ ।

ಪ್ರಿಯಾತಿಥಿಮಿವ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನೈನಂ ಶಕ್ಷ್ಯನ್ತ್ಯನರ್ಚಿತುಮ್ ॥ 13 ॥

ವಿಚಿತ್ರಕುಸುಮಾಪೀಡಾ ಬಹುಮಞ್ಜರಿ ಧಾರಿಣಃ ।

ರಾಘವಂ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ನಗಾ ಭ್ರಮರಶಾಲಿನಃ ॥ 14 ॥

ಅಕಾಲೇ ಚಾಪಿ ಮುಖ್ಯಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ।

ದರ್ಶಯಿಷ್ಯನ್ತ್ಯನುಕ್ರೋಶಾದ್ಗಿರಯೋ ರಾಮಮಾಗತಮ್ ॥ 15 ॥

ಪ್ರಸ್ರವಿಷ್ಯನ್ತಿ ತೋಯಾನಿ ವಿಮಲಾನಿ ಮಹೀಧರಾಃ ।

ವಿದರ್ಶಯನ್ತೋ ವಿವಿಧಾನ್ ಭೂಯಶ್ಚಿತ್ರಾಂಶ್ಚ ನಿರ್ಝರಾನ್ ॥ 16 ॥

ಪಾದಪಾಃ ಪರ್ವತಾಗ್ರೇಷು ರಮಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಾಘವಮ್ ।

ಯತ್ರ ರಾಮೋ ಭಯಂ ನಾತ್ರ ನಾಸ್ತಿ ತತ್ರ ಪರಾಭವಃ ॥ 17 ॥

ಸ ಹಿ ಶೂರೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪುತ್ರೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಚ ।

ಪುರಾ ಭವತಿ ನೋದೂರಾದನುಗಚ್ಛಾಮ ರಾಘವಮ್ ॥ 18 ॥

ಪಾದಚ್ಛಾಯಾ ಸುಖಾ ಭರ್ತುಸ್ತಾದೃಶಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಸ ಹಿ ನಾಥೋ ಜನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸ ಗತಿ ಸ್ಸಪರಾಯಣಮ್ ॥ 19 ॥

ವಯಂ ಪರಿಚರಿಷ್ಯಾಮಃ ಸೀತಾಂ ಯೂಯಂ ತು ರಾಘವಮ್ ।

ಇತಿ ಪೌರಸ್ತ್ರಿಯೋ ಭರ್ತೃನ್ ದುಖಾರ್ತಾಸ್ತತ್ತದಬ್ರುವನ್ ॥ 20 ॥

ಯುಷ್ಮಾಕಂ ರಾಘವೋಽರಣ್ಯೇ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ವಿಧಾಸ್ಯತಿ ।

ಸೀತಾ ನಾರೀಜನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 21 ॥

ಕೋ ನ್ವನೇನಾಽಪ್ರತೀತೇನ ಸೋತ್ಕಣ್ಠಿತಜನೇನ ಚ ।

ಸಮ್ಪ್ರಿಯೇತಾಮನೋಜ್ಞೇನ ವಾಸೇನ ಹೃತಚೇತಸಾ ॥ 22 ॥

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಯದಿ ಚೇ ದ್ರಾಜ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಧರ್ಮ್ಯಮನಾಥವತ್ ।

ನ ಹಿ ನೋ ಜೀವಿತೇನಾರ್ಥಃ ಕುತಃ ಪುತ್ರೈಃ ಕುತೋ ಧನೈಃ ॥ 23 ॥

ಯಯಾ ಪುತ್ರಶ್ಚ ಭರ್ತಾ ಚ ತ್ಯಕ್ತಾವೈಶ್ವರ್ಯಕಾರಣಾತ್ ।

ಕಂ ಸಾ ಪರಿಹರೇದನ್ಯಂ ಕೈಕೇಯೀ ಕುಲಪಾಂಸನೀ ॥ 24 ॥

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ನ ವಯಂ ರಾಜ್ಯೇ ಭೃತಕಾ ನಿವಸೇಮಹಿ ।

ಜೀವನ್ತ್ಯಾ ಜಾತು ಜೀವನ್ತ್ಯಃ ಪುತ್ರೈರಪಿ ಶಪಾಮಹೇ ॥ 25 ॥

ಯಾ ಪುತ್ರಂ ಪಾರ್ಥಿವೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರವಾಸಯತಿ ನಿರ್ಘೃಣಾ ।

ಕಸ್ತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುಖಂ ಜೀವೇದಧರ್ಮ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣೀಮ್ ॥ 26 ॥

ಉಪದ್ರುತಮಿದಂ ಸರ್ವಮನಾಲಮ್ಬಮನಾಯಕಮ್ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಹಿ ಕೃತೇ ಸರ್ವಂ ವಿನಾಶಮುಪಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 27 ॥

ನ ಹಿ ಪ್ರವ್ರಜಿತೇ ರಾಮೇ ಜೀವಿಷ್ಯತಿ ಮಹೀಪತಿಃ ।

ಮೃತೇ ದಶರಥೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ವಿಲಾಪಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ॥ 28 ॥

ತೇ ವಿಷಂ ಪಿಬತಾಲೋಡ್ಯ ಕ್ಷೀಣಪುಣ್ಯಾ ಸ್ಸುದುರ್ಗತಾಃ ।

ರಾಘವಂ ವಾನುಗಚ್ಛಧ್ವಮಶ್ರುತಿಂ ವಾಪಿ ಗಚ್ಛತ ॥ 29 ॥

ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರವ್ರಾಜಿತೋ ರಾಮ ಸ್ಸಸೀತ ಸ್ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ಭರತೇ ಸನ್ನಿಸೃಷ್ಟಾಸ್ಸ್ಮ ಸ್ಸೌನಿಕೇ ಪಶವೋ ಯಥಾ ॥ 30 ॥

ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಾನನ ಶ್ಶ್ಯಾಮೋ ಗೂಢಜತ್ರುರರಿನ್ದಮಃ ।

ಆಜಾನುಬಾಹುಃ ಪದ್ಮಾಕ್ಷೋ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ ॥ 31 ॥

ಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷೀ ಮಧುರ ಸ್ಸತ್ಯವಾದೀ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಸೌಮ್ಯಸ್ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರವತ್ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ॥ 32 ॥

ನೂನಂ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲೋ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗವಿಕ್ರಮಃ ।

ಶೋಭಯಿಷ್ಯತ್ಯರಣ್ಯಾನಿ ವಿಚರನ್ ಸ ಮಹಾರಥಃ ॥ 33 ॥

ತಾಸ್ತಥಾ ವಿಲಪನ್ತ್ಯಸ್ತು ನಗರೇ ನಾಗರಸ್ತ್ರಿಯಃ ।

ಚುಕ್ರುಶು ರ್ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತಾ ಮೃತ್ಯೋರಿವ ಭಯಾಗಮೇ ॥ 34 ॥

ಇತ್ಯೇವಂ ವಿಲಪನ್ತೀನಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವೇಶ್ಮಸು ರಾಘವಮ್ ।

ಜಗಾಮಾಸ್ತಂ ದಿನಕರೋ ರಜನೀ ಚಾಭ್ಯವರ್ತತ ॥ 35 ॥

ನಷ್ಟಜ್ವಲನಸನ್ತಾಪಾ ಪ್ರಶಾನ್ತಾಧ್ಯಾಯಸತ್ಕಥಾ ।

ತಿಮಿರೇಣಾಭಿಲಿಪ್ತೇವ ಸಾ ತದಾ ನಗರೀ ಬಭೌ ॥ 36 ॥

ಉಪಶಾನ್ತವಣಿಕ್ಪಣ್ಯಾ ನಷ್ಟಹರ್ಷಾ ನಿರಾಶ್ರಯಾ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರೀ ಚಾಸೀನ್ನಷ್ಟತಾರಮಿವಾಮ್ಬರಮ್ ॥ 37 ॥

ತಥಾ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ರಾಮನಿಮಿತ್ತಮಾತುರಾ ಯಥಾ ಸುತೇ ಭ್ರಾತರಿ ವಾ ವಿವಾಸಿತೇ ।

ವಿಲಪ್ಯ ದೀನಾ ರುರುದುರ್ವಿಚೇತಸ ಸ್ಸೂತೈರ್ಹಿ ತಾಸಾಮಧಿಕೋ ಹಿ ಸೋಽಭವತ್ ॥ 38 ॥

ಪ್ರಶಾನ್ತಗೀತೋತ್ಸವನೃತ್ತವಾದನಾ ವ್ಯಪಾಸ್ತಹರ್ಷಾ ಪಿಹಿತಾಪಣೋದಯಾ ।

ತದಾ ಹ್ಯಯೋಧ್ಯಾ ನಗರೀ ಬಭೂವ ಸಾ ಮಹಾರ್ಣವ ಸ್ಸಙ್ಕ್ಷಪಿತೋದಕೋ ಯಥಾ ॥ 39 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

teṣāmevaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |

bāṣpaviplutanetrāṇāṃ saśokānāṃ mumūrṣayā || 1 ||

anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |

udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām || 2 ||

teṣāmevaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |

bāṣpaviplutanetrāṇāṃ saśokānāṃ mumūrṣayā || 3 ||

anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |

udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām || 4 ||

svaṃ svaṃ nilayamāgamya putradāraissamāvṛtā |

aśrūṇi mumucussarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ || 5 ||

na cāhṛṣyan nacāmodan vaṇijo na prasārayan |

na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ || 6 ||

naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam |

putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata || 7 ||

gṛhe gṛhe rudantyaśca bhartāraṃ gṛhamāgatam |

vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhistotrairiva dvipān || 8 ||

kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā |

putrairvā kiṃ sukhairvāpi ye na paśyanti rāghavam || 9 ||

ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇa ssaha sītayā |

yo'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane || 10 ||

āpagāḥ kṛtapuṇyāstā padminyaśca sarāṃsi ca |

yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci || 11 ||

śobhayiṣyanti kākutsthamaṭavyo ramyakānanāḥ |

āpagāśca mahānūpāḥ sānumantaśca parvatāḥ || 12 ||

kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo'dhigamiṣyati |

priyātithimiva prāptaṃ nainaṃ śakṣyantyanarcitum || 13 ||

vicitrakusumāpīḍā bahumañjari dhāriṇaḥ |

rāghavaṃ darśayiṣyanti nagā bhramaraśālinaḥ || 14 ||

akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

darśayiṣyantyanukrośādgirayo rāmamāgatam || 15 ||

prasraviṣyanti toyāni vimalāni mahīdharāḥ |

vidarśayanto vividhān bhūyaścitrāṃśca nirjharān || 16 ||

pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam |

yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ || 17 ||

sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca |

purā bhavati nodūrādanugacchāma rāghavam || 18 ||

pādacchāyā sukhā bhartustādṛśasya mahātmanaḥ |

sa hi nātho janasyāsya sa gati ssaparāyaṇam || 19 ||

vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam |

iti paurastriyo bhartṛn dukhārtāstattadabruvan || 20 ||

yuṣmākaṃ rāghavo'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati |

sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati || 21 ||

ko nvanenā'pratītena sotkaṇṭhitajanena ca |

sampriyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā || 22 ||

kaikeyyā yadi ce drājyaṃ syādadharmyamanāthavat |

na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ || 23 ||

yayā putraśca bhartā ca tyaktāvaiśvaryakāraṇāt |

kaṃ sā pariharedanyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī || 24 ||

kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasemahi |

jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrairapi śapāmahe || 25 ||

yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā |

kastāṃ prāpya sukhaṃ jīvedadharmyāṃ duṣṭacāriṇīm || 26 ||

upadrutamidaṃ sarvamanālambamanāyakam |

kaikeyyā hi kṛte sarvaṃ vināśamupayāsyati || 27 ||

na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ |

mṛte daśarathe vyaktaṃ vilāpastadanantaram || 28 ||

te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyā ssudurgatāḥ |

rāghavaṃ vānugacchadhvamaśrutiṃ vāpi gacchata || 29 ||

mithyāpravrājito rāma ssasīta ssahalakṣmaṇaḥ |

bharate sannisṛṣṭāssma ssaunike paśavo yathā || 30 ||

pūrṇacandrānana śśyāmo gūḍhajatrurarindamaḥ |

ājānubāhuḥ padmākṣo rāmo lakṣmaṇapūrvajaḥ || 31 ||

pūrvābhibhāṣī madhura ssatyavādī mahābalaḥ |

saumyassarvasya lokasya candravatpriyadarśanaḥ || 32 ||

nūnaṃ puruṣaśārdūlo mattamātaṅgavikramaḥ |

śobhayiṣyatyaraṇyāni vicaran sa mahārathaḥ || 33 ||

tāstathā vilapantyastu nagare nāgarastriyaḥ |

cukruśu rduḥkhasantaptā mṛtyoriva bhayāgame || 34 ||

ityevaṃ vilapantīnāṃ strīṇāṃ veśmasu rāghavam |

jagāmāstaṃ dinakaro rajanī cābhyavartata || 35 ||

naṣṭajvalanasantāpā praśāntādhyāyasatkathā |

timireṇābhilipteva sā tadā nagarī babhau || 36 ||

upaśāntavaṇikpaṇyā naṣṭaharṣā nirāśrayā |

ayodhyā nagarī cāsīnnaṣṭatāramivāmbaram || 37 ||

tathā striyo rāmanimittamāturā yathā sute bhrātari vā vivāsite |

vilapya dīnā rurudurvicetasa ssūtairhi tāsāmadhiko hi so'bhavat || 38 ||

praśāntagītotsavanṛttavādanā vyapāstaharṣā pihitāpaṇodayā |

tadā hyayodhyā nagarī babhūva sā mahārṇava ssaṅkṣapitodako yathā || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||