2.35 Ayodhyakanda - Panchatrimsha Sargah

ॐ

2.35 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತೋ ನಿರ್ಧೂಯ ಸಹಸಾ ಶಿರೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯ ಚಾಸಕೃತ್ ।

ಪಾಣೌ ಪಾಣಿಂ ವಿನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ದನ್ತಾನ್ ಕಟಕಟಾಪ್ಯ ಚ ॥ 1 ॥

ಲೋಚನೇ ಕೋಪಸಂರಕ್ತೇ ವರ್ಣಂ ಪೂರ್ವೋಚಿತಂ ಜಹತ್ ।

ಕೋಪಾಭಿಭೂತಸ್ಸಹಸಾ ಸನ್ತಾಪಮಶುಭಂ ಗತಃ ॥ 2 ॥

ಮನಃ ಸಮೀಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಸೂತೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಸಃ ।

ಕಮ್ಪಯನ್ನಿವ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಹೃದಯಂ ವಾಕ್ಛರೈಶ್ಶಿತೈಃ ॥ 3 ॥

ವಾಕ್ಯವಜ್ರೈರನುಪಮೈರ್ನಿರ್ಭಿನ್ದನ್ನಿವ ಚಾಶುಭೈಃ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವಮರ್ಮಾಣಿ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 4 ॥

ತತೋ ನಿರ್ಧೂಯ ಸಹಸಾ ಶಿರೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯ ಚಾಸಕೃತ್ ।

ಪಾಣೌ ಪಾಣಿಂ ವಿನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ದನ್ತಾನ್ ಕಟಕಟಾಪ್ಯ ಚ ॥ 5 ॥

ಲೋಚನೇ ಕೋಪಸಂರಕ್ತೇ ವರ್ಣಂ ಪೂರ್ವೋಚಿತಂ ಜಹತ್ ।

ಕೋಪಾಭಿಭೂತಸ್ಸಹಸಾ ಸನ್ತಾಪಮಶುಭಂ ಗತಃ ॥ 6 ॥

ಮನಃ ಸಮೀಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಸೂತೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಸಃ ।

ಕಮ್ಪಯನ್ನಿವ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಹೃದಯಂ ವಾಕ್ಛರೈಶ್ಶಿತೈಃ ॥ 7 ॥

ವಾಕ್ಯವಜ್ರೈರನುಪಮೈರ್ನಿರ್ಭಿನ್ದನ್ನಿವ ಚಾಶುಭೈಃ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವಮರ್ಮಾಣಿ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 8 ॥

ಯಸ್ಯಾಸ್ತವ ಪತಿಸ್ತ್ಯಕ್ತೋ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವಯಮ್ ।

ಭರ್ತಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಚರಸ್ಯ ಚ ॥ 9 ॥

ನ ಹ್ಯಕಾರ್ಯತಮಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತವ ದೇವೀಹ ವಿದ್ಯತೇ ।

ಪತಿಘ್ನೀಂ ತ್ವಾಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಕುಲಘ್ನೀಮಪಿ ಚಾನ್ತತಃ ॥ 10 ॥

ಯನ್ಮಹೇನ್ದ್ರಮಿವಾಜಯ್ಯಂ ದುಷ್ಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಮಿವಾಚಲಮ್ ।

ಮಹೋದಧಿಮಿವಾಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಸನ್ತಾಪಯಸಿ ಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 11 ॥

ಮಾವಮಂಸ್ಥಾ ದಶರಥಂ ಭರ್ತಾರಂ ವರದಂ ಪತಿಮ್ ।

ಭರ್ತುರಿಚ್ಛಾ ಹಿ ನಾರೀಣಾಂ ಪುತ್ರಕೋಟ್ಯಾ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ॥ 12 ॥

ಯಥಾವಯೋ ಹಿ ರಾಜ್ಯಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ನೃಪಕ್ಷಯೇ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಾಥೇಽಸ್ಮಿಂ ಸ್ತಲ್ಲೋಪಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 13 ॥

ರಾಜಾ ಭವತು ತೇ ಪುತ್ರೋ ಭರತಶ್ಶಾಸ್ತು ಮೇದಿನೀಮ್ ।

ವಯಂ ತತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ರಾಮೋ ಯತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 14 ॥

ನ ಹಿ ತೇ ವಿಷಯೇ ಕಶ್ಚಿದ್ ರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಸ್ತುಮರ್ಹತಿ ।

ತಾದೃಶಂ ತ್ವಮಮರ್ಯಾದಮದ್ಯ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ ॥ 15 ॥

ನೂನಂ ಸರ್ವೇ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ಮಾರ್ಗಂ ರಾಮನಿಷೇವಿತಮ್ ।

ತ್ಯಕ್ತಾಯಾ ಬಾನ್ಧವೈಃ ಸರ್ವೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಸಾಧುಭಿಃ ಸದಾ ॥ 16 ॥

ಕಾ ಪ್ರೀತೀ ರಾಜ್ಯಲಾಭೇನ ತವ ದೇವಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ತಾದೃಶಂ ತ್ವಮಮರ್ಯಾದಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತುಂ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ ॥ 17 ॥

ಆಶ್ಚರ್ಯಮಿವ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ ವೃತ್ತಮೀದೃಶಮ್ ।

ಆಚರನ್ತ್ಯಾ ನ ವಿವೃತಾ ಸದ್ಯೋ ಭವತಿ ಮೇದಿನೀ ॥ 18 ॥

ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸೃಷ್ಟಾಃ ವಾ ಜ್ವಲನ್ತೋ ಭೀಮದರ್ಶನಾಃ ।

ಧಿಗ್ವಾಗ್ದಣ್ಡಾ ನ ಹಿಂಸನ್ತಿ ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್ ॥ 19 ॥

ಆಮ್ರಂ ಛಿತ್ವಾ ಕುಠಾರೇಣ ನಿಮ್ಬಂ ಪರಿಚರೇತ್ತು ಯಃ ।

ಯಶ್ಚೈನಂ ಪಯಸಾ ಸಿಞ್ಚೇನ್ನೈವಾಸ್ಯ ಮಧುರೋ ಭವೇತ್ ॥ 20 ॥

ಅಭಿಜಾತ್ಯಂ ಹಿ ತೇ ಮನ್ಯೇ ಯಥಾ ಮಾತುಸ್ತಥೈವ ಚ ।

ನ ಹಿ ನಿಮ್ಬಾತ್ಸ್ರವೇತ್ ಕ್ಷೈದ್ರಂ ಲೋಕೇ ನಿಗದಿತಂ ವಚಃ ॥ 21 ॥

ತವ ಮಾತುರಸದ್ಗ್ರಾಹಂ ವಿದ್ಮಃ ಪೂರ್ವಂ ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ ।

ಪಿತುಸ್ತೇ ವರದಃ ಕಶ್ಚಿದ್ದದೌ ವರಮನುತ್ತಮಮ್ ॥ 22 ॥

ಸರ್ವಭೂತರುತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ ವಸುಧಾಧಿಪಃ ।

ತೇನ ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾನಾಂ ಚ ಭೂತಾನಾಂ ವಿದಿತಂ ವಚಃ ॥ 23 ॥

ತತೋ ಜೃಮ್ಭಸ್ಯ ಶಯನೇ ವಿರುತಾದ್ಭೂರಿವರ್ಚಸಃ ।

ಪಿತುಸ್ತೇ ವಿದಿತೋ ಭಾವ ಸ್ಸ ತತ್ರ ಬಹುಧಾಽಹಸತ್ ॥ 24 ॥

ತತ್ರ ತೇ ಜನನೀ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಮೃತ್ಯುಪಾಶಮಭೀಪ್ಸತೀ ।

ಹಾಸಂ ತೇ ನೃಪತೇ ಸೌಮ್ಯ ಜಿಜ್ಞಾಸಾಮೀತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 25 ॥

ನೃಪಶ್ಚೋವಾಚ ತಾಂ ದೇವೀಂ ದೇವಿ ಶಂಸಾಮಿ ತೇ ಯದಿ ।

ತತೋ ಮೇ ಮರಣಂ ಸದ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 26 ॥

ಮಾತಾ ತೇ ಪಿತರಂ ದೇವಿ ತತಃ ಕೇಕಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಶಂಸ ಮೇ ಜೀವ ವಾ ಮಾ ವಾ ನ ಮಾಮಪಹಸಿಷ್ಯಸಿ ॥ 27 ॥

ಪ್ರಿಯಯಾ ಚ ತಥೋಕ್ತ ಸ್ಸನ್ ಕೇಕಯಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ ।

ತಸ್ಮೈ ತಂ ವರದಾಯಾರ್ಥಂ ಕಥಯಾಮಾಸ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 28 ॥

ತತಃ ಸ್ಸ ವರದಃ ಸಾಧುರಾಜಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ।

ಮ್ರಿಯತಾಂ ಧ್ವಂಸತಾಂ ವೇಯಂ ಮಾ ಕೃಥಾಸ್ತ್ವಂ ಮಹೀಪತೇ ॥ 29 ॥

ಸ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸೋ ನೃಪಃ ।

ಮಾತರಂ ತೇ ನಿರಸ್ಯಾಶು ವಿಜಹಾರ ಕುಬೇರವತ್ ॥ 30 ॥

ತಥಾ ತ್ವಮಪಿ ರಾಜಾನಂ ದುರ್ಜನಾಚರಿತೇ ಪಥಿ ।

ಅಸದ್ಗ್ರಾಹಮಿಮಂ ಮೋಹಾತ್ಕುರುಷೇ ಪಾಪದರ್ಶಿನಿ ॥ 31 ॥

ಸತ್ಯಶ್ಚಾದ್ಯ ಪ್ರವಾದೋಽಯಂ ಲೌಕಿಕಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮಾ ।

ಪಿತೃನ್ ಸಮನುಜಾಯನ್ತೇ ನರಾ ಮಾತರಮಙ್ಗನಾಃ ॥ 32 ॥

ನೈವಂ ಭವ ಗೃಹಾಣೇದಂ ಯದಾಹ ವಸುಧಾಧಿಪಃ ।

ಭರ್ತುರಿಚ್ಛಾಮುಪಾಸ್ವೇಹ ಜನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಗತಿರ್ಭವ ॥ 33 ॥

ಮಾ ತ್ವಂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತಾ ಪಾಪೈರ್ದೇವರಾಜಸಮಪ್ರಭಮ್ ।

ಭರ್ತಾರಂ ಲೋಕಭರ್ತಾರಮಸದ್ಧರ್ಮಮುಪಾದಧಾಃ ॥ 34 ॥

ನ ಹಿ ಮಿಥ್ಯಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ತವಾನಘಃ ।

ಶ್ರೀಮಾನ್ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ದೇವಿ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ॥ 35 ॥

ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವದಾನ್ಯಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಃ ಸ್ವಧರ್ಮಪರಿರಕ್ಷಿತಾ ।

ರಕ್ಷಿತಾ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಬಲೀ ರಾಮೋಽಭಿಷಿಚ್ಯತಾಮ್ ॥ 36 ॥

ಪರಿವಾದೋ ಹಿ ತೇ ದೇವಿ ಮಹಾಲ್ಲೋಕೇ ಚರಿಷ್ಯತಿ ।

ಯದಿ ರಾಮೋ ವನಂ ಯಾತಿ ವಿಹಾಯ ಪಿತರಂ ನೃಪಮ್ ॥ 37 ॥

ಸ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಘವಃ ಪಾತು ಭವ ತ್ವಂ ವಿಗತಜ್ವರಾ ।

ನ ಹಿ ತೇ ರಾಘವಾದನ್ಯಃ ಕ್ಷಮಃ ಪುರವರೇ ವಸೇತ್ ॥ 38 ॥

ರಾಮೇ ಹಿ ಯೌವರಾಜ್ಯಸ್ಥೇ ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ವನಮ್ ।

ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮನುಸ್ಮರನ್ ॥ 39 ॥

ಇತಿ ಸಾನ್ತ್ವೈಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಕೈಕೇಯೀಂ ರಾಜಸಂಸದಿ ।

ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಭೂಯ ಏವ ಕೃತಾಜ್ಜಲಿಃ ॥ 40 ॥

ನೈವ ಸಾ ಕ್ಷುಭ್ಯತೇ ದೇವೀ ನ ಚ ಸ್ಮ ಪರಿದೂಯತೇ ।

ನ ಚಾಸ್ಯಾ ಮುಖವರ್ಣಸ್ಯ ವಿಕ್ರಿಯಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತದಾ ॥ 41 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcatriṃśassargaḥ |

tato nirdhūya sahasā śiro niśśvasya cāsakṛt |

pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya ca || 1 ||

locane kopasaṃrakte varṇaṃ pūrvocitaṃ jahat |

kopābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ || 2 ||

manaḥ samīkṣamāṇaśca sūto daśarathasya saḥ |

kampayanniva kaikeyyā hṛdayaṃ vākcharaiśśitaiḥ || 3 ||

vākyavajrairanupamairnirbhindanniva cāśubhaiḥ |

kaikeyyā ssarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata || 4 ||

tato nirdhūya sahasā śiro niśśvasya cāsakṛt |

pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya ca || 5 ||

locane kopasaṃrakte varṇaṃ pūrvocitaṃ jahat |

kopābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ || 6 ||

manaḥ samīkṣamāṇaśca sūto daśarathasya saḥ |

kampayanniva kaikeyyā hṛdayaṃ vākcharaiśśitaiḥ || 7 ||

vākyavajrairanupamairnirbhindanniva cāśubhaiḥ |

kaikeyyā ssarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata || 8 ||

yasyāstava patistyakto rājā daśarathaḥ svayam |

bhartā sarvasya jagataḥ sthāvarasya carasya ca || 9 ||

na hyakāryatamaṃ kiñcittava devīha vidyate |

patighnīṃ tvāmahaṃ manye kulaghnīmapi cāntataḥ || 10 ||

yanmahendramivājayyaṃ duṣprakampyamivācalam |

mahodadhimivākṣobhyaṃ santāpayasi karmabhiḥ || 11 ||

māvamaṃsthā daśarathaṃ bhartāraṃ varadaṃ patim |

bharturicchā hi nārīṇāṃ putrakoṭyā viśiṣyate || 12 ||

yathāvayo hi rājyāni prāpnuvanti nṛpakṣaye |

ikṣvākukulanāthe'smiṃ stallopayitumicchasi || 13 ||

rājā bhavatu te putro bharataśśāstu medinīm |

vayaṃ tatra gamiṣyāmo rāmo yatra gamiṣyati || 14 ||

na hi te viṣaye kaścid rbrāhmaṇo vastumarhati |

tādṛśaṃ tvamamaryādamadya karma cikīrṣasi || 15 ||

nūnaṃ sarve gamiṣyāmo mārgaṃ rāmaniṣevitam |

tyaktāyā bāndhavaiḥ sarvairbrāhmaṇaiḥ sādhubhiḥ sadā || 16 ||

kā prītī rājyalābhena tava devi bhaviṣyati |

tādṛśaṃ tvamamaryādaṃ karma kartuṃ cikīrṣasi || 17 ||

āścaryamiva paśyāmi yasyāste vṛttamīdṛśam |

ācarantyā na vivṛtā sadyo bhavati medinī || 18 ||

mahābrahmarṣisṛṣṭāḥ vā jvalanto bhīmadarśanāḥ |

dhigvāgdaṇḍā na hiṃsanti rāmapravrājane sthitām || 19 ||

āmraṃ chitvā kuṭhāreṇa nimbaṃ paricarettu yaḥ |

yaścainaṃ payasā siñcennaivāsya madhuro bhavet || 20 ||

abhijātyaṃ hi te manye yathā mātustathaiva ca |

na hi nimbātsravet kṣaidraṃ loke nigaditaṃ vacaḥ || 21 ||

tava māturasadgrāhaṃ vidmaḥ pūrvaṃ yathāśrutam |

pituste varadaḥ kaściddadau varamanuttamam || 22 ||

sarvabhūtarutaṃ tasmātsañjajñe vasudhādhipaḥ |

tena tiryaggatānāṃ ca bhūtānāṃ viditaṃ vacaḥ || 23 ||

tato jṛmbhasya śayane virutādbhūrivarcasaḥ |

pituste vidito bhāva ssa tatra bahudhā'hasat || 24 ||

tatra te jananī kruddhā mṛtyupāśamabhīpsatī |

hāsaṃ te nṛpate saumya jijñāsāmīti cābravīt || 25 ||

nṛpaścovāca tāṃ devīṃ devi śaṃsāmi te yadi |

tato me maraṇaṃ sadyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 26 ||

mātā te pitaraṃ devi tataḥ kekayamabravīt |

śaṃsa me jīva vā mā vā na māmapahasiṣyasi || 27 ||

priyayā ca tathokta ssan kekayaḥ pṛthivīpatiḥ |

tasmai taṃ varadāyārthaṃ kathayāmāsa tattvataḥ || 28 ||

tataḥ ssa varadaḥ sādhurājānaṃ pratyabhāṣata |

mriyatāṃ dhvaṃsatāṃ veyaṃ mā kṛthāstvaṃ mahīpate || 29 ||

sa tacchrutvā vacastasya prasannamanaso nṛpaḥ |

mātaraṃ te nirasyāśu vijahāra kuberavat || 30 ||

tathā tvamapi rājānaṃ durjanācarite pathi |

asadgrāhamimaṃ mohātkuruṣe pāpadarśini || 31 ||

satyaścādya pravādo'yaṃ laukikaḥ pratibhāti mā |

pitṛn samanujāyante narā mātaramaṅganāḥ || 32 ||

naivaṃ bhava gṛhāṇedaṃ yadāha vasudhādhipaḥ |

bharturicchāmupāsveha janasyāsya gatirbhava || 33 ||

mā tvaṃ protsāhitā pāpairdevarājasamaprabham |

bhartāraṃ lokabhartāramasaddharmamupādadhāḥ || 34 ||

na hi mithyā pratijñātaṃ kariṣyati tavānaghaḥ |

śrīmāndaśaratho rājā devi rājīvalocanaḥ || 35 ||

jyeṣṭho vadānyaḥ karmaṇyaḥ svadharmaparirakṣitā |

rakṣitā jīvalokasya balī rāmo'bhiṣicyatām || 36 ||

parivādo hi te devi mahālloke cariṣyati |

yadi rāmo vanaṃ yāti vihāya pitaraṃ nṛpam || 37 ||

sa rājyaṃ rāghavaḥ pātu bhava tvaṃ vigatajvarā |

na hi te rāghavādanyaḥ kṣamaḥ puravare vaset || 38 ||

rāme hi yauvarājyasthe rājā daśaratho vanam |

pravekṣyati maheṣvāsaḥ pūrvavṛttamanusmaran || 39 ||

iti sāntvaiśca tīkṣṇaiśca kaikeyīṃ rājasaṃsadi |

sumantraḥ kṣobhayāmāsa bhūya eva kṛtājjaliḥ || 40 ||

naiva sā kṣubhyate devī na ca sma paridūyate |

na cāsyā mukhavarṇasya vikriyā lakṣyate tadā || 41 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||