2.43 Ayodhyakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

2.43 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಶಯನೇ ಸನ್ನಂ ಶೋಕೇನ ಪಾರ್ಥಿವಮ್ ।

ಕೌಶಲ್ಯಾ ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಾ ತಮುವಾಚ ಮಹೀಪತಿಮ್ ॥ 1 ॥

ರಾಘವೇ ನರಶಾರ್ದೂಲೇ ವಿಷಮುಪ್ತ್ವಾಹಿಜಿಹ್ಮಗಾ ।

ವಿಚರಿಷ್ಯತಿ ಕೈಕೇಯೀ ನಿರ್ಮುಕ್ತೇವ ಹಿ ಪನ್ನಗೀ ॥ 2 ॥

ವಿವಾಸ್ಯ ರಾಮಂ ಸುಭಗಾ ಲಬ್ಧಕಾಮಾ ಸಮಾಹಿತಾ ।

ತ್ರಾಸಯಿಷ್ಯತಿ ಮಾಂ ಭೂಯೋ ದುಷ್ಟಾಹಿರಿವ ವೇಶ್ಮನಿ ॥ 3 ॥

ಅಥ ಸ್ಮ ನಗರೇ ರಾಮಶ್ಚರನ್ ಭೈಕ್ಷಂ ಗೃಹೇ ವಸೇತ್ ।

ಕಾಮಕಾರೋ ವರಂ ದಾತುಮಪಿ ದಾಸಂ ಮಮಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 4 ॥

ಪಾತಯಿತ್ವಾ ತು ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ರಾಮಂ ಸ್ಥಾನಾದ್ಯಥೇಷ್ಟತಃ ।

ಪ್ರದಿಷ್ಟೋ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭಾಗಃ ಪರ್ವಣೀವಾಹಿತಾಗ್ನಿನಾ ॥ 5 ॥

ಗಜರಾಜಗತಿರ್ವೀರೋ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಧನುರ್ಧರಃ ।

ವನಮಾವಿಶತೇ ನೂನಂ ಸಭಾರ್ಯ ಸ್ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 6 ॥

ವನೇ ತ್ವದೃಷ್ಟದುಃಖಾನಾಂ ಕೇಕಯ್ಯಾನುಮತೇ ತ್ವಯಾ ।

ತ್ಯಕ್ತಾನಾಂ ವನವಾಸಾಯ ಕಾನ್ವವಸ್ಥಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 7 ॥

ತೇ ರತ್ನಹೀನಾಸ್ತರುಣಾಃ ಫಲಕಾಲೇ ವಿವಾಸಿತಾಃ ।

ಕಥಂ ವತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಕೃಪಣಾಃ ಫಲಮೂಲೈಃ ಕೃತಾಶನಾಃ ॥ 8 ॥

ಅಪೀದಾನೀಂ ಸ ಕಾಲಸ್ಸ್ಯಾನ್ಮಮ ಶೋಕಕ್ಷಯ ಶ್ಶಿವಃ ।

ಸಭಾರ್ಯಂ ಯತ್ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಪಶ್ಯೇಯಮಿಹ ರಾಘವಮ್ ॥ 9 ॥

ಶ್ರೃತ್ವೈವೋಪಸ್ಥಿತೌ ವೀರೌ ಕದಾಯೋಧ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ಯಶಸ್ವಿನೀ ಹೃಷ್ಟಜನಾ ಸೂಚ್ಛ್ರಿತಧ್ವಜಮಾಲಿನೀ ॥ 10 ॥

ಕದಾ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನರವ್ಯಾಘ್ರಾವರಣ್ಯಾತ್ಪುನರಾಗತೌ ।

ನನ್ದಿಷ್ಯತಿ ಪುರೀ ಹೃಷ್ಟಾ ಸಮುದ್ರ ಇವ ಪರ್ವಣಿ ॥ 11 ॥

ಕದಾಽಯೋಧ್ಯಾಂ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪುರೀಂ ವೀರಃ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ।

ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ರಥೇ ಸೀತಾಂ ವೃಷಭೋ ಗೋವಧೂಮಿವ ॥ 12 ॥

ಕದಾ ಪ್ರಾಣಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಾಜಮಾರ್ಗೇ ಮಮಾತ್ಮಜೌ ।

ಲಾಜೈರವಕಿರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರವಿಶನ್ತಾವರಿನ್ದಮೌ ॥ 13 ॥

ಪ್ರವಿಶನ್ತೌ ಕದಾಽಯೋಧ್ಯಾಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶುಭಕುಣ್ಡಲೌ ।

ಉದಗ್ರಾಯುಧನಿಸ್ತ್ರಿಂಶೌ ಸಶ್ರೃಙ್ಗಾವಿವ ಪರ್ವತೌ ॥ 14 ॥

ಕದಾಸುಮನಸಃ ಕನ್ಯಾದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ಫಲಾನಿ ಚ ।

ಪ್ರದಿಶನ್ತಃ ಪುರೀಂ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ॥ 15 ॥

ಕದಾ ಪರಿಣತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಯಸಾ ಚಾಮರಪ್ರಭಃ ।

ಅಭ್ಯುಪೈಷ್ಯತಿ ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ತ್ರಿವರ್ಷ ಇವ ಮಾಂ ಲಲನ್ ॥ 16 ॥

ನಿಸ್ಸಂಶಯಂ ಮಯಾ ಮನ್ಯೇ ಪುರಾ ವೀರ ಕದರ್ಯಯಾ ।

ಪಾತುಕಾಮೇಷು ವತ್ಸೇಷು ಮಾತೃಣಾಂ ಶಾತಿತಾಸ್ಸ್ತನಾಃ ॥ 17 ॥

ಸಾಹಂ ಗೌರಿವ ಸಿಂಹೇನ ವಿವತ್ಸಾ ವತ್ಸಲಾ ಕೃತಾ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಬಾಲವತ್ಸೇವ ಗೌರ್ಬಲಾತ್ ॥ 18 ॥

ನ ಹಿ ತಾವದ್ಗುಣೈರ್ಜುಷ್ಟಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಮ್ ।

ಏಕಪುತ್ರಾ ವಿನಾ ಪುತ್ರಮಹಂ ಜೀವಿತುಮುತ್ಸಹೇ ॥ 19 ॥

ನ ಹಿ ಮೇ ಜೀವಿತೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಿಹ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ।

ಅಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ॥ 20 ॥

ಅಯಂ ಹಿ ಮಾಂ ದೀಪಯತೇ ಸಮುತ್ಥಿತಃ ತನೂಜಶೋಕಪ್ರಭವೋ ಹುತಾಶನಃ ।

ಮಹೀಮಿಮಾಂ ರಶ್ಮಿಭಿರುದ್ಧತಪ್ರಭಃ ಯಥಾ ನಿದಾಘೇ ಭಗವಾನ್ ದಿವಾಕರಃ ॥ 21 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam |

kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||

rāghave naraśārdūle viṣamuptvāhijihmagā |

vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||

vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā |

trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||

atha sma nagare rāmaścaran bhaikṣaṃ gṛhe vaset |

kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||

pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānādyatheṣṭataḥ |

pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||

gajarājagatirvīro mahābāhurdhanurdharaḥ |

vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||

vane tvadṛṣṭaduḥkhānāṃ kekayyānumate tvayā |

tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||

te ratnahīnāstaruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ |

kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||

apīdānīṃ sa kālassyānmama śokakṣaya śśivaḥ |

sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||

śrṛtvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati |

yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||

kadā prekṣya naravyāghrāvaraṇyātpunarāgatau |

nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||

kadā'yodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati |

puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||

kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau |

lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||

praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau |

udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||

kadāsumanasaḥ kanyādvijātīnāṃ phalāni ca |

pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||

kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ |

abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||

nissaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā |

pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||

sāhaṃ gauriva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā |

kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||

na hi tāvadguṇairjuṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam |

ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||

na hi me jīvite kiñcitsāmarthyamiha kalpyate |

apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||

ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitaḥ tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ |

mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||