2.115 Ayodhyakanda - Panchadashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.115 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚದಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತೋ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಾತೃ ಸ್ಸ ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ದೃಢ ವ್ರತಃ ।

ಭರತ ಶ್ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತೋ ಗುರೂನಿದಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಾನಾಮನ್ತ್ರಯೇಽದ್ಯ ವಃ ।

ತತ್ರ ದುಃಖಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಸಹಿಷ್ಯೇ ರಾಘವಂ ವಿನಾ ॥ 2 ॥

ಗತಶ್ಚ ವಾ ದಿವಂ ರಾಜಾ ವನಸ್ಥಶ್ಚ ಗುರುರ್ಮಮ ।

ರಾಮಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷೇ ರಾಜ್ಯಾಯ ಸ ಹಿ ರಾಜಾ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 3 ॥

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ಭರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಅಬ್ರುವನ್ಮನ್ತ್ರಿಣಸ್ಸರ್ವೇ ವಸಿಷ್ಠಶ್ಚ ಪುರೋಹಿತಃ ॥ 4 ॥

ಸುಭೃಶಂ ಶ್ಲಾಘನೀಯಂ ಚ ಯದುಕ್ತಂ ಭರತ ತ್ವಯಾ ।

ವಚನಂ ಭ್ರಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯಾದನುರೂಪಂ ತವೈವ ತತ್ ॥ 5 ॥

ನಿತ್ಯಂ ತೇ ಬನ್ಧುಲುಬ್ಧಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತೋ ಭ್ರಾತೃಸೌಹೃದೇ ।

ಆರ್ಯಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರಪನ್ನಸ್ಯ ನಾನುಮನ್ಯೇತ ಕಃ ಪುಮಾನ್ ॥ 6 ॥

ಮನ್ತ್ರಿಣಾಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಥಾಭಿಲಷಿತಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಅಬ್ರವೀತ್ಸಾರಥಿಂ ವಾಕ್ಯಂ ರಥೋ ಮೇ ಯುಜ್ಯತಾಮಿತಿ ॥ 7 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟವದನ ಸ್ಸರ್ವಾ ಮಾತೃ ಸ್ಸಮಭಿವಾದ್ಯ ಸಃ ।

ಆರುರೋಹ ರಥಂ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಶತ್ರುಘ್ನೇನ ಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 8 ॥

ಆರುಹ್ಯ ಚ ರಥಂ ಶೀಘ್ರಂ ಶತ್ರುಘ್ನಭರತಾವುಭೌ ।

ಯಯತುಃ ಪರಮಪ್ರೀತೌ ವೃತೌ ಮನ್ತ್ರಿಪುರೋಹಿತೈಃ ॥ 9 ॥

ಅಗ್ರತೋ ಗುರವಃ ಸರ್ವೇ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖಾ ದ್ವಿಜಾಃ ।

ಪ್ರಯಯುಃ ಪ್ರಾಙ್ಗ್ಮುಖಾ ಸ್ಸರ್ವೇ ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೋ ಯತೋಽಭವತ್ ॥ 10 ॥

ಬಲಂ ಚ ತದನಾಹೂತಂ ಗಜಾಶ್ವರಥಸಙ್ಕುಲಮ್ ।

ಪ್ರಯಯೌ ಭರತೇ ಯಾತೇ ಸರ್ವೇ ಚ ಪುರವಾಸಿನಃ ॥ 11 ॥

ರಥಸ್ಥಃ ಸ ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಭರತೋ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಃ ।

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಂ ಯಯೌ ತೂರ್ಣಂ ಶಿರಸ್ಯಾದಾಯ ಪಾದುಕೇ ॥ 12 ॥

ತತಸ್ತು ಭರತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಸಃ ।

ಅವತೀರ್ಯ ರಥಾತ್ತೂರ್ಣಂ ಗುರೂನಿದಮುವಾಚ ಹ ॥ 13 ॥

ಏತದ್ರಾಜ್ಯಂ ಮಮ ಭ್ರಾತ್ರಾ ದತ್ತಂ ಸನ್ನಯಾಸವತ್ಸ್ವಯಮ್ ।

ಯೋಗಕ್ಷೇಮವಹೇ ಚೇಮೇ ಪಾದುಕೇ ಹೇಮಭೂಷಿತೇ ॥ 14 ॥

ಭರತ ಶ್ಶಿರಸಾ ಕೃತ್ವಾ ಸನ್ನ್ಯಾಸಂ ಪಾದುಕೇ ತತಃ ।

ಅಬ್ರವೀದ್ಧುಃಖಸನ್ತಪ್ತ ಸ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಮಣ್ಡಲಮ್ ॥ 15 ॥

ಛತ್ರಂ ಧಾರಯತ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾರ್ಯಪಾದಾವಿಮೌ ಮತೌ ।

ಆಭ್ಯಾಂ ರಾಜ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೋ ಧರ್ಮಃ ಪಾದುಕಾಭ್ಯಾಂ ಗುರೋರ್ಮಮ ॥ 16 ॥

ಭ್ರಾತ್ರಾ ಹಿ ಮಯಿ ಸನ್ನ್ಯಾಸೋ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಸೌಹೃದಾದಯಮ್ ।

ತಮಿಮಂ ಪಾಲಯಿಷ್ಯಾಮಿ ರಾಘವಾಗಮನಂ ಪ್ರತಿ ॥ 17 ॥

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಂಯೋಜಯಿತ್ವಾತು ರಾಘವಸ್ಯ ಪುನಸ್ಸ್ವಯಮ್ ।

ಚರಣೌ ತೌ ತು ರಾಮಸ್ಯ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಹಪಾದುಕೌ ॥ 18 ॥

ತತೋ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಭಾರೋಽಹಂ ರಾಘವೇಣ ಸಮಾಗತಃ ।

ನಿವೇದ್ಯ ಗುರವೇ ರಾಜ್ಯಂ ಭಜಿಷ್ಯೇ ಗುರುವೃತ್ತಿತಾಮ್ ॥ 19 ॥

ರಾಘವಾಯ ಚ ಸನ್ಯಾಸಂ ದತ್ತ್ವೇಮೇ ವರಪಾದುಕೇ ।

ರಾಜ್ಯಂ ಚೇದಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಚ ಧೂತಪಾಪೋ ಭವಾಮಿ ಚ ॥ 20 ॥

ಅಭಿಷಿಕ್ತೇ ತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೇ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತೇ ಜನೇ ।

ಪ್ರೀತಿರ್ಮಮ ಯಶಶ್ಚೈವ ಭವೇದ್ರಾಜ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್ ॥ 21 ॥

ಏವಂ ತು ವಿಲಪನ್ದೀನೋ ಭರತ ಸ್ಸಮಹಾಯಶಾಃ ।

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇಽಕರೋದ್ರಾಜ್ಯಂ ದುಃಖಿತೋ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಸ್ಸಹ ॥ 22 ॥

ಸ ವಲ್ಕಲಜಟಾಧಾರೀ ಮುನಿವೇಷಧರಃ ಪ್ರಭುಃ ।

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇಽವಸದ್ವೀರ ಸ್ಸಸೈನ್ಯೋ ಭರತಸ್ತದಾ ॥ 23 ॥

ರಾಮಾಗಮನಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ಭರತೋ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಃ ।

ಭ್ರಾತುರ್ವಚನಕಾರೀ ಚ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾರಗಸ್ತಥಾ ॥ 24 ॥

ಪಾದುಕೇ ತ್ವಭಿಷಿಚ್ಯಾಥ ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇಽವಸತ್ತದಾ ।

ಸ ವಾಲವ್ಯಜನಂ ಛತ್ರಂ ಧಾರಯಾಮಾಸ ಸ ಸ್ವಯಮ್ ।

ಭರತ ಶ್ಶಾಸನಂ ಸರ್ವಂ ಪಾದುಕಾಭ್ಯಾಂ ನಿವೇದಯನ್ ॥ 25 ॥

ತತಸ್ತು ಭರತ ಶಶ್ರೀಮಾನಭಿಷಿಚ್ಯಾಽಽರ್ಯಪಾದುಕೇ ।

ತದಧೀನಸ್ತದಾ ರಾಜ್ಯಂ ಕಾರಯಾಮಾಸ ಸರ್ವದಾ ॥ 26 ॥

ತದಾ ಹಿ ಯತ್ಕಾರ್ಯಮುಪೈತಿ ಕಿಞ್ಚಿದುಪಾಯನಂ ಚೋಪಹೃತಂ ಮಹಾರ್ಹಮ್ ।

ಸ ಪಾದುಕಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ನಿವೇದ್ಯ ಚಕಾರ ಪಶ್ಚಾದ್ಭರತೋ ಯಥಾವತ್ ॥ 27 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |

tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |

bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||

nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |

tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||

gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |

rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||

subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |

vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||

nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |

āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||

mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |

abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||

prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |

āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||

āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |

yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||

agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |

prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||

balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |

prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||

rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||

tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |

avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||

etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |

yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||

bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |

abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||

chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |

ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||

bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |

tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||

kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |

caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||

tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |

nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||

rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |

rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||

abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |

prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||

evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |

nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||

sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |

nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||

rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |

bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||

pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |

sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |

bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||

tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |

tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||

tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |

sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||