2.100 Ayodhyakanda - Shatatama Sargah

ॐ

2.100 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಜಟಿಲಂ ಚೀರವಸನಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಂ ಪತಿತಂ ಭುವಿ ।

ದದರ್ಶ ರಾಮೋ ದುರ್ದರ್ಶಂ ಯುಗಾನ್ತೇ ಭಾಸ್ಕರಂಯಥಾ ॥ 1 ॥

ಕಥಞ್ಚಿದಭಿವಿಜ್ಞಾಯ ವಿವರ್ಣವದನಂ ಕೃಶಮ್ ।

ಭ್ರಾತರಂ ಭರತಂ ರಾಮಃ ಪರಿಜಗ್ರಾಹ ಬಾಹುನಾ ॥ 2 ॥

ಆಘ್ರಾಯ ರಾಮಸ್ತಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಚ ರಾಘವಃ ।

ಅಙ್ಕೇ ಭರತಮಾರೋಪ್ಯ ಪರ್ಯಪೃಚ್ಛತ್ಸಮಾಹಿತಃ ॥ 3 ॥

ಕ್ವ ನು ತೇಽಭೂತ್ಪಿತಾ ತಾತ ಯದರಣ್ಯಂ ತ್ವಮಾಗತಃ ।

ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಜೀವತಸ್ತಸ್ಯ ವನಮಾಗನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 4 ॥

ಚಿರಸ್ಯ ಬತ ಪಶ್ಯಾಮಿ ದೂರಾದ್ಭರತಮಾಗತಮ್ ।

ದುಷ್ಪ್ರತೀಕಮರಣ್ಯೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಿಂ ತಾತ ವನಮಾಗತಃ ॥ 5 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ಧಾರಯತೇ ತಾತ ರಾಜಾ ಯತ್ತ್ವಮಿಹಾಽಗತಃ ।

ಕಚ್ಚಿನ್ನ ದೀನ ಸ್ಸಹಸಾ ರಾಜಾ ಲೋಕಾನ್ತರಂ ಗತಃ ॥ 6 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ಸೌಮ್ಯ ನ ತೇ ರಾಜ್ಯಂ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಬಾಲಸ್ಯ ಶಾಶ್ವತಮ್ ।

ಕಚ್ಚಿಚ್ಛುಶ್ರೂಷಸೇ ತಾತ ಪಿತರಂ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಮ್ ॥ 7 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ಧಶರಥೋ ರಾಜಾ ಕುಶಲೀ ಸತ್ಯಸಂಙ್ಗರಃ ।

ರಾಜಸೂಯಾಶ್ವಮೇಧಾನಾಮಾಹರ್ತಾ ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಯಃ ॥ 8 ॥

ಸ ಕಚ್ಚಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಧರ್ಮನಿತ್ಯೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಮುಪಾಧ್ಯಾಯೋ ಯಥಾವತ್ತಾತ ಪೂಜ್ಯತೇ ॥ 9 ॥

ಸಾ ತಾತ ಕಚ್ಚಿತ್ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಪ್ರಜಾವತೀ ।

ಸುಖಿನೀ ಕಚ್ಚಿದಾರ್ಯಾ ಚ ದೇವೀ ನನ್ದತಿ ಕೈಕಯೀ ॥ 10 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ವಿನಯಸಮ್ಪನ್ನಃ ಕುಲಪುತ್ರೋ ಬಹುಶ್ರುತಃ ।

ಅನಸೂಯುರನುದ್ರಷ್ಟಾ ಸತ್ಕೃತಸ್ತೇ ಪುರೋಹಿತಃ ॥ 11 ॥

ಕಚ್ಚಿದಗ್ನಿಷು ತೇ ಯುಕ್ತೋ ವಿಧಿಜ್ಞೋ ಮತಿಮಾನೃಜುಃ ।

ಹುತಂ ಚ ಹೋಷ್ಯಮಾಣಂ ಚ ಕಾಲೇ ವೇದಯತೇ ಸದಾ ॥ 12 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ದೇವಾನ್ಪಿತ್ರೂನ್ ಮಾತೃರ್ಗುರೂನ್ಪಿತೃಸಮಾನಪಿ ।

ವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ತಾತ ವೈದ್ಯಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚಾಭಿಮನ್ಯಸೇ ॥ 13 ॥

ಇಷ್ವಸ್ತ್ರವರಸಮ್ಪನ್ನಮರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಶಾರದಮ್ ।

ಸುಧನ್ವಾನಮುಪಾಧ್ಯಾಯಂ ಕಚ್ಚಿತ್ತ್ವಂ ತಾತ ಮನ್ಯಸೇ ॥ 14 ॥

ಕಚ್ಚಿದಾತ್ಮಸಮಾ ಶ್ಶೂರಾ ಶ್ಶ್ರುತವನ್ತೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ।

ಕುಲೀನಾಶ್ಚೇಙ್ಗಿತಜ್ಞಾಶ್ಚ ಕೃತಾಸ್ತೇ ತಾತ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ॥ 15 ॥

ಮನ್ತ್ರೋ ವಿಜಯಮೂಲಂ ಹಿ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭವತಿ ರಾಘವ ।

ಸುಸಂವೃತೋ ಮನ್ತ್ರಧರೈರಮಾತ್ಯೈ ಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಕೋವಿದೈಃ ॥ 16 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ನಿದ್ರಾವಶಂ ನೈಷೀಃ ಕಚ್ಚಿತ್ ಕಾಲೇಽವಬುಧ್ಯಸೇ ।

ಕಚ್ಚಿಚ್ಚಾಪರರಾತ್ರೇಷು ಚಿನ್ತಿಯಸ್ಯರ್ಥನೈಪುಣಮ್ ॥ 17 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ಮನ್ತ್ರಯಸೇ ನೈಕಃ ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಬಹುಭಿಸ್ಸಹ ।

ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಮನ್ತ್ರಿತೋ ಮನ್ತ್ರೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ನ ಪರಿಧಾವತಿ ॥ 18 ॥

ಕಚ್ಚಿದರ್ಥಂ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಲಘುಮೂಲಂ ಮಹೋದಯಮ್ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾರಭಸೇ ಕರ್ತುಂ ನ ದೀರ್ಘಯಸಿ ರಾಘವ ॥ 19 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ತು ಸುಕೃತಾನ್ಯೇವ ಕೃತರೂಪಾಣಿ ವಾ ಪುನಃ ।

ವಿದುಸ್ತೇ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಿ ನ ಕರ್ತವ್ಯಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ॥ 20 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ನತರ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಾ ಯೇ ಚಾಪ್ಯಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ।

ತ್ವಯಾ ವಾ ತವಾಮಾತ್ಯೈರ್ಬುಧ್ಯತೇ ತಾತ ಮನ್ತ್ರಿತಮ್ ॥ 21 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ಸಹಸ್ರಾನ್ಮೂರ್ಖಾಣಾಮೇಕಮಿಚ್ಛಸಿ ಪಣ್ಡಿತಮ್ ।

ಪಣ್ಡಿತೋ ಹ್ಯರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ಕುರ್ಯಾನ್ನಿಶ್ರೇಯಸಂ ಮಹತ್ ॥ 22 ॥

ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಿ ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ ಯುದ್ಯುಪಾಸ್ತೇ ಮಹೀಪತಿಃ ।

ಅಥವಾಪ್ಯಯುತಾನ್ಯೇವ ನಾಸ್ತಿ ತೇಷು ಸಹಾಯತಾ ॥ 23 ॥

ಏಕೋಽಪ್ಯಮಾತ್ಯೋ ಮೇಧಾವೀ ಶೂರೋ ದಕ್ಷೋ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ।

ರಾಜಾನಂ ರಾಜಪುತ್ರಂ ವಾ ಪ್ರಾಪಯೇನ್ಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಮ್ ॥ 24 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ಮುಖ್ಯಾ ಮಹಾತ್ಸ್ವೇವ ಮಧ್ಯಮೇಷು ಚ ಮಧ್ಯಮಾಃ ।

ಜಘನ್ಯಾಶ್ಚ ಜಘನ್ಯೇಷು ಭೃತ್ಯಾಃ ಕರ್ಮಸು ಯೋಜಿತಾಃ ॥ 25 ॥

ಅಮಾತ್ಯಾನುಪಧಾತೀತಾನ್ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಾಞ್ಛುಚೀನ್ ।

ಶ್ರೇಷ್ಠಾಞ್ಛ್ರೇಷ್ಠೇಷುಕಚ್ಚಿತ್ವಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಕರ್ಮಸು ॥ 26 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ನೋಗ್ರೇಣ ದಣ್ಡೇನ ಭೃಶಮುದ್ವೇಜಿತಪ್ರಜಮ್ ।

ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತವಾನುಜಾನನ್ತಿ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ಕೈಕಯೀಸುತ ॥ 27 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ತ್ವಾಂ ನಾವಜಾನನ್ತಿ ಯಾಜಕಾಃ ಪತಿತಂ ಯಥಾ ।

ಉಗ್ರಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತಾರಂ ಕಾಮಯಾನಮಿವ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 28 ॥

ಉಪಾಯಕುಶಲಂ ವೈದ್ಯಂ ಭೃತ್ಯಸನ್ದೂಷಣೇ ರತಮ್ ।

ಶೂರಮೈಶ್ವರ್ಯಕಾಮಂ ಚ ಯೋ ನ ಹನ್ತಿ ಸ ಹನ್ಯತೇ ॥ 29 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ಧೃಷ್ಟಶ್ಚ ಶೂರಶ್ಚ ಮತಿಮಾನ್ ಧೃತಿಮಾನ್ ಶುಚಿಃ ।

ಕುಲೀನಶ್ಚಾನುರಕ್ತಶ್ಚ ದಕ್ಷಸ್ಸೇನಾಪತಿಃ ಕೃತಃ ॥ 30 ॥

ಬಲವನ್ತಶ್ಚ ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಮುಖ್ಯಾ ಯುಧ್ದವಿಶಾರದಾಃ ।

ದೃಷ್ಟಾಪದಾನಾ ವಿಕ್ರಾನ್ತಾಸ್ತ್ವಯಾ ಸತ್ಕೃತ್ಯಮಾನಿತಾಃ ॥ 31 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ಬಲಸ್ಯ ಭಕ್ತಂ ಚ ವೇತನಂ ಚ ಯಥೋಚಿತಮ್ ।

ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ದಾತವ್ಯಂ ದದಾಸಿ ನ ವಿಲಮ್ಬಸೇ ॥ 32 ॥

ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಣಾಚ್ಚೈವ ಭಕ್ತವೇತನಯೋರ್ಭೃತಾಃ ।

ಭರ್ತುಃ ಕುಪ್ಯನ್ತಿ ದುಷ್ಯನ್ತಿ ಸೋಽನರ್ಥ ಸ್ಸುಮಹಾನ್ ಸ್ಮೃತಃ ॥ 33 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ಸರ್ವೇಽನುರಕ್ತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಕುಲಪುತ್ರಾಃ ಪ್ರಧಾನತಃ ।

ಕಚ್ಚಿತ್ಪ್ರಾಣಾಂ ಸ್ತವಾರ್ಥೇಷು ಸನ್ತ್ಯಜನ್ತಿ ಸಮಾಹಿತಾಃ ॥ 34 ॥

ಕಚ್ಚಿಜ್ಜಾನಪದೋ ವಿದ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣಃ ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್ ।

ಯಥೋಕ್ತವಾದೀ ದೂತಸ್ತೇ ಕೃತೋ ಭರತ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 35 ॥

ಕಚ್ಚಿದಷ್ಟಾದಶಾನ್ಯೇಷು ಸ್ವಪಕ್ಷೇ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ ।

ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರವಿಜ್ಞಾತೈರ್ವೇತ್ಸಿ ತೀರ್ಥಾನಿ ಚಾರಕೈಃ ॥ 36 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ವ್ಯಪಾಸ್ತಾನಹಿತಾನ್ಪ್ರತಿಯಾತಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವದಾ ।

ದುರ್ಬಲಾನನವಜ್ಞಾಯ ವರ್ತಸೇ ರಿಪುಸೂದನ ॥ 37 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಲೌಕಾಯತಿಕಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಸ್ತಾತ ಸೇವಸೇ ।

ಅನರ್ಥಕುಶಲಾ ಹ್ಯೇತೇ ಬಾಲಾಃ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿನಃ ॥ 38 ॥

ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಮುಖ್ಯೇಷು ವಿದ್ಯಮಾನೇಷು ದುರ್ಬುಧಾಃ ।

ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಿರರ್ಥಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತೇ ॥ 39 ॥

ವೀರೈರಧ್ಯುಷಿತಾಂ ಪೂರ್ವಮಸ್ಮಾಕಂ ತಾತ ಪೂರ್ವಕೈಃ ।

ಸತ್ಯನಾಮಾಂ ದೃಢ ದ್ವಾರಾಂ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಸಙ್ಕುಲಾಮ್ ॥ 40 ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವೈಶ್ಯೈ ಸ್ಸ್ವಕರ್ಮನಿರತೈಸ್ಸದಾ ।

ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯೈರ್ಮಹೋತ್ಸಾಹೈರ್ವೃತಾಮಾರ್ಯೈ ಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 41 ॥

ಪ್ರಾಸಾದೈರ್ವಿವಿಧಾಕಾರೈರ್ವೃತಾಂ ವೈದ್ಯಜನಾಕುಲಾಮ್ ।

ಕಚ್ಚಿತ್ಸುಮುದಿತಾಂ ಸ್ಫೀತಾಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪರಿರಕ್ಷಸಿ ॥ 42 ॥

ಕಚ್ಚಿಚ್ಚೈತ್ಯಶತೈರ್ಜುಷ್ಟ ಸ್ಸುನಿವಿಷ್ಟಜನಾಕುಲಃ ।

ದೇವಸ್ಥಾನೈಃ ಪ್ರಪಾಭಿಶ್ಚ ತಟಾಕೈಶ್ಚೋಪಶೋಭಿತಃ ॥ 43 ॥

ಪ್ರಹೃಷ್ಟನರನಾರೀಕಸ್ಸಮಾಜೋತ್ಸವಶೋಭಿತಃ ।

ಸುಕೃಷ್ಟಸೀಮಾ ಪಶುಮಾನ್ಹಿಂಸಾಭಿಃ ಪರಿವರ್ಜಿತಃ ॥ 44 ॥

ಅದೇವಮಾತೃಕೋ ರಮ್ಯ ಶ್ಶ್ವಾಪದೈಃ ಪರಿವರ್ಜಿತಃ ।

ಪರಿತ್ಯಕ್ತೋ ಭಯೈಸ್ಸರ್ವೈಃ ಖನಿಭಿಶ್ಚೋಪಶೋಭಿತಃ ॥ 45 ॥

ವಿವರ್ಜಿತೋ ನರೈಃ ಪಾಪೈರ್ಮಮ ಪೂರ್ವೈ ಸ್ಸುರಕ್ಷಿತಃ ।

ಕಚ್ಚಿಜ್ಜನಪದಸ್ಸ್ಫೀತಃ ಸುಖಂ ವಸತಿ ರಾಘವ ॥ 46 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ದಯಿತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಕೃಷಿಗೋರಕ್ಷಜೀವಿನಃ ।

ವಾರ್ತಾಯಾಂ ಸಂಶ್ರಿತಸ್ತಾತ ಲೋಕೋ ಹಿ ಸುಖಮೇಧತೇ ॥ 47 ॥

ತೇಷಾಂ ಗುಪ್ತಿಪರೀಹಾರೈಃ ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಭರಣಂ ಕೃತಮ್ ।

ರಕ್ಷ್ಯಾ ಹಿ ರಾಜ್ಞಾ ಧರ್ಮೇಣ ಸರ್ವೇ ವಿಷಯವಾಸಿನಃ ॥ 48 ॥

ಕಚ್ಚಿಸ್ತ್ರಿಯ ಸ್ಸಾನ್ತ್ವಯಸಿ ಕಚ್ಚಿತ್ತಾಶ್ಚ ಸುರಕ್ಷಿತಾಃ ।

ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಶ್ರದ್ಧಾಸ್ಯಾಸಾಂ ಕಚ್ಚಿದ್ಗುಹ್ಯಂ ನ ಭಾಷಸೇ ॥ 49 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ನಾಗವನಂ ಗುಪ್ತಂ ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಸನ್ತಿ ಧೇನುಕಾಃ ।

ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಗಣಿಕಾಶ್ವಾನಾಂ ಕುಞ್ಜರಾಣಾಂ ಚ ತೃಪ್ಯಸಿ ॥ 50 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ದರ್ಶಯಸೇ ನಿತ್ಯಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ವಿಭೂಷಿತಮ್ ।

ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ರಾಜಪುತ್ರ ಮಹಾಪಥೇ ॥ 51 ॥

ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಸರ್ವೇ ಕರ್ಮಾನ್ತಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾಸ್ತೇಽವಿಶಙ್ಕಯಾ ।

ಸರ್ವೇ ವಾ ಪುನರುತ್ಸೃಷ್ಟಾ ಮಧ್ಯಮೇವಾತ್ರ ಕಾರಣಮ್ ॥ 52 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ಸರ್ವಾಣಿ ದುರ್ಗಾಣಿ ಧನಧಾನ್ಯಾಯುಧೋದಕೈಃ ।

ಯನ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಪರಿಪೂರ್ಣಾನಿ ತಥಾ ಶಿಲ್ಪಿಧನುರ್ಧರೈಃ ॥ 53 ॥

ಆಯಸ್ತೇ ವಿಪುಲಃ ಕಚ್ಚಿತ್ಕಚ್ಚಿದಲ್ಪತರೋ ವ್ಯಯಃ ।

ಅಪಾತ್ರೇಷು ನ ತೇ ಕಚ್ಚಿತ್ಕೋಶೋ ಗಚ್ಛತಿ ರಾಘವ ॥ 54 ॥

ದೇವತಾರ್ಥೇ ಚ ಪಿತ್ರರ್ಥೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಭ್ಯಾಗತೇಷು ಚ ।

ಯೋಧೇಷು ಮಿತ್ರವರ್ಗೇಷು ಕಚ್ಚಿದ್ಗಚ್ಛತಿ ತೇ ವ್ಯಯಃ ॥ 55 ॥

ಕಚ್ಚಿದಾರ್ಯೋ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಕ್ಷಾರಿತ ಶ್ಚಾಪರಕರ್ಮಣಾ ।

ಅಪೃಷ್ಟ ಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಕುಶಲೈರ್ನ ಲೋಭಾದ್ವಧ್ಯತೇ ಶುಚಿಃ ॥ 56 ॥

ಗೃಹೀತಶ್ಚೈವ ಪೃಷ್ಟಶ್ಚ ಕಾಲೇ ದೃಷ್ಟಸ್ಸಕಾರಣಃ ।

ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಮುಚ್ಯತೇ ಚೋರೋ ಧನಲೋಭಾನ್ನರರ್ಷಭ ॥ 57 ॥

ವ್ಯಸನೇ ಕಚ್ಚಿದಾಢ್ಯಸ್ಯ ದುರ್ಗತಸ್ಯ ಚ ರಾಘವ ।

ಅರ್ಥಂ ವಿರಾಗಾಃ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತವಾಮಾತ್ಯಾ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ ॥ 58 ॥

ಯಾನಿ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಾನಾಂ ಪತನ್ತ್ಯಶ್ರೂಣಿ ರಾಘವ ।

ತಾನಿ ಪುತ್ರಾನ್ಪಶೂನ್ಘ್ನನ್ತಿ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮನುಶಾಸತಃ ॥ 59 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಬಾಲಾಂಶ್ಚ ವೈದ್ಯಾಮುಖ್ಯಾಂಶ್ಚ ರಾಘವ ।

ದಾನೇನ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ತ್ರಿಭಿರೇತೈರ್ಬುಭೂಷಸೇ ॥ 60 ॥

ಕಚ್ಚಿದ್ಗುರೂಂಶ್ಚ ವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ತಾಪಸಾನ್ ದೇವತಾತಿಥೀನ್ ।

ಚೈತ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನ್ಸಿಧ್ದಾರ್ಥಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚ ನಮಸ್ಯಸಿ ॥ 61 ॥

ಕಚ್ಚಿದರ್ಥೇನ ವಾ ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಧರ್ಮೇಣ ವಾ ಪುನಃ ।

ಉಭೌ ವಾ ಪ್ರೀತಿಲೋಭೇನ ಕಾಮೇನ ಚ ನ ಬಾಧಸೇ ॥ 62 ॥

ಕಚ್ಚಿದರ್ಥಂ ಚ ಧರ್ಮಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಜಯತಾಂ ವರ ।

ವಿಭಜ್ಯ ಕಾಲೇ ಕಾಲಜ್ಞ ಸರ್ವಾನ್ವರದ ಸೇವಸೇ ॥ 63 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಶ್ಶರ್ಮ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಕೋವಿದಾಃ ।

ಆಶಂಸನ್ತೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಪೌರಜಾನಪದೈಸ್ಸಹ ॥ 64 ॥

ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಮನೃತಂ ಕ್ರೋಧಂ ಪ್ರಮಾದಂ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರತಾಮ್ ।

ಅದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನವತಾಮಾಲಸ್ಯಂ ಪಞ್ಚವೃತ್ತಿತಾಮ್ ॥ 65 ॥

ಏಕಚಿನ್ತನಮರ್ಥಾನಾಮನರ್ಥಜ್ಞೈಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಣಮ್ ।

ನಿಶ್ಚಿತಾನಾಮನಾರಮ್ಭಂ ಮನ್ತ್ರಸ್ಯಾಪರಿರಕ್ಷಣಮ್ ॥ 66 ॥

ಮಙ್ಗಲಾದ್ಯಪ್ರಯೋಗಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಚ ಸರ್ವತಃ ।

ಕಚ್ಚಿತ್ವಂ ವರ್ಜಯಸ್ಯೇತಾನ್ರಾಜದೋಷಾಂಶ್ಚತುರ್ದಶ ॥ 67 ॥

ದಶಪಞ್ಚಚತುರ್ವರ್ಗಾನ್ಸಪ್ತವರ್ಗಂ ಚ ತತ್ತ್ವತಃ ।

ಅಷ್ಟವರ್ಗಂ ತ್ರಿವರ್ಗಂ ಚ ವಿದ್ಯಾಸ್ತಿಸ್ರಶ್ಚ ರಾಘವ ॥ 68 ॥

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಜಯಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯಂ ದೈವಮಾನುಷಮ್ ।

ಕೃತ್ಯಂ ವಿಂಶತಿವರ್ಗಂ ಚ ತಥಾ ಪ್ರಕೃತಿಮಣ್ಡಲಮ್ ॥ 69 ॥

ಯಾತ್ರಾದಣ್ಡವಿಧಾನಂ ಚ ದ್ವಿಯೋನೀ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ರಹೌ ।

ಕಚ್ಚಿದೇತಾನ್ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯಥಾವದನುಮನ್ಯಸೇ ॥ 70 ॥

ಮನ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ವಂ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರೇವ ವಾ ।

ಕಚ್ಚಿತ್ಸಮಸ್ತೈರ್ವ್ಯಸ್ತೈಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಂ ಮನ್ತ್ರಯಸೇ ಮಿಥಃ ॥ 71 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಸಫಲಾ ವೇದಾಃ ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಸಫಲಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ।

ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಸಫಲಾ ದಾರಾಃ ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಸಫಲಂ ಶ್ರುತಮ್ ॥ 72 ॥

ಕಚ್ಚಿದೇಷೈವ ತೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಯಥೋಕ್ತಾ ಮಮ ರಾಘವ ।

ಆಯುಷ್ಯಾ ಚ ಯಶಸ್ಯಾ ಚ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥ ಸಂಹಿತಾ ॥ 73 ॥

ಯಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ವರ್ತತೇ ತಾತೋ ಯಾಂ ಚ ನಃ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಾಃ ।

ತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ವರ್ತಸೇ ಕಚ್ಚಿದ್ಯಾಚ ಸತ್ಪಥಗಾ ಶುಭಾ ॥ 74 ॥

ಕಚ್ಚಿತ್ಸ್ವಾದು ಕೃತಂ ಭೋಜ್ಯಮೇಕೋ ನಾಶ್ನಾಸಿ ರಾಘವ ।

ಕಚ್ಚಿದಾಶಂಸಮಾನೇಭ್ಯೋ ಮಿತ್ರೇಭ್ಯ ಸ್ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛಸಿ ॥ 75 ॥

ರಾಜಾ ತು ಧರ್ಮೇಣ ಹಿ ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಮತಿರ್ದಣ್ಡಧರಃ ಪ್ರಜಾನಾಮ್ ।

ಅವಾಪ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಸುಧಾಂ ಯಥಾವದಿತಶ್ಚ್ಯುತ ಸ್ಸ್ವರ್ಗಮುಪೈತಿ ವಿದ್ವಾನ್ ॥ 76 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha śatatamassargaḥ |

jaṭilaṃ cīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi |

dadarśa rāmo durdarśaṃ yugānte bhāskaraṃyathā || 1 ||

kathañcidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam |

bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ parijagrāha bāhunā || 2 ||

āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghavaḥ |

aṅke bharatamāropya paryapṛcchatsamāhitaḥ || 3 ||

kva nu te'bhūtpitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgataḥ |

na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi || 4 ||

cirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam |

duṣpratīkamaraṇye'smin kiṃ tāta vanamāgataḥ || 5 ||

kacciddhārayate tāta rājā yattvamihā'gataḥ |

kaccinna dīna ssahasā rājā lokāntaraṃ gataḥ || 6 ||

kaccitsaumya na te rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam |

kaccicchuśrūṣase tāta pitaraṃ satyavikramam || 7 ||

kacciddhaśaratho rājā kuśalī satyasaṃṅgaraḥ |

rājasūyāśvamedhānāmāhartā dharmaniścayaḥ || 8 ||

sa kaccidbrāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyutiḥ |

ikṣvākūṇāmupādhyāyo yathāvattāta pūjyate || 9 ||

sā tāta kaccitkausalyā sumitrā ca prajāvatī |

sukhinī kaccidāryā ca devī nandati kaikayī || 10 ||

kaccidvinayasampannaḥ kulaputro bahuśrutaḥ |

anasūyuranudraṣṭā satkṛtaste purohitaḥ || 11 ||

kaccidagniṣu te yukto vidhijño matimānṛjuḥ |

hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā || 12 ||

kacciddevānpitrūn mātṛrgurūnpitṛsamānapi |

vṛddhāṃśca tāta vaidyāṃśca brāhmaṇāṃścābhimanyase || 13 ||

iṣvastravarasampannamarthaśāstra viśāradam |

sudhanvānamupādhyāyaṃ kaccittvaṃ tāta manyase || 14 ||

kaccidātmasamā śśūrā śśrutavanto jitendriyāḥ |

kulīnāśceṅgitajñāśca kṛtāste tāta mantriṇaḥ || 15 ||

mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava |

susaṃvṛto mantradharairamātyai śśāstrakovidaiḥ || 16 ||

kaccinnidrāvaśaṃ naiṣīḥ kaccit kāle'vabudhyase |

kacciccāpararātreṣu cintiyasyarthanaipuṇam || 17 ||

kaccinmantrayase naikaḥ kaccinna bahubhissaha |

kaccitte mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati || 18 ||

kaccidarthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam |

kṣipramārabhase kartuṃ na dīrghayasi rāghava || 19 ||

kaccittu sukṛtānyeva kṛtarūpāṇi vā punaḥ |

viduste sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ || 20 ||

kaccinnatarkairyuktyā vā ye cāpyaparikīrtitāḥ |

tvayā vā tavāmātyairbudhyate tāta mantritam || 21 ||

kaccitsahasrānmūrkhāṇāmekamicchasi paṇḍitam |

paṇḍito hyarthakṛcchreṣu kuryānniśreyasaṃ mahat || 22 ||

sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yudyupāste mahīpatiḥ |

athavāpyayutānyeva nāsti teṣu sahāyatā || 23 ||

eko'pyamātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇaḥ |

rājānaṃ rājaputraṃ vā prāpayenmahatīṃ śriyam || 24 ||

kaccinmukhyā mahātsveva madhyameṣu ca madhyamāḥ |

jaghanyāśca jaghanyeṣu bhṛtyāḥ karmasu yojitāḥ || 25 ||

amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñchucīn |

śreṣṭhāñchreṣṭheṣukaccitvaṃ niyojayasi karmasu || 26 ||

kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvejitaprajam |

rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇaḥ kaikayīsuta || 27 ||

kaccittvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā |

ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striyaḥ || 28 ||

upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇe ratam |

śūramaiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa hanyate || 29 ||

kacciddhṛṣṭaśca śūraśca matimān dhṛtimān śuciḥ |

kulīnaścānuraktaśca dakṣassenāpatiḥ kṛtaḥ || 30 ||

balavantaśca kaccitte mukhyā yudhdaviśāradāḥ |

dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtyamānitāḥ || 31 ||

kaccidbalasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam |

samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase || 32 ||

kālātikramaṇāccaiva bhaktavetanayorbhṛtāḥ |

bhartuḥ kupyanti duṣyanti so'nartha ssumahān smṛtaḥ || 33 ||

kaccitsarve'nuraktāstvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ |

kaccitprāṇāṃ stavārtheṣu santyajanti samāhitāḥ || 34 ||

kaccijjānapado vidvāndakṣiṇaḥ pratibhānavān |

yathoktavādī dūtaste kṛto bharata paṇḍitaḥ || 35 ||

kaccidaṣṭādaśānyeṣu svapakṣe daśa pañca ca |

tribhistribhiravijñātairvetsi tīrthāni cārakaiḥ || 36 ||

kaccidvyapāstānahitānpratiyātāṃśca sarvadā |

durbalānanavajñāya vartase ripusūdana || 37 ||

kaccinna laukāyatikānbrāhmaṇāṃstāta sevase |

anarthakuśalā hyete bālāḥ paṇḍitamāninaḥ || 38 ||

dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhāḥ |

buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te || 39 ||

vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ |

satyanāmāṃ dṛḍha dvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām || 40 ||

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyai ssvakarmanirataissadā |

jitendriyairmahotsāhairvṛtāmāryai ssahasraśaḥ || 41 ||

prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām |

kaccitsumuditāṃ sphītāmayodhyāṃ parirakṣasi || 42 ||

kacciccaityaśatairjuṣṭa ssuniviṣṭajanākulaḥ |

devasthānaiḥ prapābhiśca taṭākaiścopaśobhitaḥ || 43 ||

prahṛṣṭanaranārīkassamājotsavaśobhitaḥ |

sukṛṣṭasīmā paśumānhiṃsābhiḥ parivarjitaḥ || 44 ||

adevamātṛko ramya śśvāpadaiḥ parivarjitaḥ |

parityakto bhayaissarvaiḥ khanibhiścopaśobhitaḥ || 45 ||

vivarjito naraiḥ pāpairmama pūrvai ssurakṣitaḥ |

kaccijjanapadassphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava || 46 ||

kaccitte dayitāssarve kṛṣigorakṣajīvinaḥ |

vārtāyāṃ saṃśritastāta loko hi sukhamedhate || 47 ||

teṣāṃ guptiparīhāraiḥ kaccitte bharaṇaṃ kṛtam |

rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsinaḥ || 48 ||

kaccistriya ssāntvayasi kaccittāśca surakṣitāḥ |

kaccinna śraddhāsyāsāṃ kaccidguhyaṃ na bhāṣase || 49 ||

kaccinnāgavanaṃ guptaṃ kaccitte santi dhenukāḥ |

kaccinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi || 50 ||

kacciddarśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam |

utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputra mahāpathe || 51 ||

kaccinna sarve karmāntāḥ pratyakṣāste'viśaṅkayā |

sarve vā punarutsṛṣṭā madhyamevātra kāraṇam || 52 ||

kaccitsarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakaiḥ |

yantraiśca paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ || 53 ||

āyaste vipulaḥ kaccitkaccidalpataro vyayaḥ |

apātreṣu na te kaccitkośo gacchati rāghava || 54 ||

devatārthe ca pitrarthebrāhmaṇābhyāgateṣu ca |

yodheṣu mitravargeṣu kaccidgacchati te vyayaḥ || 55 ||

kaccidāryo viśuddhātmā kṣārita ścāparakarmaṇā |

apṛṣṭa śśāstrakuśalairna lobhādvadhyate śuciḥ || 56 ||

gṛhītaścaiva pṛṣṭaśca kāle dṛṣṭassakāraṇaḥ |

kaccinna mucyate coro dhanalobhānnararṣabha || 57 ||

vyasane kaccidāḍhyasya durgatasya ca rāghava |

arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ || 58 ||

yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rāghava |

tāni putrānpaśūnghnanti prītyarthamanuśāsataḥ || 59 ||

kaccidvṛddhāṃśca bālāṃśca vaidyāmukhyāṃśca rāghava |

dānena manasā vācā tribhiretairbubhūṣase || 60 ||

kaccidgurūṃśca vṛddhāṃśca tāpasān devatātithīn |

caityāṃśca sarvānsidhdārthānbrāhmaṇāṃśca namasyasi || 61 ||

kaccidarthena vā dharmamarthaṃ dharmeṇa vā punaḥ |

ubhau vā prītilobhena kāmena ca na bādhase || 62 ||

kaccidarthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara |

vibhajya kāle kālajña sarvānvarada sevase || 63 ||

kaccitte brāhmaṇā śśarma sarvaśāstrārthakovidāḥ |

āśaṃsante mahāprājña paurajānapadaissaha || 64 ||

nāstikyamanṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām |

adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañcavṛttitām || 65 ||

ekacintanamarthānāmanarthajñaiśca mantraṇam |

niścitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam || 66 ||

maṅgalādyaprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvataḥ |

kaccitvaṃ varjayasyetānrājadoṣāṃścaturdaśa || 67 ||

daśapañcacaturvargānsaptavargaṃ ca tattvataḥ |

aṣṭavargaṃ trivargaṃ ca vidyāstisraśca rāghava || 68 ||

indriyāṇāṃ jayaṃ buddhyā ṣāḍguṇyaṃ daivamānuṣam |

kṛtyaṃ viṃśativargaṃ ca tathā prakṛtimaṇḍalam || 69 ||

yātrādaṇḍavidhānaṃ ca dviyonī sandhivigrahau |

kaccidetānmahāprājña yathāvadanumanyase || 70 ||

mantribhistvaṃ yathoddiṣṭaiścaturbhistribhireva vā |

kaccitsamastairvyastaiśca mantraṃ mantrayase mithaḥ || 71 ||

kaccitte saphalā vedāḥ kaccitte saphalāḥ kriyāḥ |

kaccitte saphalā dārāḥ kaccitte saphalaṃ śrutam || 72 ||

kaccideṣaiva te buddhiryathoktā mama rāghava |

āyuṣyā ca yaśasyā ca dharmakāmārtha saṃhitā || 73 ||

yāṃ vṛttiṃ vartate tāto yāṃ ca naḥ prapitāmahāḥ |

tāṃ vṛttiṃ vartase kaccidyāca satpathagā śubhā || 74 ||

kaccitsvādu kṛtaṃ bhojyameko nāśnāsi rāghava |

kaccidāśaṃsamānebhyo mitrebhya ssamprayacchasi || 75 ||

rājā tu dharmeṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadharaḥ prajānām |

avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaścyuta ssvargamupaiti vidvān || 76 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe śatatamassargaḥ ||