2.23 Ayodhyakanda - Trayovimsha Sargah

ॐ

2.23 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಯೋವಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಯೋವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಇತಿ ಬ್ರುವತಿ ರಾಮೇ ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಧಶ್ಶಿರಾ ಮುಹುಃ ।

ಶ್ರೃತ್ವಾ ಮಧ್ಯಂ ಜಗಾಮೇವ ಮನಸಾ ದುಃಖಹರ್ಷಯೋಃ ॥ 1 ॥

ತದಾ ತು ಬಧ್ದ್ವಾ ಭ್ರುಕುಟೀಂ ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ನರರ್ಷಭಃ ।

ನಿಶಶ್ವಾಸ ಮಹಾಸರ್ಪೋ ಬಿಲಸ್ಥ ಇವ ರೋಷಿತಃ ॥ 2 ॥

ತಸ್ಯ ದುಷ್ಪ್ರತಿವೀಕ್ಷಂ ತದ್ಭ್ರುಕುಟೀಸಹಿತಂ ತದಾ ।

ಬಭೌ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯ ಸಿಂಹಸ್ಯ ಮುಖಸ್ಯ ಸದೃಶಂ ಮುಖಮ್ ॥ 3 ॥

ಅಗ್ರಹಸ್ತಂ ವಿಧುನ್ವಂಸ್ತು ಹಸ್ತೀ ಹಸ್ತಮಿವಾತ್ಮನಃ ।

ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಶರೀರೇ ಚ ಪಾತಯಿತ್ವಾ ಶಿರೋಧರಾಮ್ ॥ 4 ॥

ಅಗ್ರಾಕ್ಷ್ಣಾ ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ತು ತಿರ್ಯಗ್ಭ್ರಾತರಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಅಸ್ಥಾನೇ ಸಮ್ಭ್ರಮೋ ಯಸ್ಯ ಜಾತೋ ವೈ ಸುಮಹಾನಯಮ್ ॥ 5 ॥

ಧರ್ಮದೋಷ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಲೋಕಸ್ಯಾನತಿಶಙ್ಕಯಾ ।

ಕಥಂಹ್ಯೇತದಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಸ್ತ್ವದ್ವಿಧೋ ವಕ್ತುಮರ್ಹತಿ ॥ 6 ॥

ಯಥಾ ದೈವಮಶೌಡೀರಂ ಶೌಣ್ಡೀರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭ ।

ಕಿನ್ನಾಮ ಕೃಪಣಂ ದೈವಮಶಕ್ತಮಭಿಶಂಸಸಿ ॥ 7 ॥

ಪಾಪಯೋಸ್ತೇ ಕಥಂ ನಾಮ ತಯೋಶ್ಶಙ್ಕಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।

ಸನ್ತಿ ಧರ್ಮೋಪಧಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಃ ಧರ್ಮಾತ್ಮನ್ಕಿಂ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 8 ॥

ತಯೋಸ್ಸುಚರಿತಂ ಸ್ವಾರ್ಥಂ ಶಾಠ್ಯಾತ್ಪರಿಜಿಹೀರ್ಷತೋಃ ।

ಯದಿ ನೈವಂ ವ್ಯವಸಿತಂ ಸ್ಯಾದ್ಧಿ ಪ್ರಾಗೇವ ರಾಘವ ॥ 9 ॥

ತಯೋಃ ಪ್ರಾಗೇವ ದತ್ತಶ್ಚ ಸ್ಯಾದ್ವರಃ ಪ್ರಕೃತಶ್ಚ ಸಃ ।

ಲೋಕವಿದ್ವಿಷ್ಟಮಾರಬ್ಧಂ ತ್ವದನ್ಯಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ।

ನೋತ್ಸಹೇ ಸಹಿತುಂ ವೀರ ತತ್ರ ಮೇ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 10 ॥

ಯೇನೇಯ ಮಾಗತಾ ದ್ವೈಧಂ ತವ ಬುದ್ಧಿರ್ಮಹಾಮತೇ ।

ಸ ಹಿ ಧರ್ಮೋ ಮಮ ದ್ವೇಷ್ಯಃ ಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಯಸ್ಯ ಮುಹ್ಯಸಿ ॥ 11 ॥

ಕಥಂ ತ್ವಂ ಕರ್ಮಣಾ ಶಕ್ತಃ ಕೈಕೇಯೀವಶವರ್ತಿನಃ ।

ಕರಿಷ್ಯಸಿ ಪಿತುರ್ವಾಕ್ಯಮಧರ್ಮಿಷ್ಠಂ ವಿಗರ್ಹಿತಮ್ ॥ 12 ॥

ಯದ್ಯಯಂ ಕಿಲ್ಬಿಷಾದ್ಭೇದಃ ಕೃತೋಽಪ್ಯೇವಂ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ ।

ಜಾಯತೇ ತತ್ರ ಮೇ ದುಃಖಂ ಧರ್ಮಸಙ್ಗಶ್ಚ ಗರ್ಹಿತಃ ॥ 13 ॥

ಮನಸಾಽಪಿ ಕಥಂ ಕಾಮಂ ಕುರ್ಯಾಸ್ತ್ವಂ ಕಾಮವೃತ್ತಯೋಃ ।

ತಯೋಸ್ತ್ವಹಿತಯೋರ್ನಿತ್ಯಂ ಶತ್ರ್ವೋಃ ಪಿತ್ರಭಿಧಾನಯೋಃ ॥ 14 ॥

ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಸ್ತೇ ದೈವೀ ಚಾಪಿ ತಯೋರ್ಮತಮ್ ।

ತಥಾಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಣೀಯಂ ತೇ ನ ಮೇ ತದಪಿ ರೋಚತೇ ॥ 15 ॥

ವಿಕ್ಲಬೋ ವೀರ್ಯಹೀನೋ ಯಸ್ಸ ದೈವಮನುವರ್ತತೇ ।

ವೀರಾಸ್ಸಮ್ಭಾವಿತಾತ್ಮಾನೋ ನ ದೈವಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ ॥ 16 ॥

ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ಯಃ ಸಮರ್ಥಃ ಪ್ರಬಾಧಿತುಮ್ ।

ನ ದೈವೇನ ವಿಪನ್ನಾರ್ಥಃ ಪುರುಷಸ್ಸೋಽವಸೀದತಿ ॥ 17 ॥

ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ತ್ವದ್ಯ ದೈವಸ್ಯ ಪೌರುಷಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ।

ದೈವಮಾನುಷಯೋರದ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಿರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 18 ॥

ಅದ್ಯ ಮತ್ಪೌರುಷಹತಂ ದೈವಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ವೈ ಜನಾಃ ।

ಯದ್ದೈವಾದಾಹತಂ ತೇಽದ್ಯ ದೃಷ್ಟಂ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ॥ 19 ॥

ಅತ್ಯಙ್ಕುಶಮಿವೋದ್ದಾಮಂ ಗಜಂ ಮದಬಲೋದ್ಧತಮ್ ।

ಪ್ರಧಾವಿತಮಹಂ ದೈವಂ ಪೌರುಷೇಣ ನಿವರ್ತಯೇ ॥ 20 ॥

ಲೋಕಪಾಲಾಸ್ಸಮಸ್ತಾ ಸ್ತೇ ನಾದ್ಯ ರಾಮಾಭಿಷೇಚನಮ್ ।

ನ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಾಸ್ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ವಿಹನ್ಯುಃ ಕಿಂ ಪುನಃ ಪಿತಾ ॥ 21 ॥

ಯೈರ್ನಿವಾಸಸ್ತವಾರಣ್ಯೇ ಮಿಥೋ ರಾಜನ್ಸಮರ್ಥಿತಃ ।

ಅರಣ್ಯೇ ತೇ ನಿವತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಚತುರ್ದಶ ಸಮಾಸ್ತಥಾ ॥ 22 ॥

ಅಹಂ ತದಾಶಾಂ ಛೇತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಪಿತುಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಯಾ ತವ ।

ಅಭಿಷೇಕವಿಘಾತೇನ ಪುತ್ರರಾಜ್ಯಾಯ ವರ್ತತೇ ॥ 23 ॥

ಮದ್ಬಲೇನ ವಿರುದ್ಧಾಯ ನ ಸ್ಯಾದ್ದೈವಬಲಂ ತಥಾ ।

ಪ್ರಭವಿಷ್ಯತಿ ದುಃಖಾಯ ಯಥೋಗ್ರಂ ಪೌರುಷಂ ಮಮ ॥ 24 ॥

ಊರ್ಧ್ವಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪಾಲ್ಯಮನನ್ತರಮ್ ।

ಆರ್ಯಪುತ್ರಾಃ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ವನವಾಸಂ ಗತೇ ತ್ವಯಿ ॥ 25 ॥

ಪೂರ್ವಂ ರಾಜರ್ಷಿವೃತ್ತ್ಯಾ ಹಿ ವನವಾಸೋ ವಿಧೀಯತೇ ।

ಪ್ರಜಾ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪುತ್ರೇಷು ಪುತ್ರವತ್ಪರಿಪಾಲನೇ ॥ 26 ॥

ಸ ಚೇದ್ರಾಜನ್ಯನೇಕಾಗ್ರೇ ರಾಜ್ಯವಿಭ್ರಮಶಙ್ಕಯಾ ।

ನೈವಮಿಚ್ಛಸಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮ ತ್ವಮಾತ್ಮನಿ ॥ 27 ॥

ಪ್ರತಿಜಾನೇ ಚ ತೇ ವೀರ ಮಾಽಭೂವಂ ವೀರಲೋಕಭಾಕ್ ।

ರಾಜ್ಯಂ ಚ ತವ ರಕ್ಷೇಯಮಹಂ ವೇಲೇವ ಸಾಗರಮ್ ॥ 28 ॥

ಮಙ್ಗಲೈರಭಿಷಿಞ್ಚಸ್ವ ತತ್ರ ತ್ವಂ ವ್ಯಾಪೃತೋ ಭವ ।

ಅಹಮೇಕೋ ಮಹೀಪಾಲಾನಲಂ ವಾರಯಿತುಂ ಬಲಾತ್ ॥ 29 ॥

ನ ಶೋಭಾರ್ಥಾವಿಮೌ ಬಾಹೂ ನ ಧನುರ್ಭೂಷಣಾಯ ಮೇ ।

ನಾಽಸಿರಾಬನ್ಧನಾರ್ಥಾಯ ನ ಶರಾಸ್ತಮ್ಭಹೇತವಃ ॥ 30 ॥

ಅಮಿತ್ರದಮನಾರ್ಥಂ ಮೇ ಸರ್ವಮೇತಚ್ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।

ನ ಚಾಹಂ ಕಾಮಯೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಯಸ್ಸ್ಯಾಚ್ಛತ್ರುರ್ಮತೋ ಮಮ ॥ 31 ॥

ಅಸಿನಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾರೇಣ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಲಿತವರ್ಚಸಾ ।

ಪ್ರಗೃಹೀತೇನ ವೈ ಶತ್ರುಂ ವಜ್ರಿಣಂ ವಾ ನ ಕಲ್ಪಯೇ ॥ 32 ॥

ಖಡ್ಗನಿಷ್ಪೇಷನಿಷ್ಪಿಷ್ಟೈರ್ಗಹನಾ ದುಶ್ಚರಾ ಚ ಮೇ ।

ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವನರಹಸ್ತೋರುಶಿರೋಭಿರ್ಭವಿತಾ ಮಹೀ ॥ 33 ॥

ಖಡ್ಗಧಾರಾಹತಾ ಮೇಽದ್ಯ ದೀಪ್ಯಮಾನಾ ಇವಾದ್ರಯಃ ।

ಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ ದ್ವಿಪಾ ಭೂಮೌ ಮೇಘಾ ಇವ ಸವಿದ್ಯುತಃ ॥ 34 ॥

ಬದ್ಧಗೋಧಾಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣೇ ಪ್ರಗೃಹೀತಶರಾಸನೇ ।

ಕಥಂ ಪುರುಷಮಾನೀ ಸ್ಯಾತ್ಪುರುಷಾಣಾಂ ಮಯಿ ಸ್ಥಿತೇ ॥ 35 ॥

ಬಹುಭಿಶ್ಚೈಕಮತ್ಯಸ್ಯನ್ನೇಕೇನ ಚ ಬಹೂನ್ಜನಾನ್ ।

ವಿನಿಯೋಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಬಾಣಾನ್ನೃವಾಜಿಗಜಮರ್ಮಸು ॥ 36 ॥

ಅದ್ಯ ಮೇಽಸ್ತ್ರಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಃ ಪ್ರಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ರಾಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ರಭುತಾಂ ಕರ್ತುಂ ಪ್ರಭುತ್ವಂ ತವ ಚ ಪ್ರಭೋಃ ॥ 37 ॥

ಅದ್ಯ ಚನ್ದನಸಾರಸ್ಯ ಕೇಯೂರಾಮೋಕ್ಷಣಸ್ಯ ಚ ।

ವಸೂನಾಂ ಚ ವಿಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ಸುಹೃದಾಂ ಪಾಲನಸ್ಯ ಚ ॥ 38 ॥

ಅನುರೂಪಾವಿಮೌ ಬಾಹೂ ರಾಮ ಕರ್ಮ ಕರಿಷ್ಯತಃ ।

ಅಭಿಷೇಚನವಿಘ್ನಸ್ಯ ಕರ್ತೃಣಾಂ ತೇ ನಿವಾರಣೇ ॥ 39 ॥

ಬ್ರವೀಹಿ ಕೋಽದ್ಯೈವ ಮಯಾ ವಿಯುಜ್ಯತಾಂ ತವಾ ಸುಹೃತ್ಪ್ರಾಣಯಶಸ್ಸುಹೃಜ್ಜನೈಃ ।

ಯಥಾ ತವೇಯಂ ವಸುಧಾ ವಶೇ ಭವೇ ತ್ತಥೈವ ಮಾಂ ಶಾಧಿ ತವಾಸ್ಮಿ ಕಿಙ್ಕರಃ ॥ 40 ॥

ವಿಮೃಜ್ಯ ಬಾಷ್ಪಂ ಪರಿಸಾನ್ತ್ವ್ಯಚಾಸಕೃತ್ ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಾಘವವಂಶವರ್ಧನಃ ।

ಉವಾಚ ಪಿತ್ರ್ಯೇ ವಚನೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ನಿಬೋಧ ಮಾಮೇಷ ಹಿ ಸೌಮ್ಯ ಸತ್ಪಥಃ ॥ 41 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯೋವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trayoviṃśassargaḥ |

iti bruvati rāme tu lakṣmaṇo'dhaśśirā muhuḥ |

śrṛtvā madhyaṃ jagāmeva manasā duḥkhaharṣayoḥ || 1 ||

tadā tu badhdvā bhrukuṭīṃ bhruvormadhye nararṣabhaḥ |

niśaśvāsa mahāsarpo bilastha iva roṣitaḥ || 2 ||

tasya duṣprativīkṣaṃ tadbhrukuṭīsahitaṃ tadā |

babhau kruddhasya siṃhasya mukhasya sadṛśaṃ mukham || 3 ||

agrahastaṃ vidhunvaṃstu hastī hastamivātmanaḥ |

tiryagūrdhvaṃ śarīre ca pātayitvā śirodharām || 4 ||

agrākṣṇā vīkṣamāṇastu tiryagbhrātaramabravīt |

asthāne sambhramo yasya jāto vai sumahānayam || 5 ||

dharmadoṣa prasaṅgena lokasyānatiśaṅkayā |

kathaṃhyetadasambhrāntastvadvidho vaktumarhati || 6 ||

yathā daivamaśauḍīraṃ śauṇḍīra kṣatriyarṣabha |

kinnāma kṛpaṇaṃ daivamaśaktamabhiśaṃsasi || 7 ||

pāpayoste kathaṃ nāma tayośśaṅkā na vidyate |

santi dharmopadhā ślakṣṇāḥ dharmātmankiṃ na budhyase || 8 ||

tayossucaritaṃ svārthaṃ śāṭhyātparijihīrṣatoḥ |

yadi naivaṃ vyavasitaṃ syāddhi prāgeva rāghava || 9 ||

tayoḥ prāgeva dattaśca syādvaraḥ prakṛtaśca saḥ |

lokavidviṣṭamārabdhaṃ tvadanyasyābhiṣecanam |

notsahe sahituṃ vīra tatra me kṣantumarhasi || 10 ||

yeneya māgatā dvaidhaṃ tava buddhirmahāmate |

sa hi dharmo mama dveṣyaḥ prasaṅgādyasya muhyasi || 11 ||

kathaṃ tvaṃ karmaṇā śaktaḥ kaikeyīvaśavartinaḥ |

kariṣyasi piturvākyamadharmiṣṭhaṃ vigarhitam || 12 ||

yadyayaṃ kilbiṣādbhedaḥ kṛto'pyevaṃ na gṛhyate |

jāyate tatra me duḥkhaṃ dharmasaṅgaśca garhitaḥ || 13 ||

manasā'pi kathaṃ kāmaṃ kuryāstvaṃ kāmavṛttayoḥ |

tayostvahitayornityaṃ śatrvoḥ pitrabhidhānayoḥ || 14 ||

yadyapi pratipattiste daivī cāpi tayormatam |

tathāpyupekṣaṇīyaṃ te na me tadapi rocate || 15 ||

viklabo vīryahīno yassa daivamanuvartate |

vīrāssambhāvitātmāno na daivaṃ paryupāsate || 16 ||

daivaṃ puruṣakāreṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum |

na daivena vipannārthaḥ puruṣasso'vasīdati || 17 ||

drakṣyanti tvadya daivasya pauruṣaṃ puruṣasya ca |

daivamānuṣayoradya vyaktā vyaktirbhaviṣyati || 18 ||

adya matpauruṣahataṃ daivaṃ drakṣyanti vai janāḥ |

yaddaivādāhataṃ te'dya dṛṣṭaṃ rājyābhiṣecanam || 19 ||

atyaṅkuśamivoddāmaṃ gajaṃ madabaloddhatam |

pradhāvitamahaṃ daivaṃ pauruṣeṇa nivartaye || 20 ||

lokapālāssamastā ste nādya rāmābhiṣecanam |

na ca kṛtsnāstrayo lokā vihanyuḥ kiṃ punaḥ pitā || 21 ||

yairnivāsastavāraṇye mitho rājansamarthitaḥ |

araṇye te nivatsyanti caturdaśa samāstathā || 22 ||

ahaṃ tadāśāṃ chetsyāmi pitustasyāśca yā tava |

abhiṣekavighātena putrarājyāya vartate || 23 ||

madbalena viruddhāya na syāddaivabalaṃ tathā |

prabhaviṣyati duḥkhāya yathograṃ pauruṣaṃ mama || 24 ||

ūrdhvaṃ varṣasahasrānte prajāpālyamanantaram |

āryaputrāḥ kariṣyanti vanavāsaṃ gate tvayi || 25 ||

pūrvaṃ rājarṣivṛttyā hi vanavāso vidhīyate |

prajā nikṣipya putreṣu putravatparipālane || 26 ||

sa cedrājanyanekāgre rājyavibhramaśaṅkayā |

naivamicchasi dharmātman rājyaṃ rāma tvamātmani || 27 ||

pratijāne ca te vīra mā'bhūvaṃ vīralokabhāk |

rājyaṃ ca tava rakṣeyamahaṃ veleva sāgaram || 28 ||

maṅgalairabhiṣiñcasva tatra tvaṃ vyāpṛto bhava |

ahameko mahīpālānalaṃ vārayituṃ balāt || 29 ||

na śobhārthāvimau bāhū na dhanurbhūṣaṇāya me |

nā'sirābandhanārthāya na śarāstambhahetavaḥ || 30 ||

amitradamanārthaṃ me sarvametaccatuṣṭayam |

na cāhaṃ kāmaye'tyarthaṃ yassyācchatrurmato mama || 31 ||

asinā tīkṣṇadhāreṇa vidyuccalitavarcasā |

pragṛhītena vai śatruṃ vajriṇaṃ vā na kalpaye || 32 ||

khaḍganiṣpeṣaniṣpiṣṭairgahanā duścarā ca me |

hastyaśvanarahastoruśirobhirbhavitā mahī || 33 ||

khaḍgadhārāhatā me'dya dīpyamānā ivādrayaḥ |

patiṣyanti dvipā bhūmau meghā iva savidyutaḥ || 34 ||

baddhagodhāṅgulitrāṇe pragṛhītaśarāsane |

kathaṃ puruṣamānī syātpuruṣāṇāṃ mayi sthite || 35 ||

bahubhiścaikamatyasyannekena ca bahūnjanān |

viniyokṣyāmyahaṃ bāṇānnṛvājigajamarmasu || 36 ||

adya me'straprabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati |

rājñaścāprabhutāṃ kartuṃ prabhutvaṃ tava ca prabhoḥ || 37 ||

adya candanasārasya keyūrāmokṣaṇasya ca |

vasūnāṃ ca vimokṣasya suhṛdāṃ pālanasya ca || 38 ||

anurūpāvimau bāhū rāma karma kariṣyataḥ |

abhiṣecanavighnasya kartṛṇāṃ te nivāraṇe || 39 ||

bravīhi ko'dyaiva mayā viyujyatāṃ tavā suhṛtprāṇayaśassuhṛjjanaiḥ |

yathā taveyaṃ vasudhā vaśe bhave ttathaiva māṃ śādhi tavāsmi kiṅkaraḥ || 40 ||

vimṛjya bāṣpaṃ parisāntvyacāsakṛt sa lakṣmaṇaṃ rāghavavaṃśavardhanaḥ |

uvāca pitrye vacane vyavasthitaṃ nibodha māmeṣa hi saumya satpathaḥ || 41 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayoviṃśassargaḥ ||