2.16 Ayodhyakanda - Shodasha Sargah

ॐ

2.16 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಷೋಡಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷೋಡಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತದನ್ತಃಪುರದ್ವಾರಂ ಸಮತೀತ್ಯ ಜನಾಕುಲಮ್ ।

ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಾಂ ತತಃ ಕಕ್ಷ್ಯಾಮಾಸಸಾದ ಪುರಾಣವಿತ್ ॥ 1 ॥

ಪ್ರಾಸಕಾರ್ಮುಕಬಿಭ್ರದ್ಭಿರ್ಯುವಭಿರ್ಮೃಷ್ಟಕುಣ್ಡಲೈಃ ।

ಅಪ್ರಮಾದಿಭಿರೇಕಾಗ್ರೈ ಸ್ಸ್ವನುರಕ್ತೈರಧಿಷ್ಠಿತಾಮ್ ॥ 2 ॥

ತದನ್ತಃಪುರದ್ವಾರಂ ಸಮತೀತ್ಯ ಜನಾಕುಲಮ್ ।

ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಾಂ ತತಃ ಕಕ್ಷ್ಯಾಮಾಸಸಾದ ಪುರಾಣವಿತ್ ॥ 3 ॥

ಪ್ರಾಸಕಾರ್ಮುಕಬಿಭ್ರದ್ಭಿರ್ಯುವಭಿರ್ಮೃಷ್ಟಕುಣ್ಡಲೈಃ ।

ಅಪ್ರಮಾದಿಭಿರೇಕಾಗ್ರೈ ಸ್ಸ್ವನುರಕ್ತೈರಧಿಷ್ಠಿತಾಮ್ ॥ 4 ॥

ತತ್ರ ಕಾಷಾಯಿಣೋ ವೃದ್ಧಾನ್ ವೇತ್ರಪಾಣೀನ್ ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾನ್ ।

ದದರ್ಶ ವಿಷ್ಠಿತಾನ್ ದ್ವಾರಿ ಸ್ತ್ರ್ಯಧ್ಯಕ್ಷಾನ್ಸುಸಮಾಹಿತಾನ್ ॥ 5 ॥

ತೇ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮಾಯಾನ್ತಂ ರಾಮಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷವಃ ।

ಸಹಸೋತ್ಪತಿತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಸ್ವಾಸನೇಭ್ಯಸ್ಸಸಮ್ಭ್ರಮಾಃ ॥ 6 ॥

ತಾನುವಾಚ ವಿನೀತಾತ್ಮಾ ಸೂತಪುತ್ರಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಃ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಖ್ಯಾತ ರಾಮಾಯ ಸುಮನ್ನ್ತ್ರೋ ದ್ವಾರಿ ತಿಷ್ಠತಿ ॥ 7 ॥

ತೇ ರಾಮಮುಪಸಙ್ಗಮ್ಯ ಭರ್ತುಃ ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷವಃ ।

ಸಹಭಾರ್ಯಾಯ ರಾಮಾಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಭಿಚಕ್ಷಿರೇ ॥ 8 ॥

ಪ್ರತಿವೇದಿತಮಾಜ್ಞಾಯ ಸೂತಮಭ್ಯನ್ತರಂ ಪಿತುಃ ।

ತತ್ರೈವಾನಾಯಯಾಮಾಸ ರಾಘವಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ ॥ 9 ॥

ತಂ ವೈಶ್ರವಣಸಙ್ಕಾಶಮುಪವಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಮ್ ।

ದದರ್ಶ ಸೂತಃ ಪರ್ಯ್ಯಙ್ಕೇ ಸೌವರ್ಣೇ ಸೋತ್ತರಚ್ಛದೇ ॥ 10 ॥

ವರಾಹರುಧಿರಾಭೇಣ ಶುಚಿನಾ ಚ ಸುಗನ್ಧಿನಾ ।

ಅನುಲಿಪ್ತಂ ಪರಾರ್ಧ್ಯೇನ ಚನ್ದನೇನ ಪರನ್ತಪಮ್ ॥ 11 ॥

ಸ್ಥಿತಯಾ ಪಾರ್ಶ್ವತಶ್ಚಾಪಿ ವಾಲವ್ಯಜನಹಸ್ತಯಾ ।

ಉಪೇತಂ ಸೀತಯಾಭೂಯಶ್ಚಿತ್ರಯಾ ಶಶಿನಂ ಯಥಾ ॥ 12 ॥

ತಂ ತಪನ್ತಮಿವಾದಿತ್ಯಮುಪಪನ್ನಂ ಸ್ವತೇಜಸಾ ।

ವವನ್ದೇ ವರದಂ ವನ್ದೀ ವಿನಯಜ್ಞೋ ವಿನೀತವತ್ ॥ 13 ॥

ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಸ್ಸುಮುಖಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಹಾರಶಯನಾಸನೇ ।

ರಾಜಪುತ್ರಮುವಾಚೇದಂ ಸುಮನ್ತ್ರೋ ರಾಜಸತ್ಕೃತಃ ॥ 14 ॥

ಕೌಶಲ್ಯಾಸುಪ್ರಜಾ ರಾಮ ಪಿತಾ ತ್ವಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ ।

ಮಹಿಷ್ಯಾ ಸಹ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಗಮ್ಯತಾಂ ತತ್ರ ಮಾ ಚಿರಮ್ ॥ 15 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸಂಹೃಷ್ಟೋ ನರಸಿಂಹೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।

ತತಸ್ಸಮ್ಮಾನಯಾಮಾಸ ಸೀತಾಮಿದಮುವಾಚ ಹ ॥ 16 ॥

ದೇವಿ ದೇವಶ್ಚ ದೇವೀ ಚ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಮದನ್ತರೇ ।

ಮನ್ತ್ರಯೇತೇ ಧೃವಂ ಕಿಞ್ಚಿದಭಿಷೇಚನಸಂಹಿತಮ್ ॥ 17 ॥

ಲಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಹ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಂ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾ ಸುದಕ್ಷಿಣಾ ।

ಸಞ್ಚೋದಯತಿ ರಾಜಾನಂ ಮದರ್ಥಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ॥ 18 ॥

ಸಾ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಮಹಾರಾಜಂ ಹಿತಕಾಮಾನುವರ್ತಿನೀ ।

ಜನನೀ ಚಾರ್ಥಕಾಮಾ ಮೇ ಕೇಕಯಾಧಿಪತೇಸ್ಸುತಾ ॥ 19 ॥

ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಖಲು ಮಹಾರಾಜೋ ಮಹಿಷ್ಯಾ ಪ್ರಿಯಯಾ ಸಹ ।

ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಾಹಿಣೋದ್ದೂತಮರ್ಥಕಾಮಕರಂ ಮಮ ॥ 20 ॥

ಯಾದೃಶೀ ಪರಿಷತ್ತತ್ರ ತಾದೃಶೋ ದೂತ ಆಗತಃ ।

ಧ್ರುವಮದ್ಯೈವ ಮಾಂ ರಾಜಾ ಯೌವರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 21 ॥

ಹನ್ತ ಶೀಘ್ರಮಿತೋ ಗತ್ವಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚ ಮಹೀಪತಿಮ್ ।

ಸಹ ತ್ವಂ ಪರಿವಾರೇಣ ಸುಖಮಾಸ್ವ ರಮಸ್ವ ಚ ॥ 22 ॥

ಪತಿಸಮ್ಮಾನಿತಾ ಸೀತಾ ಭರ್ತಾರಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ।

ಆದ್ವಾರಮನುವವ್ರಾಜ ಮಙ್ಗಲಾನ್ಯಭಿದಧ್ಯುಷೀ ॥ 23 ॥

ರಾಜ್ಯಂ ದ್ವಿಜಾತಿಭಿರ್ಜುಷ್ಟಂ ರಾಜಸೂಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ।

ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ತೇ ರಾಜಾ ವಾಸವಸ್ಯೇವ ಲೋಕಕೃತ್ ॥ 24 ॥

ದೀಕ್ಷಿತಂ ವ್ರತಸಮ್ಪನ್ನಂ ವರಾಜಿನಧರಂ ಶುಚಿಮ್ ।

ಕುರಙ್ಗಶೃಙ್ಗಪಾಣಿಂ ಚ ಪಶ್ಯನ್ತೀ ತ್ವಾಂ ಭಜಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 25 ॥

ಪೂರ್ವಾಂ ದಿಶಂ ವಜ್ರಧರೋ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಪಾತು ತೇ ಯಮಃ ।

ವರುಣಃ ಪಶ್ಚಿಮಾಮಾಶಾಂ ಧನೇಶಸ್ತೂತ್ತರಾಂ ದಿಶಮ್ ॥ 26 ॥

ಅಥ ಸೀತಾಮನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಕೃತಕೌತುಕಮಙ್ಗಲಃ ।

ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ಸುಮನ್ತ್ರೇಣ ಸಹ ರಾಮೋ ನಿವೇಶನಾತ್ ॥ 27 ॥

ಪರ್ವತಾದಿವ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಸಿಂಹೋ ಗಿರಿಗುಹಾಶಯಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ದ್ವಾರಿಸೋಽಪಶ್ಯತ್ಪ್ರಹ್ವಾಞ್ಜಲಿಪುಟಂ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 28 ॥

ಅಥ ಮಧ್ಯಮಕಕ್ಷ್ಯಾಯಾಂ ಸಮಾಗಚ್ಛತ್ಸುಹೃಜ್ಜನೈಃ ।

ಸ ಸರ್ವಾನರ್ಥಿನೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮೇತ್ಯ ಪ್ರತಿನನ್ದ್ಯ ಚ ॥ 29 ॥

ತತಃ ಪಾವಕಸಙ್ಕಾಶಮಾರುರೋಹ ರಥೋತ್ತಮಮ್ ।

ವೈಯಾಘ್ರಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೋ ರಾಜತಂ ರಾಜನನ್ದನಃ ॥ 30 ॥

ಮೇಘನಾದಮಸಮ್ಬಾಧಂ ಮಣಿಹೇಮವಿಭೂಷಿತಮ್ ।

ಮುಷ್ಣನ್ತಮಿವ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಪ್ರಭಯಾ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸಮ್ ॥ 31 ॥

ಕರೇಣುಶಿಶುಕಲ್ಪೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ಪರಮವಾಜಿಭಿಃ ।

ಹರಿಯುಕ್ತಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋ ರಥಮಿನ್ದ್ರ ಇವಾಶುಗಮ್ ॥ 32 ॥

ಪ್ರಯಯೌ ತೂರ್ಣಮಾಸ್ಥಾಯ ರಾಘವೋ ಜ್ವಲಿತಶ್ಶ್ರಿಯಾ ।

ಸ ಪರ್ಜನ್ಯ ಇವಾಕಾಶೇ ಸ್ವನವಾನಭಿನಾದಯನ್ ॥ 33 ॥

ನಿಕೇತಾನ್ನಿರ್ಯಯೌ ಶ್ರೀಮಾನ್ಮಹಾಭ್ರಾದಿವ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ।

ಛತ್ರಚಾಮರಪಾಣಿಸ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಾಘವಾನುಜಃ ॥ 34 ॥

ಜುಗೋಪ ಭ್ರಾತರಂ ಭ್ರಾತಾ ರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ಪೃಷ್ಠತಃ ।

ತತೋ ಹಲಹಲಾಶಬ್ದಸ್ತುಮುಲಸ್ಸಮಜಾಯತ ॥ 35 ॥

ತಸ್ಯ ನಿಷ್ಕ್ರಮಮಾಣಸ್ಯ ಜನೌಘಸ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ ।

ತತೋ ಹಯವರಾ ಮುಖ್ಯಾ ನಾಗಾಶ್ಚ ಗಿರಿಸನ್ನಿಭಾಃ ॥ 36 ॥

ಅನುಜಗ್ಮುಸ್ತದಾ ರಾಮಂ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ ।

ಅಗ್ರತಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸನ್ನದ್ಧಾಶ್ಚನ್ದನಾಗರುಭೂಷಿತಾಃ ॥ 37 ॥

ಖಡ್ಗಚಾಪಧರಾಶ್ಶೂರಾ ಜಗ್ಮುರಾಶಂಸವೋ ಜನಾಃ ।

ತತೋ ವಾದಿತ್ರಶಬ್ದಾಶ್ಚ ಸ್ತುತಿಶಬ್ದಾಶ್ಚ ವನ್ದಿನಾಮ್ ॥ 38 ॥

ಸಿಂಹನಾದಾಶ್ಚ ಶೂರಾಣಾಂ ತದಾ ಶುಶ್ರುವಿರೇ ಪಥಿ ।

ಹರ್ಮ್ಯವಾತಾಯನಸ್ಥಾಭಿರ್ಭೂಷಿತಾಭಿಸ್ಸಮನ್ತತಃ ॥ 39 ॥

ಕೀರ್ಯಮಾಣ ಸ್ಸುಪುಷ್ಪೌಘೈರ್ಯಯೌ ಸ್ತ್ರೀಭಿರರಿನ್ದಮಃ ।

ರಾಮಂ ಸರ್ವಾನವದ್ಯಾಙ್ಗ್ಯೋ ರಾಮಪಿಪ್ರೀಷಯಾ ತತಃ ॥ 40 ॥

ವಚೋಭಿರಗ್ಯ್ರೈರ್ಹರ್ಮ್ಯಸ್ಥಾ ಕ್ಷಿತಿಸ್ಥಾಶ್ಚ ವವನ್ದಿರೇ ।

ನೂನಂ ನನ್ದತಿ ತೇ ಮಾತಾ ಕೌಶಲ್ಯಾಮಾತೃನನ್ದನ ॥ 41 ॥

ಪಶ್ಯನ್ತೀ ಸಿದ್ಧಯಾತ್ರಂ ತ್ವಾಂ ಪಿತ್ರ್ಯಂ ರಾಜ್ಯಮವಸ್ಥಿತಮ್ ।

ಸರ್ವಸೀಮನ್ತಿನೀಭ್ಯಶ್ಚ ಸೀತಾಂ ಸೀಮನ್ತಿನೀ ವರಾಮ್ ॥ 42 ॥

ಅಮನ್ಯನ್ತ ಹಿ ತಾ ನಾರ್ಯೋ ರಾಮಸ್ಯ ಹೃದಯಪ್ರಿಯಾಮ್ ।

ತಯಾ ಸುಚರಿತಂ ದೇವ್ಯಾ ಪುರಾ ನೂನಂ ಮಹತ್ತಪಃ ॥ 43 ॥

ರೋಹಿಣೀವ ಶಶಾಙ್ಕೇನ ರಾಮಸಂಯೋಗಮಾಪ ಯಾ ।

ಇತಿ ಪ್ರಾಸಾದಶೃಙ್ಗೇಷು ಪ್ರಮದಾಭಿರ್ನರೋತ್ತಮಃ ॥ 44 ॥

ಶುಶ್ರಾವ ರಾಜಮಾರ್ಗಸ್ಥಃ ಪ್ರಿಯಾ ವಾಚ ಉದಾಹೃತಾಃ ।

ಆತ್ಮಸಮ್ಪೂಜನೈ ಶೃಣ್ವನ್ ಯಯೌ ರಾಮೌ ಮಹಾಪಥಮ್ ॥ 45 ॥

ಸ ರಾಘವಸ್ತತ್ರ ಕಥಾಪ್ರಪಞ್ಚಾನ್ ಶುಶ್ರಾವ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಾಗತಸ್ಯ ।

ಆತ್ಮಾಧಿಕಾರಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ವಾಚಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟರೂಪಸ್ಯ ಪುರೋ ಜನಸ್ಯ ॥ 46 ॥

ಏಷ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ರಾಘವೋಽದ್ಯ ರಾಜಪ್ರಸಾದಾದ್ವಿಪುಲಾಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ ।

ಏತೇ ವಯಂ ಸರ್ವ ಸಮೃದ್ಧಕಾಮಾ ಯೇಷಾಮಯಂ ನೋ ಭವಿತಾ ಪ್ರಶಾಸ್ತಾ ॥ 47 ॥

ಲಾಭೋ ಜನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಯದೇಷ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯತೇ ರಾಷ್ಟ್ರಮಿದಂ ಚಿರಾಯ ।

ನ ಹ್ಯಪ್ರಿಯಂ ಕಿಞ್ಚನ ಜಾತು ಕಶ್ಚಿ ತ್ಪಶ್ಯೇನ್ನ ದುಃಖಂ ಮನುಜಾಧಿಪೇಽಸ್ಮಿನ್ ॥ 48 ॥

ಸ ಘೋಷವದ್ಭಿಶ್ಚ ಮತಙ್ಗಾಜೈರ್ಯಯೈಃ ಪುರಸ್ಸರೈ ಸ್ಸ್ವಸ್ತಿಕಸೂತಮಾಗಧೈಃ ।

ಮಹೀಯಮಾನಃ ಪ್ರವರೈಶ್ಚ ವಾದಕೈ ರಭಿಷ್ಟುತೋ ವೈಶ್ರವಣೋ ಯಥಾ ಯಯೌ ॥ 49 ॥

ಕರೇಣುಮಾತಂಙ್ಗರಥಾಶ್ವಸಙ್ಕುಲಂ ಮಹಾಜನೌಘ ಪರಿಪೂರ್ಣಚತ್ವರಮ್ ।

ಪ್ರಭೂತರತ್ನಂ ಬಹುಪಣ್ಯಸಞ್ಚಯಂ ದದರ್ಶ ರಾಮೋ ರುಚಿರಂ ಮಹಾಪಥಮ್ ॥ 50 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷೋಡಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣoḍaśassargaḥ |

tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |

praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||

prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |

apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||

tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |

praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||

prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |

apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||

tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |

dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||

te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |

sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||

tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |

kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||

te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |

sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||

prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |

tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||

taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |

dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||

varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |

anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||

sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |

upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||

taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |

vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||

prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |

rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||

kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |

mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||

evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |

tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||

devi devaśca devī ca samāgamya madantare |

mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||

lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |

sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||

sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |

jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||

diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |

sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||

yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |

dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||

hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |

saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||

patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |

ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||

rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |

kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||

dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |

kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||

pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |

varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||

atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |

niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||

parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |

lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||

atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |

sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||

tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |

vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||

meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |

muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||

kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |

hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||

prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |

sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||

niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |

chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||

jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |

tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||

tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |

tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||

anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |

agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||

khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |

tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||

siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |

harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||

kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |

rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||

vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |

nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||

paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |

sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||

amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |

tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||

rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |

iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ || 44 ||

śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |

ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||

sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |

ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||

eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |

ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||

lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |

na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||

sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |

mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||

kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |

prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||