2.34 Ayodhyakanda - Chatustrimsha Sargah

ॐ

2.34 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷಃ ಶ್ಯಾಮೋ ನಿರುಪಮೋ ಮಹಾನ್ ।

ಉವಾಚ ರಾಮ ಸ್ತಂ ಸೂತಂ ಪಿತುರಾಖ್ಯಾಹಿ ಮಾಮಿತಿ ॥ 1 ॥

ಸ ರಾಮಪ್ರೇಷಿತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸನ್ತಾಪಕಲುಷೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಪ್ರವಿಶ್ಯ ನೃಪತಿಂ ಸೂತೋ ನಿಶ್ವಸನ್ತಂ ದದರ್ಶ ಹ ॥ 2 ॥

ಉಪರಕ್ತಮಿವಾದಿತ್ಯಂ ಭಸ್ಮಚ್ಛನ್ನಮಿವಾನಲಮ್ ।

ತಟಾಕಮಿವ ನಿಸ್ತೋಯಮಪಶ್ಯಜ್ಜಗತೀಪತಿಮ್ ॥ 3 ॥

ಆಲೋಕ್ಯ ತು ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪರಮಾಕುಲಚೇತಸಮ್ ।

ರಾಮಮೇವಾನುಶೋಚನ್ತಂ ಸೂತಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರಾಸದತ್ ॥ 4 ॥

ತಂ ವರ್ಧಯಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪೂರ್ವಂ ಸೂತೋ ಜಯಾಶಿಷಾ ।

ಭಯವಿಕ್ಲಬಯಾ ವಾಚಾ ಮನ್ದಯಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥

ಅಯಂ ಸ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೋ ದ್ವಾರಿ ತಿಷ್ಠತಿ ತೇ ಸುತಃ ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಸರ್ವಞ್ಚೈವೋಪಜೀವಿನಾಮ್ ॥ 6 ॥

ಗಮಿಷ್ಯತಿ ಮಹಾರಣ್ಯಂ ತಂ ಪಶ್ಯ ಜಗತೀಪತೇ ।

ವೃತಂ ರಾಜಗುಣೈ ಸ್ಸರ್ವೈರಾದಿತ್ಯಮಿವ ರಶ್ಮಿಭಿಃ ॥ 7 ॥

ಸ ಸತ್ಯವಾದೀ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಾತ್ಸಾಗರೋಪಮಃ ।

ಆಕಾಶ ಇವ ನಿಷ್ಪಙ್ಕೋ ನರೇನ್ದ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತಮ್ ॥ 8 ॥

ಸುಮನ್ನ್ತ್ರಾನಯ ಮೇ ದಾರಾನ್ ಯೇ ಕೇಚಿದಿಹ ಮಾಮಕಾಃ ।

ದಾರೈಃ ಪರಿವೃತಸ್ಸರ್ವೈರ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ॥ 9 ॥

ಸೋಽನ್ತಃಪುರಮತೀತ್ಯೈವ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತಾ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಆರ್ಯಾಹ್ವಯತಿ ವೋ ರಾಜಾ ಗಮ್ಯತಾಂ ತತ್ರ ಮಾ ಚಿರಮ್ ॥ 10 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯ ಸ್ಸರ್ವಾಃ ಸುಮನ್ತ್ರೇಣ ನೃಪಾಜ್ಞಯಾ ।

ಪ್ರಚಕ್ರಮು ಸ್ತದ್ಭವನಂ ಭರ್ತುರಾಜ್ಞಾಯ ಶಾಸನಮ್ ॥ 11 ॥

ಅರ್ಧಸಪ್ತಶತಾಸ್ತಾಸ್ತು ಪ್ರಮದಾಸ್ತಾಮ್ರಲೋಚನಾಃ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪರಿವಾರ್ಯಾಥ ಶನೈರ್ಜಗ್ಮುರ್ಧೃತವ್ರತಾಃ ॥ 12 ॥

ಆಗತೇಷು ಚ ದಾರೇಷು ಸಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಮಹೀಪತಿಃ ।

ಉವಾಚ ರಾಜಾ ತಂ ಸೂತಂ ಸುಮನ್ತ್ರಾಽನಯ ಮೇ ಸುತಮ್ ॥ 13 ॥

ಸ ಸೂತೋ ರಾಮಮಾದಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಮೈಥಿಲೀಂ ತದಾ ।

ಜಗಾಮಾಭಿಮುಖಸ್ತೂರ್ಣಂ ಸಕಾಶಂ ಜಗತೀಪತೇಃ ॥ 14 ॥

ಸ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಮಾಯಾನ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೂರಾತ್ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।

ಉತ್ಪಪಾತಾಸನಾತ್ತೂರ್ಣಮಾರ್ತ ಸ್ತ್ರೀಜನಸಂವೃತಃ ॥ 15 ॥

ಸೋಽಭಿದುದ್ರಾವ ವೇಗೇನ ರಾಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಶಾಮ್ಪತಿಃ ।

ತಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುಃಖಾರ್ತಃ ಪಪಾತ ಭುವಿ ಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 16 ॥

ತಂ ರಾಮೋಽಭ್ಯಪತತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾರಥಃ ।

ವಿಸಞ್ಜ್ಞಮಿವ ದುಃಖೇನ ಸಶೋಕಂ ನೃಪತಿಂ ತದಾ ॥ 17 ॥

ಸ್ತ್ರೀಸಹಸ್ರನಿನಾದಶ್ಚ ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ ರಾಜವೇಶ್ಮನಿ ।

ಹಾ ಹಾ ರಾಮೇತಿ ಸಹಸಾ ಭೂಷಣಧ್ವನಿಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 18 ॥

ತಂ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ತಾವುಭೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।

ಪರ್ಯಂಙ್ಕೇ ಸೀತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ರುದನ್ತಃ ಸಮವೇಶಯನ್ ॥ 19 ॥

ಅಥ ರಾಮೋ ಮುಹೂರ್ತೇನ ಲಬ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಂ ಮಹೀಪತಿಮ್ ।

ಉವಾಚ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಶೋಕಾರ್ಣವಪರಿಪ್ಲುತಮ್ ॥ 20 ॥

ಆಪೃಚ್ಛೇ ತ್ವಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಸರ್ವೇಷಾಮೀಶ್ವರೋಽಸಿ ನಃ ।

ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಂ ಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಕುಶಲೇನ ಮಾಮ್ ॥ 21 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚಾನುಜಾನೀಹಿ ಸೀತಾ ಚಾನ್ವೇತಿ ಮಾಂ ವನಮ್ ।

ಕಾರಣೈರ್ಬಹುಭಿ ಸ್ತಥ್ಯೈರ್ವಾರ್ಯಮಾಣೌ ನ ಚೇಚ್ಛತಃ ॥ 22 ॥

ಅನುಜಾನೀಹಿ ಸರ್ವಾನ್ನಃ ಶೋಕಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಮಾನದ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಮಾಂ ಚ ಸೀತಾಂ ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿವ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 23 ॥

ಪ್ರತೀಕ್ಷಮಾಣಮವ್ಯಗ್ರಮನುಜ್ಞಾಂ ಜಗತೀಪತೇಃ ।

ಉವಾಚ ರಾಜಾ ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವನವಾಸಾಯ ರಾಘವಮ್ ॥ 24 ॥

ಅಹಂ ರಾಘವ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ವರದಾನೇನ ಮೋಹಿತಃ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಸ್ತ್ವಮೇವಾದ್ಯ ಭವ ರಾಜಾ ನಿಗೃಹ್ಯ ಮಾಮ್ ॥ 25 ॥

ಏವಮುಕ್ತೋ ನೃಪತಿನಾ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚಾಞ್ಜಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ ॥ 26 ॥

ಭವಾನ್ವರ್ಷ ಸಹಸ್ರಾಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ನೃಪತೇ ಪತಿಃ ।

ಅಹಂ ತ್ವರಣ್ಯೇವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ನ ಮೇ ಕಾರ್ಯಂ ತ್ವಯಾಽನೃತಮ್ ॥ 27 ॥

ನವ ಪಞ್ಚ ಚ ವರ್ಷಾಣಿ ವನವಾಸೇ ವಿಹೃತ್ಯ ತೇ ।

ಪುನಃಪಾದೌ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾನ್ತೇ ನರಾಧಿಪ ॥ 28 ॥

ರುದನ್ನಾರ್ತಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಂ ಸತ್ಯಪಾಶೇನ ಸಂಯತಃ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಚೋದ್ಯಮಾನಸ್ತು ಮಿಥೋ ರಾಜಾ ತಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 29 ॥

ಶ್ರೇಯಸೇ ವೃದ್ಧಯೇ ತಾತ ಪುನರಾಗಮನಾಯ ಚ ।

ಗಚ್ಛಸ್ವಾರಿಷ್ಟಮವ್ಯಗ್ರಃ ಪನ್ಥಾನಮಕುತೋಭಯಮ್ ॥ 30 ॥

ನ ಹಿ ಸತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತಾತ ಧರ್ಮಾಭಿಮನಸ ಸ್ತವ ।

ವಿನಿವರ್ತಯಿತುಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಶಕ್ಯತೇ ರಘುನನ್ದನ ॥ 31 ॥

ಅದ್ಯ ತ್ವಿದಾನೀಂ ರಜನೀಂ ಪುತ್ರ ಮಾ ಗಚ್ಛ ಸರ್ವಥಾ ।

ಏಕಾಹದರ್ಶನೇನಾಪಿ ಸಾಧು ತಾವಚ್ಚರಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 32 ॥

ಮಾತರಂ ಮಾಂ ಚ ಸಮ್ಪಶ್ಯನ್ ವಸೇಮಾಮದ್ಯ ಶರ್ವರೀಮ್ ।

ತರ್ಪಿತ ಸ್ಸರ್ವಕಾಮೈಸ್ತ್ವಂ ಶ್ವಃ ಕಾಲೇ ಸಾಧಯಿಷ್ಯಸಿ ॥ 33 ॥

ದುಷ್ಕರಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಪುತ್ರ ಸರ್ವಥಾ ರಾಘವ ತ್ವಯಾ ।

ಮತ್ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರಿಯಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯದ್ಯಾಸಿ ವಿಜನಂ ವನಮ್ ॥ 34 ॥

ನ ಚೈತನ್ಮೇ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರ ಶಪೇ ಸತ್ಯೇನ ರಾಘವ ।

ಛನ್ನಯಾ ಚಲಿತಸ್ತ್ವಸ್ಮಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಛನ್ನಾಗ್ನಿಕಲ್ಪಯಾ ॥ 35 ॥

ವಞ್ಚನಾ ಯಾ ತು ಲಬ್ಧಾ ಮೇ ತಾಂ ತ್ವಂ ನಿಸ್ತರ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ ।

ಅನಯಾ ವೃತ್ತಸಾದಿನ್ಯಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಽಭಿಪ್ರಚೋದಿತಃ ॥ 36 ॥

ನ ಚೈತದಾಶ್ಚರ್ಯತಮಂ ಯತ್ತಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ಸುತೋ ಮಮ ।

ಅಪಾನೃತಕಥಂ ಪುತ್ರ ಪಿತರಂ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 37 ॥

ಅಥ ರಾಮಸ್ತಥಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಿತುರಾರ್ತಸ್ಯ ಭಾಷಿತಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ದೀನೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 38 ॥

ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯಾನದ್ಯ ಗುಣಾನ್ಕೋ ಮೇ ಶ್ವಸ್ತಾನ್ ಪ್ರದಾಸ್ಯತಿ ।

ಅಪಕ್ರಮಣಮೇವಾತಃ ಸರ್ವಕಾಮೈರಹಂ ವೃಣೇ ॥ 39 ॥

ಇಯಂ ಸರಾಷ್ಟ್ರಾ ಸಜನಾ ಧನಧಾನ್ಯಸಮಾಕುಲಾ ।

ಮಯಾ ವಿಸೃಷ್ಟಾ ವಸುಧಾ ಭರತಾಯ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ॥ 40 ॥

ವನವಾಸಕೃತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ನ ಚ ಮೇಽದ್ಯ ಚಲಿಷ್ಯತಿ ।

ಯಸ್ತುಷ್ಟೇನ ವರೋ ದತ್ತಃ ಕೈಕೇಯ್ಯೈ ವರದ ತ್ವಯಾ ॥ 41 ॥

ದೀಯತಾಂ ನಿಖಿಲೇನೈವ ಸತ್ಯಸ್ತ್ವಂ ಭವ ಪಾರ್ಥಿವ ।

ಅಹಂ ನಿದೇಶಂ ಭವತೋ ಯಥೋಕ್ತಮನುಪಾಲಯನ್ ॥ 42 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಸಮಾ ವತ್ಸ್ಯೇ ವನೇ ವನಚರೈಸ್ಸಹ ।

ಮಾ ವಿಮರ್ಶೋ ವಸುಮತೀ ಭರತಾಯ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ॥ 43 ॥

ನ ಹಿ ಮೇ ಕಾಙ್ಕ್ಷಿತಂ ರಾಜ್ಯಂ ಸುಖಮಾತ್ಮನಿ ವಾ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಯಥಾನಿದೇಶಂ ಕರ್ತುಂ ವೈ ತವೈವ ರಘುನನ್ದನ ॥ 44 ॥

ಅಪಗಚ್ಛತು ತೇ ದುಃಖಂ ಮಾಭೂರ್ಬಾಷ್ಪಪರಿಪ್ಲುತಃ ।

ನ ಹಿ ಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ದುರ್ಧರ್ಷಃ ಸಮುದ್ರಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ ॥ 45 ॥

ನೈವಾಹಂ ರಾಜ್ಯಮಿಚ್ಛಾಮಿ ನ ಸುಖಂ ನ ಚ ಮೇದಿನೀಮ್ ।

ನೈವ ಸರ್ವಾನಿಮಾನ್ ಕಾಮಾ ನ್ನಸ್ವರ್ಗಂ ನೈವ ಜೀವಿತಮ್ ॥ 46 ॥

ತ್ವಾಮಹಂ ಸತ್ಯಮಿಚ್ಛಾಮಿ ನಾನೃತಂ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತವ ಸತ್ಯೇನ ಸುಕೃತೇನ ಚ ತೇ ಶಪೇ ॥ 47 ॥

ನ ಚ ಶಕ್ಯಂ ಮಯಾ ತಾತ ಸ್ಥಾತುಂ ಕ್ಷಣಮಪಿ ಪ್ರಭೋ ।

ಸ ಶೋಕಂ ಧಾರಯಸ್ವೇಮಂ ನ ಹಿ ಮೇಽಸ್ತಿ ವಿಪರ್ಯಯಃ ॥ 48 ॥

ಅರ್ಥಿತೋ ಹ್ಯಸ್ಮಿ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ವನಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವ ।

ಮಯಾ ಚೋಕ್ತಂ ವ್ರಜಾಮೀತಿ ತತ್ಸತ್ಯಮನುಪಾಲಯೇ ॥ 49 ॥

ಮಾ ಚೋತ್ಕಣ್ಠಾಂ ಕೃಥಾ ದೇವ ವನೇ ರಂಸ್ಯಾಮಹೇ ವಯಮ್ ।

ಪ್ರಶಾನ್ತಹರಿಣಾಕೀರ್ಣೇ ನಾನಾಶಕುನಿನಾದಿತೇ ॥ 50 ॥

ಪಿತಾ ಹಿ ದೈವತಂ ತಾತ ದೇವತಾನಾಮಪಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ।

ತಸ್ಮಾದ್ದೈವತಮಿತ್ಯೇವ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪಿತುರ್ವಚಃ ॥ 51 ॥

ಚತುರ್ದಶಸು ವರ್ಷೇಷು ಗತೇಷು ನರಸತ್ತಮ ।

ಪುನರ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ಮಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸನ್ತಾಪೋಽಯಂ ವಿಮುಚ್ಯತಾಮ್ ॥ 52 ॥

ಯೇನ ಸಂಸ್ತಮ್ಭನೀಯೋಽಯಂ ಸರ್ವೋ ಬಾಷ್ಪಗಲೋ ಜನಃ ।

ಸ ತ್ವಂ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ ಕಿಮರ್ಥಂ ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ಗತಃ ॥ 53 ॥

ಪುರಂ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ ಮಹೀ ಚ ಕೇವಲಾ ಮಯಾ ನಿಸೃಷ್ಟಾ ಭರತಾಯ ದೀಯತಾಮ್ ।

ಅಹಂ ನಿದೇಶಂ ಭವತೋಽನುಪಾಲಯನ್ ವನಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಚಿರಾಯ ಸೇವಿತುಮ್ ॥ 54 ॥

ಮಯಾ ನಿಸೃಷ್ಟಾಂ ಭರತೋ ಮಹೀಮಿಮಾಂ ಸಶೈಲಷಣ್ಡಾಂ ಸಪುರಾಂ ಸಕಾನನಾಮ್ ।

ಶಿವಾಂ ಸುಸೀಮಾಮನುಶಾಸ್ತು ಕೇವಲಂ ತ್ವಯಾ ಯದುಕ್ತಂ ನೃಪತೇ ತಥಾಸ್ತು ತತ್ ॥ 55 ॥

ನ ಮೇ ತಥಾ ಪಾರ್ಥಿವ ಧೀಯತೇ ಮನೋ ಮಹತ್ಸು ಕಾಮೇಷು ನ ಚಾತ್ಮನಃಪ್ರಿಯೇ ।

ಯಥಾ ನಿದೇಶೇ ತವ ಶಿಷ್ಟಸಮ್ಮತೇ ವ್ಯಪೈತು ದುಃಖಂ ತವ ಮತ್ಕೃತೇಽನಘ ॥ 56 ॥

ತದದ್ಯ ನೈವಾನಘ ರಾಜ್ಯಮವ್ಯಯಂ ನ ಸರ್ವಕಾಮಾನ್ನ ಸುಖಂ ನ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ನ ಜೀವಿತಂ ತ್ವಾಮನೃತೇನ ಯೋಜಯನ್ ವೃಣೀಯ ಸತ್ಯಂ ವ್ರತಮಸ್ತು ತೇ ತಥಾ ॥ 57 ॥

ಫಲಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಭಕ್ಷಯನ್ವನೇ ಗಿರೀಂಶ್ಚ ಪಶ್ಯನ್ ಸರಿತಸ್ಸರಾಂಸಿ ಚ ।

ವನಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯೈವ ವಿಚಿತ್ರಪಾದಪಂ ಸುಖೀ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ತವಾಸ್ತು ನಿರ್ವೃತಿಃ ॥ 58 ॥

ಏವಂ ಸ ರಾಜಾ ವ್ಯಸನಾಭಿಪನ್ನಃ ಶೋಕೇನ ದುಃಖೇನ ಚ ತಾಮ್ಯಮಾನಃ ।

ಆಲಿಙ್ಗ್ಯ ಪುತ್ರಂ ಸುವಿನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞೋ ಮೋಹಂ ಗತೋ ನೈವ ಚಿಚೇಷ್ಟ ಕಿಂಞ್ಚಿತ್ ॥ 59 ॥

ದೇವ್ಯಸ್ತತ ಸ್ಸಂರುರುದುಸ್ಸಮೇತಾ ಸ್ತಾಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ನರದೇವಪತ್ನೀಮ್ ।

ರುದನ್ ಸುಮನ್ತ್ರೋಽಽಪಿ ಜಗಾಮ ಮೂರ್ಛಾಂ ಹಾಹಾಕೃತಂ ತತ್ರ ಬಭೂವ ಸರ್ವಮ್ ॥ 60 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catustriṃśassargaḥ |

tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |

uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||

sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |

praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||

uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |

taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||

ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |

rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||

taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |

bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||

ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |

brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||

gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |

vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||

sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |

ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||

sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |

dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||

so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |

āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||

evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |

pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||

ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |

kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||

āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |

uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||

sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |

jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||

sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |

utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||

so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |

tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||

taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |

visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||

strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |

hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||

taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |

paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||

atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |

uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||

āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |

prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||

lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |

kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||

anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |

lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||

pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |

uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||

ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |

ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||

evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||

bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |

ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||

nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |

punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||

rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |

kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||

śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |

gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||

na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |

vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||

adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |

ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||

mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |

tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||

duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |

matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||

na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |

channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||

vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |

anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||

na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |

apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||

atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |

lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||

prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |

apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||

iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |

mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||

vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |

yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||

dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |

ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||

caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |

mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||

na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |

yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||

apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |

na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||

naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |

naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||

tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |

pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||

na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |

sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||

arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |

mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||

mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |

praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||

pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |

tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||

caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |

punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||

yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |

sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||

puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |

ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||

mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |

śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||

na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |

yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||

tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |

na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||

phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |

vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||

evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |

āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||

devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |

rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||