2.44 Ayodhyakanda - Chatushchatvarimsha Sargah

ॐ

2.44 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ವಿಲಪನ್ತೀ ತಥಾ ತಾಂ ತು ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪ್ರಮದೋತ್ತಮಾಮ್ ।

ಇದಂ ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಾ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಸುಮಿತ್ರಾ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ತವಾರ್ಯೇ ಸದ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಪುತ್ರ ಸ್ಸ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ।

ಕಿಂ ತೇ ವಿಲಪಿತೇನೈವಂ ಕೃಪಣಂ ರುದಿತೇನ ವಾ ॥ 2 ॥

ಯಸ್ತವಾರ್ಯೇ ಗತಃ ಪುತ್ರಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಃ ।

ಸಾಧು ಕುರ್ವನ್ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪಿತರಂ ಸತ್ಯವಾದಿನಮ್ ॥ 3 ॥

ಶಿಷ್ಟೈರಾಚರಿತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಛಶ್ವತ್ಪ್ರೇತ್ಯಫಲೋದಯೇ ।

ರಾಮೋ ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ನ ಸ ಶೋಚ್ಯಃ ಕದಾಚನ ॥ 4 ॥

ವರ್ತತೇ ಚೋತ್ತಮಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಸ್ಮಿನ್ ಸದಾನಘಃ ।

ದಯಾವಾನ್ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಲಾಭಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 5 ॥

ಅರಣ್ಯವಾಸೇ ಯದ್ದುಃಖಂ ಜಾನತೀ ವೈ ಸುಖೋಚಿತಾ ।

ಅನುಗಚ್ಛತಿ ವೈದೇಹೀ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ತವಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 6 ॥

ಕೀರ್ತಿಭೂತಾಂ ಪತಾಕಾಂ ಯೋ ಲೋಕೇ ಭ್ರಮಯತಿ ಪ್ರಭುಃ ।

ಧರ್ಮಸತ್ಯವ್ರತಧನಃ ಕಿಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತವಾತ್ಮಜಃ ॥ 7 ॥

ವ್ಯಕ್ತಂ ರಾಮಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯ ಶೌಚಂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ ।

ನ ಗಾತ್ರಮಂಶುಭಿ ಸ್ಸೂರ್ಯ ಸ್ಸನ್ತಾಪಯಿತುಮರ್ಹತಿ ॥ 8 ॥

ಶಿವಸ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಕಾನನೇಭ್ಯೋ ವಿನಿಸ್ಸೃತಃ ।

ರಾಘವಂ ಯುಕ್ತಶೀತೋಷ್ಣಸ್ಸೇವಿಷ್ಯತಿ ಸುಖೋಽನಿಲಃ ॥ 9 ॥

ಶಯಾನಮನಘಂ ರಾತ್ರೌ ಪಿತೇವಾಭಿಪರಿಷ್ವಜನ್ ।

ರಶ್ಮಿಭಿ ಸ್ಸಂಸ್ಪೃಶನ್ ಶೀತೈಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಹ್ಲಾದಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 10 ॥

ದದೌ ಚಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ದಿವ್ಯಾನಿ ಯಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹೌಜಸೇ ।

ದಾನವೇನ್ದ್ರಂ ಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಿಮಿಧ್ವಜಸುತಂ ರಣೇ ॥ 11 ॥

ಸ ಶೂರಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಸ್ವಬಾಹುಬಲಮಾಶ್ರಿತಃ ।

ಅಸನ್ತ್ರಸ್ತೋಽಪ್ಯರಣಸ್ಥೋ ವೇಶ್ಮನೀವ ನಿವತ್ಸ್ಯತಿ ॥ 12 ॥

ಯಸ್ಯೇಷುಪಥಮಾಸಾದ್ಯ ವಿನಾಶಂ ಯಾನ್ತಿ ಶತ್ರವಃ ।

ಕಥಂ ನ ಪೃಥಿವೀ ತಸ್ಯ ಶಾಸನೇ ಸ್ಥಾತುಮರ್ಹತಿ ॥ 13 ॥

ಯಾ ಶ್ರೀ ಶ್ಶೌರ್ಯಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಯಾ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಸತ್ವತಾ ।

ನಿವೃತ್ತಾರಣ್ಯವಾಸ ಸ್ಸ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ರಾಜ್ಯಮವಾಪ್ಸ್ಯತಿ ॥ 14 ॥

ಸೂರ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಭವೇತ್ಸೂರ್ಯೋ ಹ್ಯಗ್ನೇರಗ್ನಿ ಪ್ರಭೋಃ ಪ್ರಭುಃ ।

ಶ್ರಿಯಃ ಶ್ರೀಶ್ಚ ಭವೇದಗ್ರ್ಯಾ ಕೀರ್ತಿಃ ಕೀರ್ತ್ಯಾಃ ಕ್ಷಮಾಕ್ಷಮಾ ॥ 15 ॥

ದೈವತಂ ದೈವತಾನಾಂ ಚ ಭೂತಾನಾಂ ಭೂತಸತ್ತಮಃ ।

ತಸ್ಯ ಕೇ ಹ್ಯಗುಣಾ ದೇವಿ ವನೇ ವಾಪ್ಯಥವಾ ಪುರೇ ॥ 16 ॥

ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಶ್ರಿಯಾ ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತಿಸೃಭಿರೇತಾಭಿ ಸ್ಸಹ ರಾಮೋಽಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 17 ॥

ದುಃಖಜಂ ವಿಸೃಜನ್ತ್ಯಸ್ರಂ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಮುದೀಕ್ಷ್ಯ ಯಮ್ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಜನಾಸ್ಸರ್ವೇ ಶೋಕವೇಗಸಮಾಹತಾಃ ॥ 18 ॥

ಕುಶಚೀರಧರಂ ದೇವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಮಪರಾಜಿತಮ್ ।

ಸೀತೇವಾನುಗತಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ ನಾಮ ದುರ್ಲಭಮ್ ॥ 19 ॥

ಧನುರ್ಗ್ರಹವರೋ ಯಸ್ಯ ಬಾಣಖಡ್ಗಾಸ್ತ್ರಭೃತ್ಸ್ವಯಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವ್ರಜತಿ ಹ್ಯಗ್ರೇ ತಸ್ಯ ಕಿಂ ನಾಮ ದುರ್ಲಭಮ್ ॥ 20 ॥

ನಿವೃತ್ತವನವಾಸಂ ತಂ ದ್ರಷ್ಟಾಸಿ ಪುನರಾಗತಮ್ ।

ಜಹಿಶೋಕಂ ಚ ಮೋಹಂ ಚ ದೇವಿ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ ॥ 21 ॥

ಶಿರಸಾ ಚರಣಾವೇತೌ ವನ್ದಮಾನಮನಿನ್ದಿತೇ ಪುನರ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪುತ್ರಂ ಚನ್ದ್ರಮಿವೋದಿತಮ್ ॥ 22 ॥

ಪುನಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಮಭಿಷಿಕ್ತಂ ಮಹಾಶ್ರಿಯಮ್ ।

ಸಮುತ್ಸ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾನನ್ದಜಂ ಪಯಃ ॥ 23 ॥

ಮಾ ಶೋಕೋ ದೇವಿ ದುಃಖಂ ವಾ ನ ರಾಮೇ ದೃಶ್ಯತೇಽಶಿವಮ್ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ಪುತ್ರಂ ತ್ವಂ ಸಸೀತಂ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 24 ॥

ತ್ವಯಾ ಶೇಷೋ ಜನಶ್ಚೈವ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯೋ ಯದಾಽನಘೇ ।

ಕಿಮಿದಾನೀಮಿದಂ ದೇವಿ ಕರೋಷಿ ಹೃದಿ ವಿಕ್ಲಬಮ್ ॥ 25 ॥

ನಾರ್ಹಾ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಂ ದೇವಿ ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ ರಾಘವಸ್ಸುತಃ ।

ನ ಹಿ ರಾಮಾತ್ಪರೋ ಲೋಕೇ ವಿದ್ಯತೇ ಸತ್ಪಥೇ ಸ್ಥಿತಃ ॥ 26 ॥

ಅಭಿವಾದಯಮಾನಂ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಸುಹೃದಂ ಸುತಮ್ ।

ಮುದಾಽಶ್ರೃ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮೇಘಲೇಖೇವ ವಾರ್ಷಿಕೀ ॥ 27 ॥

ಪುತ್ರಸ್ತೇ ವರದಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪುನರಾಗತಃ ।

ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಮೃದುಪೀನಾಭ್ಯಾಂ ಚರಣೌ ಪೀಡಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 28 ॥

ಅಭಿವಾದ್ಯ ನಮಸ್ಯನ್ತಂ ಶೂರಂ ಸಸುಹೃದಂ ಸುತಮ್ ।

ಮುದಾಽಸ್ರೈಃ ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯಸಿ ಪುನರ್ಮೇಘರಾಜಿರಿವಾಚಲಮ್ ॥ 29 ॥

ಆಶ್ವಾಸಯನ್ತೀ ವಿವಿಧೈಶ್ಚ ವಾಕ್ಯೈ ರ್ವಾಕ್ಯೋಪಚಾರೇ ಕುಶಲಾಽನವದ್ಯಾ ।

ರಾಮಸ್ಯ ತಾಂ ಮಾತರಮೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ದೇವೀ ಸುಮಿತ್ರಾ ವಿರರಾಮ ರಾಮಾ ॥ 30 ॥

ನಿಶಮ್ಯ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಾತೃವಾಕ್ಯಂ ರಾಮಸ್ಯ ಮಾತುರ್ನರದೇವಪತ್ನ್ಯಾಃ ।

ಸದ್ಯಶ್ಶರೀರೇ ವಿನನಾಶ ಶೋಕಃ ಶರದ್ಗತೋ ಮೇಘ ಇವಾಲ್ಪತೋಯಃ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catuścatvāriṃśassargaḥ |

vilapantī tathā tāṃ tu kausalyāṃ pramadottamām |

idaṃ dharme sthitā dharmyaṃ sumitrā vākyamabravīt || 1 ||

tavārye sadguṇairyuktaḥ putra ssa puruṣottamaḥ |

kiṃ te vilapitenaivaṃ kṛpaṇaṃ ruditena vā || 2 ||

yastavārye gataḥ putrastyaktvā rājyaṃ mahābalaḥ |

sādhu kurvan mahātmānaṃ pitaraṃ satyavādinam || 3 ||

śiṣṭairācarite samyakchaśvatpretyaphalodaye |

rāmo dharme sthita śreṣṭho na sa śocyaḥ kadācana || 4 ||

vartate cottamāṃ vṛttiṃ lakṣmaṇo'smin sadānaghaḥ |

dayāvān sarvabhūteṣu lābhastasya mahātmanaḥ || 5 ||

araṇyavāse yadduḥkhaṃ jānatī vai sukhocitā |

anugacchati vaidehī dharmātmānaṃ tavātmajam || 6 ||

kīrtibhūtāṃ patākāṃ yo loke bhramayati prabhuḥ |

dharmasatyavratadhanaḥ kiṃ na prāptastavātmajaḥ || 7 ||

vyaktaṃ rāmasya vijñāya śaucaṃ māhātmyamuttamam |

na gātramaṃśubhi ssūrya ssantāpayitumarhati || 8 ||

śivassarveṣu kāleṣu kānanebhyo vinissṛtaḥ |

rāghavaṃ yuktaśītoṣṇasseviṣyati sukho'nilaḥ || 9 ||

śayānamanaghaṃ rātrau pitevābhipariṣvajan |

raśmibhi ssaṃspṛśan śītaiścandramāhlādayiṣyati || 10 ||

dadau cāstrāṇi divyāni yasmai brahmā mahaujase |

dānavendraṃ hataṃ dṛṣṭvā timidhvajasutaṃ raṇe || 11 ||

sa śūraḥ puruṣavyāghraḥ svabāhubalamāśritaḥ |

asantrasto'pyaraṇastho veśmanīva nivatsyati || 12 ||

yasyeṣupathamāsādya vināśaṃ yānti śatravaḥ |

kathaṃ na pṛthivī tasya śāsane sthātumarhati || 13 ||

yā śrī śśauryaṃ ca rāmasya yā ca kalyāṇasatvatā |

nivṛttāraṇyavāsa ssa kṣipraṃ rājyamavāpsyati || 14 ||

sūryasyāpi bhavetsūryo hyagneragni prabhoḥ prabhuḥ |

śriyaḥ śrīśca bhavedagryā kīrtiḥ kīrtyāḥ kṣamākṣamā || 15 ||

daivataṃ daivatānāṃ ca bhūtānāṃ bhūtasattamaḥ |

tasya ke hyaguṇā devi vane vāpyathavā pure || 16 ||

pṛthivyā saha vaidehyā śriyā ca puruṣarṣabhaḥ |

kṣipraṃ tisṛbhiretābhi ssaha rāmo'bhiṣekṣyate || 17 ||

duḥkhajaṃ visṛjantyasraṃ niṣkrāmantamudīkṣya yam |

ayodhyāyāṃ janāssarve śokavegasamāhatāḥ || 18 ||

kuśacīradharaṃ devaṃ gacchantamaparājitam |

sītevānugatā lakṣmī stasya kiṃ nāma durlabham || 19 ||

dhanurgrahavaro yasya bāṇakhaḍgāstrabhṛtsvayam |

lakṣmaṇo vrajati hyagre tasya kiṃ nāma durlabham || 20 ||

nivṛttavanavāsaṃ taṃ draṣṭāsi punarāgatam |

jahiśokaṃ ca mohaṃ ca devi satyaṃ bravīmi te || 21 ||

śirasā caraṇāvetau vandamānamanindite punardrakṣyasi kalyāṇi putraṃ candramivoditam || 22 ||

punaḥ praviṣṭaṃ dṛṣṭvā tamabhiṣiktaṃ mahāśriyam |

samutsrakṣyasi netrābhyāṃ kṣipramānandajaṃ payaḥ || 23 ||

mā śoko devi duḥkhaṃ vā na rāme dṛśyate'śivam |

kṣipraṃ drakṣyasi putraṃ tvaṃ sasītaṃ sahalakṣmaṇam || 24 ||

tvayā śeṣo janaścaiva samāśvāsyo yadā'naghe |

kimidānīmidaṃ devi karoṣi hṛdi viklabam || 25 ||

nārhā tvaṃ śocituṃ devi yasyāste rāghavassutaḥ |

na hi rāmātparo loke vidyate satpathe sthitaḥ || 26 ||

abhivādayamānaṃ taṃ dṛṣṭvā sasuhṛdaṃ sutam |

mudā'śrṛ mokṣyase kṣipraṃ meghalekheva vārṣikī || 27 ||

putraste varadaḥ kṣipramayodhyāṃ punarāgataḥ |

pāṇibhyāṃ mṛdupīnābhyāṃ caraṇau pīḍayiṣyati || 28 ||

abhivādya namasyantaṃ śūraṃ sasuhṛdaṃ sutam |

mudā'sraiḥ prokṣyasi punarmegharājirivācalam || 29 ||

āśvāsayantī vividhaiśca vākyai rvākyopacāre kuśalā'navadyā |

rāmasya tāṃ mātaramevamuktvā devī sumitrā virarāma rāmā || 30 ||

niśamya tallakṣmaṇamātṛvākyaṃ rāmasya māturnaradevapatnyāḥ |

sadyaśśarīre vinanāśa śokaḥ śaradgato megha ivālpatoyaḥ || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||