2.105 Ayodhyakanda - Panchadhikashatatama Sargah

ॐ

2.105 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಪಞ್ಚಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಪುರುಷಸಿಂಹಾನಾಂ ವೃತಾನಾಂ ತೈ ಸ್ಸುಹೃದ್ಗಣೈಃ ।

ಶೋಚತಾಮೇವ ರಜನೀ ದುಃಖೇನ ವ್ಯತ್ಯವರ್ತತ ॥ 1 ॥

ರಜನ್ಯಾಂ ಸುಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ಭ್ರಾತರಸ್ತೇ ಸುಹೃದ್ವೃತಾಃ ।

ಮನ್ದಾಕಿನ್ಯಾಂ ಹುತಂ ಜಪ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಮುಪಾಗಮನ್ ॥ 2 ॥

ತೂಷ್ಣೀಂ ತೇ ಸಮುಪಾಸೀನಾ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿದಬ್ರವೀತ್ ।

ಭರತಸ್ತು ಸುಹೃನ್ಮಧ್ಯೇ ರಾಮಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 3 ॥

ಸಾನ್ತ್ವಿತಾ ಮಾಮಿಕಾ ಮಾತಾ ದತ್ತಂ ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ಮಮ ।

ತದ್ದದಾಮಿ ತವೈವಾಹಂ ಭುಙ್ಕ್ಷ್ವ ರಾಜ್ಯಮಕಣ್ಟಕಮ್ ॥ 4 ॥

ಮಹತೇವಾಮ್ಬುವೇಗೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸೇತುರ್ಜಲಾಗಮೇ ।

ದುರಾವಾರಂ ತ್ವದನ್ಯೇನ ರಾಜ್ಯಖಣ್ಡಮಿದಂ ಮಹತ್ ॥ 5 ॥

ಗತಿಂ ಖರ ಇವಾಶ್ವಸ್ಯ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಸ್ಯೇವ ಪತತ್ರಿಣಃ ।

ಅನುಗನ್ತುಂ ನ ಶಕ್ತಿರ್ಮೇ ಗತಿಂ ತವ ಮಹೀಪತೇ ॥ 6 ॥

ಸುಜೀವಂ ನಿತ್ಯಶಸ್ತಸ್ಯ ಯಃ ಪರೈರುಪಜೀವ್ಯತೇ ।

ರಾಮ ತೇನ ತು ದುರ್ಜೀವಂ ಯಃ ಪರಾನುಪಜೀವತಿ ॥ 7 ॥

ಯಥಾ ತು ರೋಪಿತೋ ವೃಕ್ಷಃ ಪುರುಷೇಣ ವಿವರ್ಧಿತಃ ।

ಹ್ರಸ್ವಕೇಣ ದುರಾರೋಹೋ ರೂಢಸ್ಕನ್ಧೋ ಮಹಾದ್ರುಮಃ ॥ 8 ॥

ಸ ಯದಾ ಪುಷ್ಪಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ನ ವಿದರ್ಶಯೇತ್ ।

ಸ ತಾಂ ನಾನುಭವೇತ್ಪ್ರೀತಿಂ ಯಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಪ್ರರೋಪಿತಃ ॥ 9 ॥

ಏಷೋಪಮಾ ಮಹಾಬಾಹೋ ತಮರ್ಥಂ ವೇತ್ತು ಮರ್ಹಸಿ ।

ಯದಿ ತ್ವಮಸ್ಮಾನ್ವೃಷಭೋ ಭರ್ತಾ ಭೃತ್ಯಾನ್ನ ಶಾಧಿ ಹಿ ॥ 10 ॥

ಶ್ರೇಣಯಸ್ತ್ವಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಪಶ್ಯನ್ತ್ವಗ್ಯ್ರಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ ।

ಪ್ರತಪನ್ತಮಿವಾದಿತ್ಯಂ ರಾಜ್ಯೇ ಸ್ಥಿತ ಮರಿನ್ದಮಮ್ ॥ 11 ॥

ತವಾನುಯಾನೇ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಮತ್ತಾ ನರ್ದನ್ತು ಕುಞ್ಜರಾಃ ।

ಅನ್ತಃಪುರಗತಾ ನಾರ್ಯೋ ನನ್ದನ್ತು ಸುಸಮಾಹಿತಾಃ ॥ 12 ॥

ತಸ್ಯ ಸಾಧ್ವಿತ್ಯಮನ್ಯನ್ತ ನಾಗರಾ ವಿವಿಧಾ ಜನಾಃ ।

ಭರತಸ್ಯ ವಚ ಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯನುಯಾಚತಃ ॥ 13 ॥

ತಮೇವಂ ದುಃಖಿತಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವಿಲಪನ್ತಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್ ।

ರಾಮಃ ಕೃತಾತ್ಮಾ ಭರತಂ ಸಮಾಶ್ವಾಸಯದಾತ್ಮವಾನ್ ॥ 14 ॥

ನಾಽತ್ಮನಃ ಕಾಮಕಾರೋಽಸ್ತಿ ಪುರುಷೋಽಯಮನೀಶ್ವರಃ ।

ಇತಶ್ಚೇತರತಶ್ಚೈನಂ ಕೃತಾನ್ತಃ ಪರಿಕರ್ಷತಿ ॥ 15 ॥

ಸರ್ವೇ ಕ್ಷಯಾನ್ತಾಃ ನಿಚಯಾಃ ಪತನಾನ್ತಾ ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾಃ ।

ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ರಯೋಗಾನ್ತಾ ಮರಣಾನ್ತಂ ಚ ಜೀವಿತಮ್ ॥ 16 ॥

ಯಥಾ ಫಲಾನಾಂ ಪಕ್ವಾನಾಂ ನಾನ್ಯತ್ರ ಪತನಾದ್ಭಯಮ್ ।

ಏವಂ ನರಸ್ಯ ಜಾತಸ್ಯ ನಾನ್ಯತ್ರ ಮರಣಾದ್ಭಯಮ್ ॥ 17 ॥

ಯಥಾಽಗಾರಂ ದೃಢಸ್ಥೂಣಂ ಜೀರ್ಣಂ ಭೂತ್ವಾಽವಸೀದತಿ ।

ತಥೈವ ಸೀದನ್ತಿ ನರಾ ಜರಾಮೃತ್ಯುವಶಂ ಗತಾಃ ॥ 18 ॥

ಅತ್ಯೇತಿ ರಜನೀ ಯಾ ತು ಸಾ ನ ಪ್ರತಿನಿವರ್ತತೇ ।

ಯಾತ್ಯೇವ ಯಮುನಾ ಪೂರ್ಣಾ ಸಮುದ್ರಮುದಕಾಕುಲಮ್ ॥ 19 ॥

ಅಹೋ ರಾತ್ರಾಣಿ ಗಗ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಇಹ ।

ಆಯೂಮ್ಷಿ ಕ್ಷಪಯನ್ತ್ಯ್ ಆಶು ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಜಲಂ ಇವ ಅಂಶವಃ ॥ 20 ॥

ಆತ್ಮಾನಮನುಶೋಚ ತ್ವಂ ಕಿಮನ್ಯಮನುಶೋಚಸಿ ।

ಆಯುಸ್ತೇ ಹೀಯತೇ ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಚ ಗತಸ್ಯ ಚ ॥ 21 ॥

ಸಹೈವ ಮೃತ್ಯುರ್ವ್ರಜತಿ ಸಹ ಮೃತ್ಯುರ್ನಿಷೀದತಿ ।

ಗತ್ವಾಸುದೀರ್ಘಮಧ್ವಾನಂ ಸಹಮೃತ್ಯುರ್ನಿವರ್ತತೇ ॥ 22 ॥

ಗಾತ್ರೇಷು ವಲಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಶ್ಶ್ವೇತಾಶ್ಚೈವ ಶಿರೋರುಹಾಃ ।

ಜರಯಾ ಪುರುಷೋ ಜೀರ್ಣಃ ಕಿಂ ಹಿ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಭಾವಯೇತ್ ॥ 23 ॥

ನನ್ದನ್ತ್ಯುದಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ನನ್ದನ್ತ್ಯಸ್ತಮಿತೇಽಹನಿ ।

ಆತ್ಮನೋ ನಾವಬುಧ್ಯನ್ತೇ ಮನುಷ್ಯಾ ಜೀವಿತಕ್ಷಯಮ್ ॥ 24 ॥

ಹೃಷ್ಯನ್ತ್ಯೃತುಮುಖಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನವಂ ನವಮಿಹಾಗತಮ್ ।

ಋತೂನಾಂ ಪರಿವರ್ತೇನ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಾಣಸಙ್ಕ್ಷಯಃ ॥ 25 ॥

ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಸಮೇಯಾತಾಂ ಮಹಾರ್ಣವೇ ।

ಸಮೇತ್ಯ ಚ ವ್ಯಪೇಯಾತಾಂ ಕಾಲಮಾಸಾದ್ಯ ಕಞ್ಚನ ॥ 26 ॥

ಏವಂ ಭಾರ್ಯಾಶ್ಚಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಜ್ಞಾತಯಶ್ಚ ಧನಾನಿ ಚ ।

ಸಮೇತ್ಯ ವ್ಯವಧಾವನ್ತಿ ಧ್ರುವೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ವಿನಾಭವಃ ॥ 27 ॥

ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಸಮೇಯಾತಾಂ ಮಹಾರ್ಣವೇ ।

ಸಮೇತ್ಯ ಚ ವ್ಯಪೇಯಾತಾಂ ಕಾಲಮಾಸಾದ್ಯ ಕಞ್ಚನ ॥ 28 ॥

ಏವಂ ಭಾರ್ಯಾಶ್ಚಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಜ್ಞಾತಯಶ್ಚ ಧನಾನಿ ಚ ।

ಸಮೇತ್ಯ ವ್ಯವಧಾವನ್ತಿ ಧ್ರುವೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ವಿನಾಭವಃ ॥ 29 ॥

ನಾತ್ರ ಕಶ್ಚಿದ್ಯಥಾಭಾವಂ ಪ್ರಾಣೀ ಸಮಭಿವರ್ತತೇ ।

ತೇನ ತಸ್ಮಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಪ್ರೇತಸ್ಯಾ ಸ್ತ್ಯನುಶೋಚತಃ ॥ 30 ॥

ಯಥಾ ಹಿ ಸಾರ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕಶ್ಚಿತ್ಪಥಿ ಸ್ಥಿತಃ ।

ಅಹಮಪ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಷ್ಠತೋ ಭವತಾ ಮಿತಿ ॥ 31 ॥

ಏವಂ ಪೂರ್ವೈರ್ಗತೋ ಮಾರ್ಗಃ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೋ ಧ್ರುವಃ ।

ತಮಾಪನ್ನಃ ಕಥಂ ಶೋಚೇದ್ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಃ ॥ 32 ॥

ವಯಸಃ ಪತಮಾನಸ್ಯ ಸ್ರೋತಸೋ ವಾಽನಿವರ್ತಿನಃ ।

ಆತ್ಮಾ ಸುಖೇ ನಿಯೋಕ್ತವ್ಯಸ್ಸುಖಭಾಜಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ 33 ॥

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸ ಶುಭೈಃ ಕೃತ್ಸ್ನೈಃ ಕ್ರತುಭಿಶ್ಚಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣೈಃ ।

ಸ್ವರ್ಗಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪಿತಾ ನಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ ॥ 34 ॥

ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಭರಣಾತ್ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಾತ್ ।

ಅರ್ಥಾದಾನಾಚ್ಚ ಧರ್ಮೇಣ ಪಿತಾ ನ ಸ್ತ್ರಿದಿವಙ್ಗತಃ ॥ 35 ॥

ಕರ್ಮಭಿ ಸ್ತು ಶುಭೈರಿಷ್ಟೈಃ ಕ್ರತುಭಿಶ್ಚಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣೈಃ ।

ಸ್ವರ್ಗಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪಿತಾ ನಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ ॥ 36 ॥

ಇಷ್ಟ್ವಾ ಬಹುವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಭೋಗಾಂ ಶ್ಚಾವಾಪ್ಯ ಪುಷ್ಕಲಾನ್ ।

ಉತ್ತಮಂ ಚಾಯುರಾಸಾದ್ಯ ಸ್ವರ್ಗತಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ ॥ 37 ॥

ಆಯುರುತ್ತಮಮಾಸಾದ್ಯ ಭೋಗಾನಪಿ ಚ ರಾಘವಃ ।

ಸ ನ ಶೋಚ್ಯಃ ಪಿತಾ ತಾತ ಸ್ವರ್ಗತ ಸ್ಸತ್ಕೃತ ಸ್ಸತಾಮ್ ॥ 38 ॥

ಸ ಜೀರ್ಣಂ ಮಾನುಷಂ ದೇಹಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪಿತಾ ಹಿ ನಃ ।

ದೈವೀಮೃದ್ಧಿಮನುಪ್ರಾಪ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವಿಹಾರಿಣೀಮ್ ॥ 39 ॥

ತಂ ತು ನೈವಂವಿಧಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಪ್ರಾಜ್ಞ ಶ್ಶೋಚಿತುಮರ್ಹತಿ ।

ತತ್ವಿಧೋ ಮದ್ವಿಧಶ್ಚಾಪಿ ಶ್ರುತವಾನ್ಬುದ್ಧಿಮತ್ತರಃ ॥ 40 ॥

ಏತೇ ಬಹುವಿಧಾ ಶೋಕಾ ವಿಲಾಪರುದಿತೇ ತಥಾ ।

ವರ್ಜನೀಯಾ ಹಿ ಧೀರೇಣ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಧೀಮತಾ ॥ 41 ॥

ಸ ಸ್ವಸ್ಥೋ ಭವ ಮಾ ಶೋಚೇರ್ಯಾತ್ವಾ ಚಾವಸತಾಂ ಪುರೀಮ್ ।

ತಥಾ ಪಿತ್ರಾ ನಿಯುಕ್ತೋಽಸಿ ವಶಿನಾ ವದತಾಂ ವರ ॥ 42 ॥

ಯತ್ರಾಹಮಪಿ ತೇನೈವ ನಿಯುಕ್ತಃ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾ ।

ತತ್ರೈವಾಹಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪಿತುರಾರ್ಯಸ್ಯ ಶಾಸನಮ್ ॥ 43 ॥

ನ ಮಯಾ ಶಾಸನಂ ತಸ್ಯ ತ್ಯಕ್ತುಂ ನ್ಯಾಯ್ಯ ಮರಿನ್ದಮ ।

ಸ ತ್ವಯಾಪಿ ಸದಾ ಮಾನ್ಯಂ ಸ ವೈ ಬನ್ಧು ಸ ನಃ ಪಿತಾ ॥ 44 ॥

ತದ್ವಚಃ ಪಿತುರೇವಾಹಂ ಸಮ್ಮತಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಃ ।

ಕರ್ಮಣಾ ಪಾಲಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವನವಾಸೇನ ರಾಘವ ॥ 45 ॥

ಧಾರ್ಮಿಕೇಣಾನೃಶಂಸೇನ ನರೇಣ ಗುರುವರ್ತಿನಾ ।

ಭವಿತವ್ಯಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಪರಲೋಕಂ ಜಿಗೀಷತಾ ॥ 46 ॥

ಆತ್ಮಾನಮನುತಿಷ್ಠತ್ವಂ ಸ್ವಭಾವೇನ ನರರ್ಷಭ ।

ನಿಶಾಮ್ಯತು ಶುಭಂ ವೃತ್ತಂ ಪಿತುರ್ದಶರಥಸ್ಯ ನಃ ॥ 47 ॥

ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪಿತುರ್ನಿದೇಶ ಪ್ರತಿಪಾಲನಾರ್ಥಮ್ ।

ಯವೀಯಸಂ ಭ್ರಾತರಮರ್ಥವಚ್ಚ ಪ್ರಭುರ್ಮುಹೂರ್ತಾದ್ವಿರರಾಮ ರಾಮಃ ॥ 48 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcādhikaśatatamassargaḥ |

tataḥ puruṣasiṃhānāṃ vṛtānāṃ tai ssuhṛdgaṇaiḥ |

śocatāmeva rajanī duḥkhena vyatyavartata || 1 ||

rajanyāṃ suprabhātāyāṃ bhrātaraste suhṛdvṛtāḥ |

mandākinyāṃ hutaṃ japyaṃ kṛtvā rāmamupāgaman || 2 ||

tūṣṇīṃ te samupāsīnā na kaścitkiñcidabravīt |

bharatastu suhṛnmadhye rāmaṃ vacanamabravīt || 3 ||

sāntvitā māmikā mātā dattaṃ rājyamidaṃ mama |

taddadāmi tavaivāhaṃ bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam || 4 ||

mahatevāmbuvegena bhinnasseturjalāgame |

durāvāraṃ tvadanyena rājyakhaṇḍamidaṃ mahat || 5 ||

gatiṃ khara ivāśvasya tārkṣyasyeva patatriṇaḥ |

anugantuṃ na śaktirme gatiṃ tava mahīpate || 6 ||

sujīvaṃ nityaśastasya yaḥ parairupajīvyate |

rāma tena tu durjīvaṃ yaḥ parānupajīvati || 7 ||

yathā tu ropito vṛkṣaḥ puruṣeṇa vivardhitaḥ |

hrasvakeṇa durāroho rūḍhaskandho mahādrumaḥ || 8 ||

sa yadā puṣpito bhūtvā phalāni na vidarśayet |

sa tāṃ nānubhavetprītiṃ yasya hetoḥ praropitaḥ || 9 ||

eṣopamā mahābāho tamarthaṃ vettu marhasi |

yadi tvamasmānvṛṣabho bhartā bhṛtyānna śādhi hi || 10 ||

śreṇayastvāṃ mahārāja paśyantvagyrāśca sarvaśaḥ |

pratapantamivādityaṃ rājye sthita marindamam || 11 ||

tavānuyāne kākutstha mattā nardantu kuñjarāḥ |

antaḥpuragatā nāryo nandantu susamāhitāḥ || 12 ||

tasya sādhvityamanyanta nāgarā vividhā janāḥ |

bharatasya vaca śśrutvā rāmaṃ pratyanuyācataḥ || 13 ||

tamevaṃ duḥkhitaṃ prekṣya vilapantaṃ yaśasvinam |

rāmaḥ kṛtātmā bharataṃ samāśvāsayadātmavān || 14 ||

nā'tmanaḥ kāmakāro'sti puruṣo'yamanīśvaraḥ |

itaścetarataścainaṃ kṛtāntaḥ parikarṣati || 15 ||

sarve kṣayāntāḥ nicayāḥ patanāntā samucchrayāḥ |

saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam || 16 ||

yathā phalānāṃ pakvānāṃ nānyatra patanādbhayam |

evaṃ narasya jātasya nānyatra maraṇādbhayam || 17 ||

yathā'gāraṃ dṛḍhasthūṇaṃ jīrṇaṃ bhūtvā'vasīdati |

tathaiva sīdanti narā jarāmṛtyuvaśaṃ gatāḥ || 18 ||

atyeti rajanī yā tu sā na pratinivartate |

yātyeva yamunā pūrṇā samudramudakākulam || 19 ||

aho rātrāṇi gagcchanti sarveṣāṃ prāṇināṃ iha |

āyūmṣi kṣapayanty āśu grīṣme jalaṃ iva aṃśavaḥ || 20 ||

ātmānamanuśoca tvaṃ kimanyamanuśocasi |

āyuste hīyate yasya sthitasya ca gatasya ca || 21 ||

sahaiva mṛtyurvrajati saha mṛtyurniṣīdati |

gatvāsudīrghamadhvānaṃ sahamṛtyurnivartate || 22 ||

gātreṣu valayaḥ prāptā śśvetāścaiva śiroruhāḥ |

jarayā puruṣo jīrṇaḥ kiṃ hi kṛtvā prabhāvayet || 23 ||

nandantyudita āditye nandantyastamite'hani |

ātmano nāvabudhyante manuṣyā jīvitakṣayam || 24 ||

hṛṣyantyṛtumukhaṃ dṛṣṭvā navaṃ navamihāgatam |

ṛtūnāṃ parivartena prāṇināṃ prāṇasaṅkṣayaḥ || 25 ||

yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahārṇave |

sametya ca vyapeyātāṃ kālamāsādya kañcana || 26 ||

evaṃ bhāryāścaputrāśca jñātayaśca dhanāni ca |

sametya vyavadhāvanti dhruvo hyeṣāṃ vinābhavaḥ || 27 ||

yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahārṇave |

sametya ca vyapeyātāṃ kālamāsādya kañcana || 28 ||

evaṃ bhāryāścaputrāśca jñātayaśca dhanāni ca |

sametya vyavadhāvanti dhruvo hyeṣāṃ vinābhavaḥ || 29 ||

nātra kaścidyathābhāvaṃ prāṇī samabhivartate |

tena tasminna sāmarthyaṃ pretasyā styanuśocataḥ || 30 ||

yathā hi sārthaṃ gacchantaṃ brūyātkaścitpathi sthitaḥ |

ahamapyāgamiṣyāmi pṛṣṭhato bhavatā miti || 31 ||

evaṃ pūrvairgato mārgaḥ pitṛpaitāmaho dhruvaḥ |

tamāpannaḥ kathaṃ śocedyasya nāsti vyatikramaḥ || 32 ||

vayasaḥ patamānasya srotaso vā'nivartinaḥ |

ātmā sukhe niyoktavyassukhabhājaḥ prajāḥ smṛtāḥ || 33 ||

dharmātmā sa śubhaiḥ kṛtsnaiḥ kratubhiścāptadakṣiṇaiḥ |

svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ || 34 ||

bhṛtyānāṃ bharaṇātsamyakprajānāṃ paripālanāt |

arthādānācca dharmeṇa pitā na stridivaṅgataḥ || 35 ||

karmabhi stu śubhairiṣṭaiḥ kratubhiścāptadakṣiṇaiḥ |

svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ || 36 ||

iṣṭvā bahuvidhairyajñairbhogāṃ ścāvāpya puṣkalān |

uttamaṃ cāyurāsādya svargataḥ pṛthivīpatiḥ || 37 ||

āyuruttamamāsādya bhogānapi ca rāghavaḥ |

sa na śocyaḥ pitā tāta svargata ssatkṛta ssatām || 38 ||

sa jīrṇaṃ mānuṣaṃ dehaṃ parityajya pitā hi naḥ |

daivīmṛddhimanuprāpto brahmalokavihāriṇīm || 39 ||

taṃ tu naivaṃvidhaḥ kaścitprājña śśocitumarhati |

tatvidho madvidhaścāpi śrutavānbuddhimattaraḥ || 40 ||

ete bahuvidhā śokā vilāparudite tathā |

varjanīyā hi dhīreṇa sarvāvasthāsu dhīmatā || 41 ||

sa svastho bhava mā śoceryātvā cāvasatāṃ purīm |

tathā pitrā niyukto'si vaśinā vadatāṃ vara || 42 ||

yatrāhamapi tenaiva niyuktaḥ puṇyakarmaṇā |

tatraivāhaṃ kariṣyāmi piturāryasya śāsanam || 43 ||

na mayā śāsanaṃ tasya tyaktuṃ nyāyya marindama |

sa tvayāpi sadā mānyaṃ sa vai bandhu sa naḥ pitā || 44 ||

tadvacaḥ piturevāhaṃ sammataṃ dharmacāriṇaḥ |

karmaṇā pālayiṣyāmi vanavāsena rāghava || 45 ||

dhārmikeṇānṛśaṃsena nareṇa guruvartinā |

bhavitavyaṃ naravyāghra paralokaṃ jigīṣatā || 46 ||

ātmānamanutiṣṭhatvaṃ svabhāvena nararṣabha |

niśāmyatu śubhaṃ vṛttaṃ piturdaśarathasya naḥ || 47 ||

ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā piturnideśa pratipālanārtham |

yavīyasaṃ bhrātaramarthavacca prabhurmuhūrtādvirarāma rāmaḥ || 48 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcādhikaśatatamassargaḥ ||