2.31 Ayodhyakanda - Ekatrimsha Sargah

ॐ

2.31 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಏಕತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಏವಂ ಶೃತ್ವಾ ತು ಸಂವಾದಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪೂರ್ವಮಾಗತಃ ।

ಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲಮುಖಃ ಶೋಕಂ ಸೋಢುಮಶಕ್ನುವನ್ ॥ 1 ॥

ಸ ಭ್ರಾತುಶ್ಚರಣೌ ಗಾಢಂ ನಿಪೀಡ್ಯ ರಘುನನ್ದನಃ ।

ಸೀತಾಮುವಾಚಾತಿಯಶಾಂ ರಾಘವಂ ಚ ಮಹಾವ್ರತಮ್ ॥ 2 ॥

ಏವಂ ಶೃತ್ವಾ ತು ಸಂವಾದಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪೂರ್ವಮಾಗತಃ ।

ಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲಮುಖಃ ಶೋಕಂ ಸೋಢುಮಶಕ್ನುವನ್ ॥ 3 ॥

ಸ ಭ್ರಾತುಶ್ಚರಣೌ ಗಾಢಂ ನಿಪೀಡ್ಯ ರಘುನನ್ದನಃ ।

ಸೀತಾಮುವಾಚಾತಿಯಶಾಂ ರಾಘವಂ ಚ ಮಹಾವ್ರತಮ್ ॥ 4 ॥

ಯದಿ ಗನ್ತುಂ ಕೃತಾಬುದ್ಧಿರ್ವನಂ ಮೃಗಗಜಾಯುತಮ್ ।

ಅಹಂ ತ್ವಾನುಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ವನಮಗ್ರೇ ಧನುರ್ಧರಃ ॥ 5 ॥

ಮಯಾ ಸಮೇತೋಽರಣ್ಯಾನಿ ಬಹೂನಿ ವಿಚರಿಷ್ಯಸಿ ।

ಪಕ್ಷಿಭಿರ್ಮೃಗಯೂಥೈಶ್ಚ ಸಙ್ಘುಷ್ಟಾನಿ ಸಮನ್ತತಃ ॥ 6 ॥

ನ ದೇವಲೋಕಾಕ್ರಮಣಂ ನಾಮರತ್ವಮಹಂ ವೃಣೇ ।

ಐಶ್ವರ್ಯಂ ವಾಪಿ ಲೋಕಾನಾಂ ಕಾಮಯೇ ನ ತ್ವಯಾ ವಿನಾ ॥ 7 ॥

ಏವಂ ಬ್ರುವಾಣಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ವನವಾಸಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಃ ।

ರಾಮೇಣ ಬಹುಭಿಸ್ಸಾನ್ತ್ವೈರ್ನಿಷಿಧ್ದಃ ಪುನರಬ್ರವೀತ್ ॥ 8 ॥

ಅನುಜ್ಞಾತಶ್ಚ ಭವತಾ ಪೂರ್ವಮೇವ ಯದಸ್ಮ್ಯಹಮ್ ।

ಕಿಮಿದಾನೀಂ ಪುನರಿದಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಮನ್ನಿವಾರಣಮ್ ॥ 9 ॥

ಯದರ್ಥಂ ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಮೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛತಃ ।

ಏತದಿಚ್ಛಾಮಿ ವಿಜ್ಞಾತುಂ ಸಂಶಯೋ ಹಿ ಮಮಾನಘ ॥ 10 ॥

ತತೋಽಬ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಗ್ರತಃ ।

ಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಾಗ್ಗಾಮಿನಂ ವೀರಂ ಯಾಚಮಾನಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಮ್ ॥ 11 ॥

ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಧರ್ಮರತೋ ವೀರಸ್ಸತತಂ ಸತ್ಪಥೇ ಸ್ಥಿತಃ ।

ಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರಾಣಸಮೋ ವಶ್ಯೋ ಭ್ರಾತಾ ಚಾಪಿ ಸಖಾ ಚ ಮೇ ॥ 12 ॥

ಮಯಾಽದ್ಯ ಸಹ ಸೌಮಿತ್ರೇ ತ್ವಯಿ ಗಚ್ಛತಿ ತದ್ವನಮ್ ।

ಕೋ ಭರಿಷ್ಯತಿ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ವಾ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ॥ 13 ॥

ಅಭಿವರ್ಷತಿ ಕಾಮೈರ್ಯಃ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಪೃಥಿವೀಮಿವ ।

ಸ ಕಾಮಪಾಶಪರ್ಯಸ್ತೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹೀಪತಿಃ ॥ 14 ॥

ಸಾ ಹಿ ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನೃಪಸ್ಯಾಶ್ವಪತೇ ಸ್ಸುತಾ ।

ದುಃಖಿತಾನಾಂ ಸಪತ್ನೀನಾಂ ನ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಶೋಭನಮ್ ॥ 15 ॥

ನ ಸ್ಮರಿಷ್ಯತಿ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ಸುದುಃಖಿತಾಮ್ ।

ಭರತೋ ರಾಜ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಂ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ॥ 16 ॥

ತಾಮಾರ್ಯಾಂ ಸ್ವಯಮೇವೇಹ ರಾಜಾನುಗ್ರಹಣೇನ ವಾ ।

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಭರ ಕೌಶಲ್ಯಾಮುಕ್ತಮರ್ಥಮಿಮಂ ಚರ ॥ 17 ॥

ಏವಂ ಮಮ ಚ ತೇ ಭಕ್ತಿರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸುದರ್ಶಿತಾ ।

ಧರ್ಮಜ್ಞ ಗುರುಪೂಜಾಯಾಂ ಧರ್ಮಶ್ಚಾಪ್ಯತುಲೋ ಮಹಾನ್ ॥ 18 ॥

ಏವಂ ಕುರುಷ್ವ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಮತ್ಕೃತೇ ರಘುನನ್ದನ ।

ಅಸ್ಮಾಭಿರ್ವಿಪ್ರಹೀಣಾಯಾ ಮಾತುರ್ನೋ ನ ಭವೇತ್ಸುಖಮ್ ॥ 19 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಶ್ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ಗಿರಾ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತದಾ ರಾಮಂ ವಾಕ್ಯಜ್ಞೋ ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಮ್ ॥ 20 ॥

ತವೈವ ತೇಜಸಾ ವೀರ ಭರತಃ ಪೂಜಯಿಷ್ಯತಿ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ಪ್ರಯತೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ 21 ॥

ಕೌಶಲ್ಯಾ ಬಿಭೃಯಾದಾರ್ಯಾ ಸಹಸ್ರಮಪಿ ಮದ್ವಿಧಾನ್ ।

ಯಸ್ಯಾಸ್ಸಹಸ್ರಂ ಗ್ರಾಮಾಣಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ ಮುಪಜೀವನಮ್ ॥ 22 ॥

ತದಾತ್ಮಭರಣೇ ಚೈವ ಮಮ ಮಾತುಸ್ತಥೈವ ಚ ।

ಪರ್ಯಾಪ್ತಾ ಮದ್ವಿಧಾನಾಂ ಚ ಭರಣಾಯ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 23 ॥

ಕುರುಷ್ವ ಮಾಮನುಚರಂ ವೈಧರ್ಮ್ಯಂ ನೇಹ ವಿದ್ಯತೇ ।

ಕೃತಾರ್ಥೋಽಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ತವ ಚಾರ್ಥಃ ಪ್ರಕಲ್ಪತೇ ॥ 24 ॥

ಧನುರಾದಾಯ ಸಶರಂ ಖನಿತ್ರಪಿಟಕಾಧರಃ ।

ಅಗ್ರತಸ್ತೇ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಪನ್ಥಾನಮನುದರ್ಶಯನ್ ॥ 25 ॥

ಆಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ನಿತ್ಯಂ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ।

ವನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ಸ್ವಾಹಾರಾಣಿ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 26 ॥

ಭವಾಂಸ್ತು ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಗಿರಿಸಾನುಷು ರಂಸ್ಯತೇ ।

ಅಹಂ ಸರ್ವಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಜಾಗ್ರತ ಸ್ಸ್ವಪತಶ್ಚ ತೇ ॥ 27 ॥

ರಾಮಸ್ತ್ವನೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಸುಪ್ರೀತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತಮ್ ।

ವ್ರಜಾಪೃಚ್ಛಸ್ವ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸರ್ವಮೇವ ಸುಹೃಜ್ಜನಮ್ ॥ 28 ॥

ಯೇ ಚ ರಾಜ್ಞೋ ದದೌ ದಿವ್ಯೇ ಮಹಾತ್ಮಾ ವರುಣ ಸ್ಸ್ವಯಮ್ ।

ಜನಕಸ್ಯ ಮಹಾಯಜ್ಞೇ ಧನುಷೀ ರೌದ್ರದರ್ಶನೇ ॥ 29 ॥

ಅಭೇದ್ಯಕವಚೇ ದಿವ್ಯೇ ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ ।

ಆದಿತ್ಯವಿಮಲೌ ಚೋಭೌ ಖಡ್ಗೌ ಹೇಮಪರಿಷ್ಕೃತೌ ॥ 30 ॥

ಸತ್ಕೃತ್ಯ ನಿಹಿತಂ ಸರ್ವಮೇತದಾಚಾರ್ಯಸದ್ಮನಿ ।

ಸರ್ವಮಾಯುಧಮಾದಾಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾವ್ರಜ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 31 ॥

ಸ ಸುಹೃಜ್ಜನಮಾಮನ್ತ್ರ್ಯವನವಾಸಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಃ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗುರುಮಾಗಮ್ಯ ಜಗ್ರಾಹಾಯುಧಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 32 ॥

ತದ್ಧಿವ್ಯಂ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ಸತ್ಕೃತಂ ಮಾಲ್ಯಭೂಷಿತಮ್ ।

ರಾಮಾಯ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸೌಮಿತ್ರಿಸ್ಸರ್ವಮಾಯುಧಮ್ ॥ 33 ॥

ತಮುವಾಚಾತ್ಮವಾನ್ ರಾಮಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಾಗತಮ್ ।

ಕಾಲೇ ತ್ವಮಾಗತ ಸೌಮ್ಯ ಕಾಙ್ಕ್ಷಿತೇ ಮಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 34 ॥

ಅಹಂ ಪ್ರದಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಯದಿದಂ ಮಾಮಕಂ ಧನಮ್ ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಸ್ತಪಸ್ವಿಭ್ಯಸ್ತ್ವಯಾ ಸಹ ಪರನ್ತಪ ॥ 35 ॥

ವಸನ್ತೀಹ ದೃಢಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಗುರುಷು ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ ।

ತೇಷಾಮಪಿ ಚ ಮೇ ಭೂಯಸ್ಸರ್ವೇಷಾಞ್ಚೋಪಜೀವಿನಾಮ್ ॥ 36 ॥

ವಶಿಷ್ಠಪುತ್ರಂ ತು ಸುಯಜ್ಞಮಾರ್ಯಂ ತ್ವಮಾನಯಾಶು ಪ್ರವರಂ ದ್ವಿಜಾನಾಮ್ ।

ಅಭಿಪ್ರಯಾಸ್ಯಾಮಿ ವನಂ ಸಮಸ್ತಾ ನಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಶಿಷ್ಟಾನಪರಾನ್ ದ್ವಿಜಾತೀನ್ ॥ 37 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekatriṃśassargaḥ |

evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |

bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||

sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |

sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||

evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |

bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||

sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |

sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||

yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |

ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||

mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |

pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||

na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |

aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||

evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |

rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||

anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |

kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||

yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |

etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||

tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |

sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||

snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |

priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||

mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |

ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||

abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |

sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||

sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |

duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||

na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |

bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||

tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |

saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||

evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |

dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||

evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |

asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |

pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||

tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||

kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |

yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||

tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |

paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||

kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |

kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||

dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |

agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||

āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |

vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||

bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |

ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||

rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |

vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||

ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |

janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||

abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |

ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||

satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |

sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||

sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |

ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||

taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |

rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||

tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |

kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||

ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |

brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||

vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |

teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||

vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |

abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||