2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.113 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತ ಶ್ಶಿರಸಿ ಕೃತ್ವಾ ತು ಪಾದುಕೇ ಭರತಸ್ತದಾ ।

ಆರುರೋಹ ರಥಂ ಹೃಷ್ಟಃ ಶತ್ರುಘ್ನೇನ ಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 1 ॥

ವಸಿಷ್ಠೋ ವಾಮದೇವಶ್ಚ ಜಾಬಾಲಿಶ್ಚ ದೃಢವ್ರತಃ ।

ಅಗ್ರತಃ ಪ್ರಯಯು ಸ್ಸರ್ವೇ ಮನ್ತ್ರಿಣೋ ಮನ್ತ್ರಪೂಜಿತಾಃ ॥ 2 ॥

ಮನ್ದಾಕಿನೀಂ ನದೀಂ ರಮ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಾಸ್ತೇ ಯಯುಸ್ತದಾ ।

ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಚ ಕುರ್ವಾಣಾಶ್ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಮಹಾಗಿರಿಮ್ ॥ 3 ॥

ಪಶ್ಯನ್ಧಾತುಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಮ್ಯಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।

ಪ್ರಯಯೌ ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಸಸೈನ್ಯೋ ಭರತಸ್ತದಾ ॥ 4 ॥

ಅದೂರಾಚ್ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ದದರ್ಶ ಭರತಸ್ತದಾ ।

ಆಶ್ರಮಂ ಯತ್ರ ಸ ಮುನಿರ್ಭರದ್ವಾಜಃ ಕೃತಾಲಯಃ ॥ 5 ॥

ಸ ತಮಾಶ್ರಮಮಾಗಮ್ಯ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ।

ಅವತೀರ್ಯ ರಥಾತ್ಪಾದೌ ವವನ್ದೇ ಭರತಸ್ತದಾ ॥ 6 ॥

ತತೋ ಹೃಷ್ಟೋ ಭರದ್ವಾಜೋ ಭರತಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಅಪಿ ಕೃತ್ಯಂ ಕೃತಂ ತಾತ ರಾಮೇಣ ಚ ಸಮಾಗತಮ್ ॥ 7 ॥

ಏವಮುಕ್ತ ಸ್ಸ ತು ತತೋ ಭರದ್ವಾಜೇನ ಧೀಮತಾ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಭರದ್ವಾಜಂ ಭರತೋ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ॥ 8 ॥

ಸ ಯಾಚ್ಯಮಾನೋ ಗುರುಣಾ ಮಯಾ ಚ ದೃಢವಿಕ್ರಮಃ ।

ರಾಘವಃ ಪರಮಪ್ರೀತೋ ವಸಿಷ್ಠಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 9 ॥

ಪಿತುಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ತಾಮೇವ ಪಾಲಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ ।

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಯಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ಪಿತುರ್ಮಮ ॥ 10 ॥

ಏವಮುಕ್ತೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಸಿಷ್ಠಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।

ವಾಕ್ಯಜ್ಞೋ ವಾಕ್ಯಕುಶಲಂ ರಾಘವಂ ವಚನಂ ಮಹತ್ ॥ 11 ॥

ಏತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛ ಸಂಹೃಷ್ಟಃ ಪಾದುಕೇ ಹೇಮಭೂಷಿತೇ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕರೇ ತವ ॥ 12 ॥

ಏವಮುಕ್ತೋ ವಸಿಷ್ಠೇನ ರಾಘವಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಃ ಸ್ಥಿತಃ ।

ಪಾದುಕೇ ಹ್ಯಧಿರುಹ್ಯೈತೇ ಮಮ ರಾಜ್ಯಾಯ ವೈ ದದೌ ॥ 13 ॥

ನಿವೃತ್ತೋಽಹಮನುಜ್ಞಾತೋ ರಾಮೇಣ ಸುಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಾದುಕೇ ಶುಭೇ ॥ 14 ॥

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ಭರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಭರದ್ವಾಜಶ್ಶುಭತರಂ ಮುನಿರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ತಮ್ ॥ 15 ॥

ನೈತಚ್ಚಿತ್ರಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಶೀಲವೃತ್ತವತಾಂ ವರ ।

ಯದಾರ್ಯಂ ತ್ವಯಿ ತಿಷ್ಠೇತ್ತು ನಿಮ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಮಿವೋದಕಮ್ ॥ 16 ॥

ಅಮೃತ ಸ್ಸಮಹಾಬಾಹುಃ ಪಿತಾ ದಶರಥಸ್ತವ ।

ಯಸ್ಯ ತ್ವಮೀದೃಶಃ ಪುತ್ರೋ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ॥ 17 ॥

ತಮೃಷಿಂ ತು ಮಹಾತ್ಮಾನಮುಕ್ತವಾಕ್ಯಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ।

ಆಮನ್ತ್ರಯಿತುಮಾರೇಭೇ ಚರಣಾವುಪಗೃಹ್ಯ ಚ ॥ 18 ॥

ತತಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಭರದ್ವಾಜಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।

ಭರತಸ್ತು ಯಯೌ ಶ್ರೀಮಾನಯೋಧ್ಯಾಂ ಸಹ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಃ ॥ 19 ॥

ಯಾನೈಶ್ಚ ಶಕಟೈಶ್ಚೈವ ಹಯೈರ್ನಾಗೈಶ್ಚ ಸಾ ಚಮೂಃ ।

ಪುನರ್ನಿವೃತ್ತಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಭರತಸ್ಯಾನುಯಾಯಿನೀ ॥ 20 ॥

ತತಸ್ತೇ ಯಮುನಾಂ ದಿವ್ಯಾಂ ನದೀಂ ತೀರ್ತ್ವೋರ್ಮಿಮಾಲಿನೀಮ್ ।

ದದೃಶುಸ್ತಾಂ ಪುನ ಸ್ಸರ್ವೇ ಗಙ್ಗಾಂ ಶುಭಜಲಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 21 ॥

ತಾಂ ರಮ್ಯಜಲಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಸನ್ತೀರ್ಯ ಸಹಬಾನ್ಧವಃ ಶೃಙ್ಗಿಬೇರಪುರಂ ರಮ್ಯಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಸಸೈನಿಕಃ ।

ಶೃಙ್ಗಿಬೇರಪುರಾದ್ಭೂಯ ಸ್ತ್ವಯೋಧ್ಯಾಂ ಸನ್ದದರ್ಶ ಹ ॥ 22 ॥

ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಚ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿತ್ರಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ವಿವರ್ಜಿತಾಮ್ ।

ಭರತೋ ದುಃಖ ಸನ್ತಪ್ತ ಸ್ಸಾರಥಿಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 23 ॥

ಸಾರಥೇ ಪಶ್ಯ ವಿಧ್ವಸ್ತಾ ಸಾಽಯೋಧ್ಯಾ ನ ಪ್ರಕಾಶತೇ ।

ನಿರಾಕಾರಾ ನಿರಾನನ್ದಾ ದೀನಾ ಪ್ರತಿಹತಸ್ವರಾ ॥ 24 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |

tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |

āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||

vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |

agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||

mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |

pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||

paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |

prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||

adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |

āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||

sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |

avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||

tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |

api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||

evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |

pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||

sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |

rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||

pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |

caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||

evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||

ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |

ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||

evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |

pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||

nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |

ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||

naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |

yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||

amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |

yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||

tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |

āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |

bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||

yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |

punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||

tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |

dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||

tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |

śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||

ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |

bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||

sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |

nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||