2.111 Ayodhyakanda - Ekadashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.111 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಏಕಾದಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕಾದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ವಸಿಷ್ಠಸ್ತು ತದಾ ರಾಮಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಜಪುರೋಹಿತಃ ।

ಅಬ್ರವೀದ್ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ಪುನರೇವಾಪರಂ ವಚಃ ॥ 1 ॥

ಪುರುಷಸ್ಯೇಹ ಜಾತಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಗುರವಸ್ತ್ರಯಃ ।

ಆಚಾರ್ಯಶ್ಚೈವ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಚ ರಾಘವ ॥ 2 ॥

ಪಿತಾ ಹ್ಯೇವಂ ಜನಯತಿ ಪುರುಷಂ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।

ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ದದಾತಿ ಚಾಚಾರ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಗುರುರುಚ್ಯತೇ ॥ 3 ॥

ಸೋಽಹಂ ತೇ ಪಿತುರಾಚಾರ್ಯಸ್ತವ ಚೈವ ಪರನ್ತಪ ।

ಮಮ ತ್ವಂ ವಚನಂ ಕುರ್ವನ್ನಾತಿವರ್ತೇಸ್ಸತಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 4 ॥

ಇಮಾ ಹಿ ತೇ ಪರಿಷದ ಶ್ಶ್ರೇಣಯಶ್ಚ ದ್ವಿಜಾಸ್ತಥಾ ।

ಏಷು ತಾತ ಚರನ್ಧರ್ಮಂ ನಾತಿವರ್ತೇಃ ಸತಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 5 ॥

ವೃದ್ಧಾಯಾ ಧರ್ಮಶೀಲಾಯಾ ಮಾತುರ್ನಾರ್ಹಸ್ಯವರ್ತಿತುಮ್ ।

ಅಸ್ಯಾ ಹಿ ವಚನಂ ಕುರ್ವನ್ನಾತಿವರ್ತೇಸ್ಸತಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 6 ॥

ಭರತಸ್ಯ ವಚಃ ಕುರ್ವನ್ಯಾಚಮಾನಸ್ಯ ರಾಘವ ।

ಆತ್ಮಾನಂ ನಾತಿವರ್ತೇಸ್ತ್ವಂ ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಕ್ರಮ ॥ 7 ॥

ಏವಂ ಮಧುರಮುಕ್ತಸ್ಸನ್ ಗುರುಣಾ ರಾಘವಸ್ಸ್ವಯಮ್ ।

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಸಮಾಸೀನಂ ವಸಿಷ್ಠಂ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ ॥ 8 ॥

ಯನ್ಮಾತಾಪಿತರೌ ವೃತ್ತಂ ತನಯೇ ಕುರುತಃ ಸದಾ ।

ನ ಸುಪ್ರತಿಕರಂ ತತ್ ತು ಮಾತ್ರಾ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಯತ್ಕೃತಮ್ ॥ 9 ॥

ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರದಾನೇನ ಸ್ವಾಪನೋಚ್ಛಾದನೇನ ಚ ।

ನಿತ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಿಯವಾದೇನ ತಥಾ ಸಂವರ್ಧನೇನ ಚ ॥ 10 ॥

ಯನ್ಮಾತಾಪಿತರೌ ವೃತ್ತಂ ತನಯೇ ಕುರುತಸ್ಸದಾ ।

ನ ಸುಪ್ರತಿಕರಂ ತತ್ತು ಮಾತ್ರಾ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಯತ್ಕೃತಮ್ ॥ 11 ॥

ಯಥಾಶಕ್ತಿಪ್ರದಾನೇನ ಸ್ವಾಪನೋಚ್ಛಾದನೇನ ಚ ।

ನಿತ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಿಯವಾದೇನ ತಥಾ ಸಂವರ್ಧನೇನ ಚ ॥ 12 ॥

ಸ ಹಿ ರಾಜಾ ಜನಯಿತಾ ಪಿತಾ ದಶರಥೋ ಮಮ ।

ಆಜ್ಞಾತಂ ಯನ್ಮಯಾ ತಸ್ಯ ನ ತನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 13 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ಭರತಃ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಮ್ ।

ಉವಾಚ ಪರಮೋದಾರಸ್ಸೂತಂ ಪರಮದುರ್ಮನಾಃ ॥ 14 ॥

ಇಹ ಮೇ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇ ಶೀಘ್ರಂ ಕುಶಾನಾಸ್ತರ ಸಾರಥೇ ।

ಆರ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯುಪವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಾವನ್ಮೇ ನ ಪ್ರಸೀದತಿ ॥ 15 ॥

ಅನಾಹಾರೋ ನಿರಾಲೋಕೋ ಧನಹೀನೋ ಯಥಾ ದ್ವಿಜಃ ।

ಶೇಷ್ಯೇ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಛಾಲಾಯಾ ಯಾವನ್ನ ಪ್ರತಿಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 16 ॥

ಸ ತು ರಾಮಮವೇಕ್ಷನ್ತಂ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಪೇಕ್ಷ್ಯ ದುರ್ಮನಾಃ ।

ಕುಶೋತ್ತರಮುಪಸ್ಥಾಪ್ಯ ಭೂಮಾವೇವಾಽಸ್ತರತ್ಸ್ವಯಮ್ ॥ 17 ॥

ತಮುವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಮೋ ರಾಜರ್ಷಿಸತ್ತಮಃ ।

ಕಿಂ ಮಾಂ ಭರತ ಕುರ್ವಾಣಂ ತಾತ ಪ್ರತ್ಯುಪವೇಕ್ಷ್ಯಸಿ ॥ 18 ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹ್ಯೇಕಪಾರ್ಶ್ವೇನ ನರಾನ್ರೋದ್ಧುಮಿಹಾರ್ಹತಿ ।

ನ ತು ಮೂರ್ಧಾಭಿಷಿಕ್ತಾನಾಂ ವಿಧಿಃ ಪ್ರತ್ಯುಪವೇಶನೇ ॥ 19 ॥

ಉತ್ತಿಷ್ಠ ನರಶಾರ್ದೂಲ ಹಿತ್ವೈತದ್ದಾರುಣಂ ವ್ರತಮ್ ।

ಪುರವರ್ಯಾಮಿತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಯಾಹಿ ರಾಘವ ॥ 20 ॥

ಆಸೀನಸ್ತ್ವೇವ ಭರತಃ ಪೌರಜಾನಪದಂ ಜನಮ್ ।

ಉವಾಚ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಕಿಮಾರ್ಯಂ ನಾನುಶಾಸಥ ॥ 21 ॥

ತೇ ತದೋಚುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪೌರಜಾನಪದಾ ಜನಾಃ ।

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಭಿಜಾನೀಮಃ ಸಮ್ಯಗ್ ವದತಿ ರಾಘವಃ ॥ 22 ॥

ಏಷೋಽಪಿ ಹಿ ಮಹಾಭಾಗಃ ಪಿತುರ್ವಚಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ ।

ಅತ ಏವ ನ ಶಕ್ತಾಃ ಸ್ಮೋ ವ್ಯಾವರ್ತಯಿತುಮಞ್ಜಸಾ ॥ 23 ॥

ತೇಷಾಮಾಜ್ಞಾಯ ವಚನಂ ರಾಮೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಏವಂ ನಿಬೋಧ ವಚನಂ ಸುಹೃದಾಂ ಧರ್ಮಚಕ್ಷುಷಾಮ್ ॥ 24 ॥

ಏತಚ್ಚೈವೋಭಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಮ್ಯಕ್ಸಮ್ಪಶ್ಯ ರಾಘವ ।

ಉತ್ತಿಷ್ಠ ತ್ವಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮಾಂ ಚ ಸ್ಪೃಶ ತಥೋದಕಮ್ ॥ 25 ॥

ಅಥೋತ್ಥಾಯ ಜಲಂಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಭರತೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಶ್ರುಣ್ವನ್ತು ಮೇ ಪರಿಷದೋ ಮನ್ತ್ರಿಣ ಶ್ಶ್ರೇಣಯಸ್ತಥಾ ॥ 26 ॥

ನ ಯಾಚೇ ಪಿತರಂ ರಾಜ್ಯಂ ನಾನುಶಾಸಾಮಿ ಮಾತರಮ್ ।

ಆರ್ಯಂ ಪರಮಧರ್ಮಜ್ಞಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ ರಾಘವಮ್ ॥ 27 ॥

ಯದಿತ್ವವಶ್ಯಂ ವಸ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಚ ಪಿತುರ್ವಚಃ ।

ಅಹಮೇವ ನಿವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಚತುರ್ದಶ ಸಮಾ ವನೇ ॥ 28 ॥

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯ ತಥ್ಯೇನ ಭ್ರಾತುರ್ವಾಕ್ಯೇನ ವಿಸ್ಮಿತಃ ।

ಉವಾಚ ರಾಮ ಸ್ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪೌರಜಾನಪದಂ ಜನಮ್ ॥ 29 ॥

ವಿಕ್ರೀತಮಾಹಿತಂ ಕ್ರೀತಂ ಯತ್ಪಿತ್ರಾ ಜೀವತಾ ಮಮ ।

ನ ತಲ್ಲೋಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಂ ಮಯಾ ವಾ ಭರತೇನ ವಾ ॥ 30 ॥

ಉಪಧಿರ್ನ ಮಯಾ ಕಾರ್ಯೋ ವನವಾಸೇ ಜುಗುಪ್ಸಿತಃ ।

ಯುಕ್ತಮುಕ್ತಂ ಚ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಪಿತ್ರಾ ಮೇ ಸುಕೃತಂ ಕೃತಮ್ ॥ 31 ॥

ಜಾನಾಮಿ ಭರತಂ ಕ್ಷಾನ್ತಂ ಗುರುಸತ್ಕಾರಕಾರಿಣಮ್ ।

ಸರ್ವಮೇವಾತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಸತ್ಯಸನ್ಧೇ ಮಹಾತ್ಮನಿ ॥ 32 ॥

ಅನೇನ ಧರ್ಮಶೀಲೇನ ವನಾತ್ಪ್ರತ್ಯಾಗತಃ ಪುನಃ ।

ಭ್ರಾತ್ರಾ ಸಹ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪತಿರುತ್ತಮಃ ॥ 33 ॥

ವೃತೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಮಯಾ ತದ್ವಚನಂ ಕೃತಮ್ ।

ಅನೃತಾನ್ಮೋಚಯಾನೇನ ಪಿತರಂ ತಂ ಮಹೀಪತಿಮ್ ॥ 34 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಾದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekādaśādhikaśatatamassargaḥ |

vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurohitaḥ |

abravīddharmasaṃyuktaṃ punarevāparaṃ vacaḥ || 1 ||

puruṣasyeha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |

ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2 ||

pitā hyevaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |

prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyate || 3 ||

so'haṃ te piturācāryastava caiva parantapa |

mama tvaṃ vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 4 ||

imā hi te pariṣada śśreṇayaśca dvijāstathā |

eṣu tāta carandharmaṃ nātivarteḥ satāṃ gatim || 5 ||

vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum |

asyā hi vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 6 ||

bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava |

ātmānaṃ nātivartestvaṃ satyadharmaparākrama || 7 ||

evaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam |

pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8 ||

yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutaḥ sadā |

na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9 ||

yathāśakti pradānena svāpanocchādanena ca |

nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 10 ||

yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutassadā |

na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 11 ||

yathāśaktipradānena svāpanocchādanena ca |

nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 12 ||

sa hi rājā janayitā pitā daśaratho mama |

ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 13 ||

evamuktastu rāmeṇa bharataḥ pratyanantaram |

uvāca paramodārassūtaṃ paramadurmanāḥ || 14 ||

iha me sthaṇḍile śīghraṃ kuśānāstara sārathe |

āryaṃ pratyupavekṣyāmi yāvanme na prasīdati || 15 ||

anāhāro nirāloko dhanahīno yathā dvijaḥ |

śeṣye purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 16 ||

sa tu rāmamavekṣantaṃ sumantraṃ pekṣya durmanāḥ |

kuśottaramupasthāpya bhūmāvevā'staratsvayam || 17 ||

tamuvāca mahātejā rāmo rājarṣisattamaḥ |

kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavekṣyasi || 18 ||

brāhmaṇo hyekapārśvena narānroddhumihārhati |

na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupaveśane || 19 ||

uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam |

puravaryāmitaḥ kṣipramayodhyāṃ yāhi rāghava || 20 ||

āsīnastveva bharataḥ paurajānapadaṃ janam |

uvāca sarvataḥ prekṣya kimāryaṃ nānuśāsatha || 21 ||

te tadocurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ |

kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ || 22 ||

eṣo'pi hi mahābhāgaḥ piturvacasi tiṣṭhati |

ata eva na śaktāḥ smo vyāvartayitumañjasā || 23 ||

teṣāmājñāya vacanaṃ rāmo vacanamabravīt |

evaṃ nibodha vacanaṃ suhṛdāṃ dharmacakṣuṣām || 24 ||

etaccaivobhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava |

uttiṣṭha tvaṃ mahābāho māṃ ca spṛśa tathodakam || 25 ||

athotthāya jalaṃspṛṣṭvā bharato vākyamabravīt |

śruṇvantu me pariṣado mantriṇa śśreṇayastathā || 26 ||

na yāce pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram |

āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 27 ||

yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |

ahameva nivatsyāmi caturdaśa samā vane || 28 ||

dharmātmā tasya tathyena bhrāturvākyena vismitaḥ |

uvāca rāma ssamprekṣya paurajānapadaṃ janam || 29 ||

vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |

na tallopayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatena vā || 30 ||

upadhirna mayā kāryo vanavāse jugupsitaḥ |

yuktamuktaṃ ca kaikeyyā pitrā me sukṛtaṃ kṛtam || 31 ||

jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |

sarvamevātra kalyāṇaṃ satyasandhe mahātmani || 32 ||

anena dharmaśīlena vanātpratyāgataḥ punaḥ |

bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ || 33 ||

vṛto hi rājā kaikeyyā mayā tadvacanaṃ kṛtam |

anṛtānmocayānena pitaraṃ taṃ mahīpatim || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekādaśādhikaśatatamassargaḥ ||