2.33 Ayodhyakanda - Trayastrimsha Sargah

ॐ

2.33 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ದತ್ತ್ವಾ ತು ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಧನಂ ಬಹು ।

ಜಗ್ಮತುಃ ಪಿತರಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಸೀತಯಾ ಸಹ ರಾಘವೌ ॥ 1 ॥

ತತೋ ಗೃಹೀತೇ ದುಷ್ಪ್ರೇಕ್ಷೇ ತ್ವಶೋಭೇತಾಂ ತದಾಯುಧೇ ।

ಮಾಲಾದಾಮಭಿರಾಬದ್ಧೇ ಸೀತಯಾ ಸಮಲಙ್ಕೃತೇ ॥ 2 ॥

ತತಃ ಪ್ರಾಸಾದಹರ್ಮ್ಯಾಣಿ ವಿಮಾನಶಿಖರಾಣಿ ಚ ।

ಅಧಿರುಹ್ಯ ಜನಶ್ಶ್ರೀಮಾನುದಾಸೀನೋ ವ್ಯಲೋಕಯತ್ ॥ 3 ॥

ನ ಹಿ ರಥ್ಯಾಃ ಸ್ಮ ಶಕ್ಯನ್ತೇ ಗನ್ತುಂ ಬಹುಜನಾಕುಲಾಃ ।

ಆರುಹ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಸಾದಾನ್ ದೀನಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ರಾಘವಮ್ ॥ 4 ॥

ಪದಾತಿಂ ವರ್ಜಿತಚ್ಛತ್ರಂ ರಾಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜನಾಸ್ತದಾ ।

ಊಚುರ್ಬಹುವಿಧಾ ವಾಚ ಶ್ಶೋಕೋಪಹತಚೇತಸಃ ॥ 5 ॥

ಯಂ ಯಾನ್ತಮನುಯಾತಿ ಸ್ಮ ಚತುರಙ್ಗಬಲಂ ಮಹತ್ ।

ತಮೇಕಂ ಸೀತಯಾ ಸಾರ್ಧಮನುಯಾತಿ ಸ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 6 ॥

ಐಶ್ವರ್ಯಸ್ಯ ರಸಜ್ಞಃ ಸನ್ ಕಾಮಿನಾಂ ಚೈವ ಕಾಮದಃ ।

ನೇಚ್ಛತ್ಯೇವಾನೃತಂ ಕರ್ತುಂ ಪಿತರಂ ಧರ್ಮಗೌರವಾತ್ ॥ 7 ॥

ಯಾ ನ ಶಕ್ಯಾ ಪುರಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಭೂತೈರಾಕಾಶಗೈರಪಿ ।

ತಾಮದ್ಯ ಸೀತಾಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ರಾಜಮಾರ್ಗಗತಾ ಜನಾಃ ॥ 8 ॥

ಅಙ್ಗರಾಗೋಚಿತಾಂ ಸೀತಾಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಸೇವಿನೀಮ್ ।

ವರ್ಷಮುಷ್ಣಂ ಚ ಶೀತಂ ಚ ನೇಷ್ಯನ್ತ್ಯಾಶು ವಿವರ್ಣತಾಮ್ ॥ 9 ॥

ಅದ್ಯ ನೂನಂ ದಶರಥಸ್ಸತ್ತ್ವಮಾವಿಶ್ಯ ಭಾಷತೇ ।

ನ ಹಿ ರಾಜಾ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಂ ವಿವಾಸಯಿತುಮರ್ಹತಿ ॥ 10 ॥

ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯಾಪಿ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಕಥಂ ಸ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರವಾಸನಮ್ ।

ಕಿಂ ಪುನರ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕೋಽಯಂ ಜಿತೋ ವೃತ್ತೇನ ಕೇವಲಮ್ ॥ 11 ॥

ಅನೃಶಂಸ್ಯಮನುಕ್ರೋಶಃ ಶ್ರುತಂ ಶೀಲಂ ದಮಶ್ಶಮಃ ।

ರಾಘವಂ ಶೋಭಯನ್ತ್ಯೇತೇ ಷಡ್ಗುಣಾಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಮ್ ॥ 12 ॥

ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯೋಪಘಾತೇನ ಪ್ರಜಾಃ ಪರಮಪೀಡಿತಾಃ ।

ಔದಕಾನೀವ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸಲಿಲಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್ ॥ 13 ॥

ಪೀಡಯಾ ಪೀಡಿತಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದಸ್ಯ ಜಗತ್ಪತೇಃ ।

ಮೂಲಸ್ಯೇವೋಪಘಾತೇನ ವೃಕ್ಷಃ ಪುಷ್ಪಫಲೋಪಗಃ ॥ 14 ॥

ಮೂಲಂ ಹ್ಯೇಷ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಧರ್ಮಸಾರೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।

ಪುಷ್ಪಂ ಫಲಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಚ ಶಾಖಾಶ್ಚಾಸ್ಯೇತರೇ ಜನಾಃ ॥ 15 ॥

ತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಇವ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಪತ್ನ್ಯ ಸ್ಸಹಬಾನ್ಧವಾಃ ।

ಗಚ್ಛನ್ತಮನುಗಚ್ಛಾಮೋ ಯೇನ ಗಚ್ಛತಿ ರಾಘವಃ ॥ 16 ॥

ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಚ ಗೃಹಾಣಿ ಚ ।

ಏಕದುಃಖಸುಖಾ ರಾಮಮನುಗಚ್ಛಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ॥ 17 ॥

ಸಮುದ್ಧೃತನಿಧಾನಾನಿ ಪರಿಧ್ವಸ್ತಾಜಿರಾಣಿ ಚ ।

ಉಪಾತ್ತ ಧನಧಾನ್ಯಾನಿ ಹೃತಸಾರಾಣಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ 18 ॥

ರಜಸಾಭ್ಯವಕೀರ್ಣಾನಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾನಿ ದೈವತೈಃ ।

ಮೂಷಕೈಃಪರಿಧಾವದ್ಭಿರುದ್ಬಿಲೈರಾವೃತಾನಿ ಚ ॥ 19 ॥

ಅಪೇತೋದಕಧೂಮಾನಿ ಹೀನಸಮ್ಮಾರ್ಜನಾನಿ ಚ ।

ಪ್ರಣಷ್ಟಬಲಿಕರ್ಮೇಜ್ಯಾಮನ್ತ್ರಹೋಮಜಪಾನಿ ಚ ॥ 20 ॥

ದುಷ್ಕಾಲೇನೇವ ಭಗ್ನಾನಿ ಭಿನ್ನಭಾಜನವನ್ತಿ ಚ ।

ಅಸ್ಮಾತ್ತ್ಯಕ್ತಾನಿ ವೇಶ್ಮಾನಿ ಕೈಕೇಯೀ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತಾಮ್ ॥ 21 ॥

ವನಂ ನಗರಮೇವಾಸ್ತು ಯೇನ ಗಚ್ಛತಿ ರಾಘವಃ ।

ಅಸ್ಮಾಭಿಶ್ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಂ ಪುರಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತಾಂ ವನಮ್ ॥ 22 ॥

ಬಿಲಾನಿ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣ ಸ್ಸರ್ವೇ ಸಾನೂನಿ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ ।

ತ್ಯಜನ್ತ್ವಸ್ಮದ್ಭಯಾದ್ಭೀತಾ ಗಜಾಸ್ಸಿಂಹಾ ವನಾನಿ ಚ ॥ 23 ॥

ಅಸ್ಮತ್ತ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತಾಂ ಸೇವ್ಯಮಾನಂ ತ್ಯಜನ್ತು ಚ ।

ತೃಣಮಾಂಸ ಫಲಾದಾನಾಂ ದೇಶಂ ವ್ಯಾಲಮೃಗದ್ವಿಜಮ್ ॥ 24 ॥

ಪ್ರಪದ್ಯತಾಂ ಹಿ ಕೈಕೇಯೀ ಸಪುತ್ರಾ ಸಹ ಬಾನ್ಧವೈಃ ।

ರಾಘವೇಣ ವನೇ ಸರ್ವೇ ವಯಂ ವತ್ಸ್ಯಾಮ ನಿರ್ವೃತಾಃ ॥ 25 ॥

ಇತ್ಯೇವಂ ವಿವಿಧಾ ವಾಚೋ ನಾನಾಜನಸಮೀರಿತಾಃ ।

ಶುಶ್ರಾವ ರಾಮಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ನ ವಿಚಕ್ರೇಽಸ್ಯ ಮಾನಸಮ್ ॥ 26 ॥

ಸ ತು ವೇಶ್ಮ ಪಿತುರ್ದೂರಾತ್ಕೈಲಾಸಶಿಖರಪ್ರಭಮ್ ।

ಅಭಿಚಕ್ರಾಮ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗವಿಕ್ರಮಃ ॥ 27 ॥

ವಿನೀತವೀರಪುರುಷಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ನೃಪಾಲಯಮ್ ।

ದದರ್ಶಾವಸ್ಥಿತಂ ದೀನಂ ಸುಮನ್ತ್ರಮವಿದೂರತಃ ॥ 28 ॥

ಪ್ರತೀಕ್ಷಮಾಣೋಽಪಿ ಜನಂ ತದಾರ್ತ ಮನಾರ್ತರೂಪಃ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವಾಥ ।

ಜಗಾಮ ರಾಮಃ ಪಿತರಂ ದಿದೃಕ್ಷುಃ ಪಿತುರ್ನಿದೇಶಂ ವಿಧಿವಚ್ಚಿಕೀರ್ಷುಃ ॥ 29 ॥

ತತ್ಪೂರ್ವಮೈಕ್ಷ್ವಾಕಸುತೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ರಾಮೋ ಗಮಿಷ್ಯನ್ವನಮಾರ್ತರೂಪಮ್ ।

ವ್ಯತಿಷ್ಠತ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತದಾ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಪಿತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಹಾರಣಾರ್ಥಮ್ ॥ 30 ॥

ಪಿತುರ್ನಿದೇಶೇನ ತು ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ವನಪ್ರವೇಶೇ ಕೃತಬುದ್ಧಿನಿಶ್ಚಯಃ ।

ಸ ರಾಘವಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸುಮನ್ತ್ರಮಬ್ರವೀ ನ್ನಿವೇದಯಸ್ವಾಗಮನಂ ನೃಪಾಯ ಮೇ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trayastriṃśassargaḥ |

dattvā tu saha vaidehyā brāhmaṇebhyo dhanaṃ bahu |

jagmatuḥ pitaraṃ draṣṭuṃ sītayā saha rāghavau || 1 ||

tato gṛhīte duṣprekṣe tvaśobhetāṃ tadāyudhe |

mālādāmabhirābaddhe sītayā samalaṅkṛte || 2 ||

tataḥ prāsādaharmyāṇi vimānaśikharāṇi ca |

adhiruhya janaśśrīmānudāsīno vyalokayat || 3 ||

na hi rathyāḥ sma śakyante gantuṃ bahujanākulāḥ |

āruhya tasmātprāsādān dīnāḥ paśyanti rāghavam || 4 ||

padātiṃ varjitacchatraṃ rāmaṃ dṛṣṭvā janāstadā |

ūcurbahuvidhā vāca śśokopahatacetasaḥ || 5 ||

yaṃ yāntamanuyāti sma caturaṅgabalaṃ mahat |

tamekaṃ sītayā sārdhamanuyāti sma lakṣmaṇaḥ || 6 ||

aiśvaryasya rasajñaḥ san kāmināṃ caiva kāmadaḥ |

necchatyevānṛtaṃ kartuṃ pitaraṃ dharmagauravāt || 7 ||

yā na śakyā purā draṣṭuṃ bhūtairākāśagairapi |

tāmadya sītāṃ paśyanti rājamārgagatā janāḥ || 8 ||

aṅgarāgocitāṃ sītāṃ raktacandanasevinīm |

varṣamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca neṣyantyāśu vivarṇatām || 9 ||

adya nūnaṃ daśarathassattvamāviśya bhāṣate |

na hi rājā priyaṃ putraṃ vivāsayitumarhati || 10 ||

nirguṇasyāpi putrasya kathaṃ syādvipravāsanam |

kiṃ punaryasya loko'yaṃ jito vṛttena kevalam || 11 ||

anṛśaṃsyamanukrośaḥ śrutaṃ śīlaṃ damaśśamaḥ |

rāghavaṃ śobhayantyete ṣaḍguṇāḥ puruṣottamam || 12 ||

tasmāttasyopaghātena prajāḥ paramapīḍitāḥ |

audakānīva sattvāni grīṣme salilasaṅkṣayāt || 13 ||

pīḍayā pīḍitaṃ sarvaṃ jagadasya jagatpateḥ |

mūlasyevopaghātena vṛkṣaḥ puṣpaphalopagaḥ || 14 ||

mūlaṃ hyeṣa manuṣyāṇāṃ dharmasāro mahādyutiḥ |

puṣpaṃ phalaṃ ca patraṃ ca śākhāścāsyetare janāḥ || 15 ||

te lakṣmaṇa iva kṣipraṃ sapatnya ssahabāndhavāḥ |

gacchantamanugacchāmo yena gacchati rāghavaḥ || 16 ||

udyānāni parityajya kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca |

ekaduḥkhasukhā rāmamanugacchāma dhārmikam || 17 ||

samuddhṛtanidhānāni paridhvastājirāṇi ca |

upātta dhanadhānyāni hṛtasārāṇi sarvaśaḥ || 18 ||

rajasābhyavakīrṇāni parityaktāni daivataiḥ |

mūṣakaiḥparidhāvadbhirudbilairāvṛtāni ca || 19 ||

apetodakadhūmāni hīnasammārjanāni ca |

praṇaṣṭabalikarmejyāmantrahomajapāni ca || 20 ||

duṣkāleneva bhagnāni bhinnabhājanavanti ca |

asmāttyaktāni veśmāni kaikeyī pratipadyatām || 21 ||

vanaṃ nagaramevāstu yena gacchati rāghavaḥ |

asmābhiśca parityaktaṃ puraṃ sampadyatāṃ vanam || 22 ||

bilāni daṃṣṭriṇa ssarve sānūni mṛgapakṣiṇaḥ |

tyajantvasmadbhayādbhītā gajāssiṃhā vanāni ca || 23 ||

asmattyaktaṃ prapadyantāṃ sevyamānaṃ tyajantu ca |

tṛṇamāṃsa phalādānāṃ deśaṃ vyālamṛgadvijam || 24 ||

prapadyatāṃ hi kaikeyī saputrā saha bāndhavaiḥ |

rāghaveṇa vane sarve vayaṃ vatsyāma nirvṛtāḥ || 25 ||

ityevaṃ vividhā vāco nānājanasamīritāḥ |

śuśrāva rāmaḥ śrutvā ca na vicakre'sya mānasam || 26 ||

sa tu veśma piturdūrātkailāsaśikharaprabham |

abhicakrāma dharmātmā mattamātaṅgavikramaḥ || 27 ||

vinītavīrapuruṣaṃ praviśya tu nṛpālayam |

dadarśāvasthitaṃ dīnaṃ sumantramavidūrataḥ || 28 ||

pratīkṣamāṇo'pi janaṃ tadārta manārtarūpaḥ prahasannivātha |

jagāma rāmaḥ pitaraṃ didṛkṣuḥ piturnideśaṃ vidhivaccikīrṣuḥ || 29 ||

tatpūrvamaikṣvākasuto mahātmā rāmo gamiṣyanvanamārtarūpam |

vyatiṣṭhata prekṣya tadā sumantraṃ piturmahātmā pratihāraṇārtham || 30 ||

piturnideśena tu dharmavatsalaḥ vanapraveśe kṛtabuddhiniścayaḥ |

sa rāghavaḥ prekṣya sumantramabravī nnivedayasvāgamanaṃ nṛpāya me || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||