Uddhavagita - Saptamo'dhyayah

ॐ

ಉದ್ಧವಗೀತಾ - ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Gita Vyasa Kannada

ಅಥ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।

ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಉವಾಚ ।

ಯತ್ ಆತ್ಥ ಮಾಂ ಮಹಾಭಾಗ ತತ್ ಚಿಕೀರ್ಷಿತಂ ಏವ ಮೇ ।

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭವಃ ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸ್ವರ್ವಾಸಂ ಮೇ ಅಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ ॥ 1॥

ಮಯಾ ನಿಷ್ಪಾದಿತಂ ಹಿ ಅತ್ರ ದೇವಕಾರ್ಯಂ ಅಶೇಷತಃ ।

ಯದರ್ಥಂ ಅವತೀರ್ಣಃ ಅಹಂ ಅಂಶೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾರ್ಥಿತಃ ॥ 2॥

ಕುಲಂ ವೈ ಶಾಪನಿರ್ದಗ್ಧಂ ನಙ್ಕ್ಷ್ಯತಿ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಿಗ್ರಹಾತ್ ।

ಸಮುದ್ರಃ ಸಪ್ತಮೇ ಅಹ್ನ್ಹ್ಯೇತಾಂ ಪುರೀಂ ಚ ಪ್ಲಾವಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 3॥

ಯಃ ಹಿ ಏವ ಅಯಂ ಮಯಾ ತ್ಯಕ್ತಃ ಲೋಕಃ ಅಯಂ ನಷ್ಟಮಙ್ಗಲಃ ।

ಭವಿಷ್ಯತಿ ಅಚಿರಾತ್ ಸಾಧೋ ಕಲಿನಾಽಪಿ ನಿರಾಕೃತಃ ॥ 4॥

ನ ವಸ್ತವ್ಯಂ ತ್ವಯಾ ಏವ ಇಹ ಮಯಾ ತ್ಯಕ್ತೇ ಮಹೀತಲೇ ।

ಜನಃ ಅಧರ್ಮರುಚಿಃ ಭದ್ರಃ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಕಲೌ ಯುಗೇ ॥ 5॥

ತ್ವಂ ತು ಸರ್ವಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸ್ನೇಹಂ ಸ್ವಜನಬನ್ಧುಷು ।

ಮಯಿ ಆವೇಶ್ಯ ಮನಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಮದೃಕ್ ವಿಚರಸ್ವ ಗಾಮ್ ॥ 6॥

ಯತ್ ಇದಂ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಾಂ ಶ್ರವಣಾದಿಭಿಃ ।

ನಶ್ವರಂ ಗೃಹ್ಯಮಾಣಂ ಚ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಯಾಮನೋಮಯಮ್ ॥ 7॥

ಪುಂಸಃ ಅಯುಕ್ತಸ್ಯ ನಾನಾರ್ಥಃ ಭ್ರಮಃ ಸಃ ಗುಣದೋಷಭಾಕ್ ।

ಕರ್ಮಾಕರ್ಮವಿಕರ್ಮ ಇತಿ ಗುಣದೋಷಧಿಯಃ ಭಿದಾ ॥ 8॥

ತಸ್ಮಾತ್ ಯುಕ್ತೈನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಃ ಯುಕ್ತಚಿತ್ತಃ ಇದಂ ಜಗತ್ ।

ಆತ್ಮನಿ ಈಕ್ಷಸ್ವ ವಿತತಂ ಆತ್ಮಾನಂ ಮಯಿ ಅಧೀಶ್ವರೇ ॥ 9॥

ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಸಂಯುಕ್ತಃ ಆತ್ಮಭೂತಃ ಶರೀರಿಣಾಮ್ ।

ಆತ್ಮಾನುಭವತುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ನ ಅನ್ತರಾಯೈಃ ವಿಹನ್ಯಸೇ ॥ 10॥

ದೋಷಬುದ್ಧ್ಯಾ ಉಭಯಾತೀತಃ ನಿಷೇಧಾತ್ ನ ನಿವರ್ತತೇ ।

ಗುಣಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ವಿಹಿತಂ ನ ಕರೋತಿ ಯಥಾ ಅರ್ಭಕಃ ॥ 11॥

ಸರ್ವಭೂತಸುಹೃತ್ ಶಾನ್ತಃ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನನಿಶ್ಚಯಃ ।

ಪಶ್ಯನ್ ಮದಾತ್ಮಕಂ ವಿಶ್ವಂ ನ ವಿಪದ್ಯೇತ ವೈ ಪುನಃ ॥ 12॥

ಶ್ರೀ ಶುಕಃ ಉವಾಚ ।

ಇತಿ ಆದಿಷ್ಟಃ ಭಗವತಾ ಮಹಾಭಾಗವತಃ ನೃಪ ।

ಉದ್ಧವಃ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಆಹ ತತ್ತ್ವಜಿಜ್ಞಾಸುಃ ಅಚ್ಯುತಮ್ ॥ 13॥

ಉದ್ಧವಃ ಉವಾಚ ।

ಯೋಗೇಶ ಯೋಗವಿನ್ನ್ಯಾಸ ಯೋಗಾತ್ಮ ಯೋಗಸಮ್ಭವ ।

ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾಯ ಮೇ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ತ್ಯಾಗಃ ಸನ್ನ್ಯಾಸಲಕ್ಷಣಃ ॥ 14॥

ತ್ಯಾಗಃ ಅಯಂ ದುಷ್ಕರಃ ಭೂಮನ್ ಕಾಮಾನಾಂ ವಿಷಯಾತ್ಮಭಿಃ ।

ಸುತರಾಂ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಾತ್ಮನ್ ನ ಅಭಕ್ತೈಃ ಇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ॥ 15॥

ಸಃ ಅಹಂ ಮಮ ಅಹಂ ಇತಿ ಮೂಢಮತಿಃ ವಿಗಾಢಃ

ತ್ವತ್ ಮಾಯಯಾ ವಿರಚಿತ ಆತ್ಮನಿ ಸಾನುಬನ್ಧೇ ।

ತತ್ ತು ಅಞ್ಜಸಾ ನಿಗದಿತಂ ಭವತಾ ಯಥಾ ಅಹಮ್

ಸಂಸಾಧಯಾಮಿ ಭಗವನ್ ಅನುಶಾಧಿ ಭೃತ್ಯಮ್ ॥ 16॥

ಸತ್ಯಸ್ಯ ತೇ ಸ್ವದೃಶಃ ಆತ್ಮನಃ ಆತ್ಮನಃ ಅನ್ಯಮ್

ವಕ್ತಾರಂ ಈಶ ವಿಬುಧೇಷು ಅಪಿ ನ ಅನುಚಕ್ಷೇ ।

ಸರ್ವೇ ವಿಮೋಹಿತಧಿಯಃ ತವ ಮಾಯಯಾ ಇಮೇ

ಬ್ರಹ್ಮಾದಯಃ ತನುಭೃತಃ ಬಹಿಃ ಅರ್ಥಭಾವಃ ॥ 17॥

ತಸ್ಮಾತ್ ಭವನ್ತಂ ಅನವದ್ಯಂ ಅನನ್ತಪಾರಮ್

ಸರ್ವಜ್ಞಂ ಈಶ್ವರಂ ಅಕುಣ್ಠವಿಕುಣ್ಠಧಿಷ್ಣಿ ಅಯಮ್ ।

ನಿರ್ವಿಣ್ಣಧೀಃ ಅಹಂ ಉ ಹ ವೃಜನಾಭಿತಪ್ತಃ

ನಾರಾಯಣಂ ನರಸಖಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 18॥

ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಉವಾಚ ।

ಪ್ರಾಯೇಣ ಮನುಜಾ ಲೋಕೇ ಲೋಕತತ್ತ್ವವಿಚಕ್ಷಣಾಃ ।

ಸಮುದ್ಧರನ್ತಿ ಹಿ ಆತ್ಮಾನಂ ಆತ್ಮನಾ ಏವ ಅಶುಭಾಶಯಾತ್ ॥ 19॥

ಆತ್ಮನಃ ಗುರುಃ ಆತ್ಮಾ ಏವ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ।

ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ಶ್ರೇಯಃ ಅಸೌ ಅನುವಿನ್ದತೇ ॥ 20॥

ಪುರುಷತ್ವೇ ಚ ಮಾಂ ಧೀರಾಃ ಸಾಙ್ಖ್ಯಯೋಗವಿಶಾರದಾಃ ।

ಆವಿಸ್ತರಾಂ ಪ್ರಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸರ್ವಶಕ್ತಿ ಉಪಬೃಂಹಿತಮ್ ॥ 21॥

ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಚತುಷ್ಪಾದಃ ಬಹುಪಾದಃ ತಥಾ ಅಪದಃ ।

ಬಹ್ವ್ಯಃ ಸನ್ತಿ ಪುರಃ ಸೃಷ್ಟಾಃ ತಾಸಾಂ ಮೇ ಪೌರುಷೀ ಪ್ರಿಯಾ ॥ 22॥

ಅತ್ರ ಮಾಂ ಮಾರ್ಗಯನ್ತ್ಯದ್ಧಾಃ ಯುಕ್ತಾಃ ಹೇತುಭಿಃ ಈಶ್ವರಮ್ ।

ಗೃಹ್ಯಮಾಣೈಃ ಗುಣೈಃ ಲಿಙ್ಗೈಃ ಅಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಅನುಮಾನತಃ ॥ 23॥

ಅತ್ರ ಅಪಿ ಉದಾಹರನ್ತಿ ಇಮಂ ಇತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಮ್ ।

ಅವಧೂತಸ್ಯ ಸಂವಾದಂ ಯದೋಃ ಅಮಿತತೇಜಸಃ ॥ 24॥

(ಅಥ ಅವಧೂತಗೀತಮ್ ।)

ಅವಧೂತಂ ದ್ವಿಜಂ ಕಞ್ಚಿತ್ ಚರನ್ತಂ ಅಕುತೋಭಯಮ್ ।

ಕವಿಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ತರುಣಂ ಯದುಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಧರ್ಮವಿತ್ ॥ 25॥

ಯದುಃ ಉವಾಚ ।

ಕುತಃ ಬುದ್ಧಿಃ ಇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಅಕರ್ತುಃ ಸುವಿಶಾರದಾ ।

ಯಾಂ ಆಸಾದ್ಯ ಭವಾನ್ ಲೋಕಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಚರತಿ ಬಾಲವತ್ ॥ 26॥

ಪ್ರಾಯಃ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮೇಷು ವಿವಿತ್ಸಾಯಾಂ ಚ ಮಾನವಾಃ ।

ಹೇತುನಾ ಏವ ಸಮೀಹನ್ತೇ ಆಯುಷಃ ಯಶಸಃ ಶ್ರಿಯಃ ॥ 27॥

ತ್ವಂ ತು ಕಲ್ಪಃ ಕವಿಃ ದಕ್ಷಃ ಸುಭಗಃ ಅಮೃತಭಾಷಣಃ ।

ನ ಕರ್ತಾ ನೇಹಸೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಜಡೌನ್ಮತ್ತಪಿಶಾಚವತ್ ॥ 28॥

ಜನೇಷು ದಹ್ಯಮಾನೇಷು ಕಾಮಲೋಭದವಾಗ್ನಿನಾ ।

ನ ತಪ್ಯಸೇ ಅಗ್ನಿನಾ ಮುಕ್ತಃ ಗಙ್ಗಾಮ್ಭಸ್ಥಃ ಇವ ದ್ವಿಪಃ ॥ 29॥

ತ್ವಂ ಹಿ ನಃ ಪೃಚ್ಛತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಆತ್ಮನಿ ಆನನ್ದಕಾರಣಮ್ ।

ಬ್ರೂಹಿ ಸ್ಪರ್ಶವಿಹೀನಸ್ಯ ಭವತಃ ಕೇವಲ ಆತ್ಮನಃ ॥ 30॥

ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಉವಾಚ ।

ಯದುನಾ ಏವಂ ಮಹಾಭಾಗಃ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇನ ಸುಮೇಧಸಾ ।

ಪೃಷ್ಟಃ ಸಭಾಜಿತಃ ಪ್ರಾಹ ಪ್ರಶ್ರಯ ಅವನತಂ ದ್ವಿಜಃ ॥ 31॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಉವಾಚ ।

ಸನ್ತಿ ಮೇ ಗುರವಃ ರಾಜನ್ ಬಹವಃ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಉಪಾಶ್ರಿತಾಃ ।

ಯತಃ ಬುದ್ಧಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಮುಕ್ತಃ ಅಟಾಮಿ ಇಹ ತಾನ್ ಶ್ರುಣು ॥ 32॥

ಪೃಥಿವೀ ವಾಯುಃ ಆಕಾಶಂ ಆಪಃ ಅಗ್ನಿಃ ಚನ್ದ್ರಮಾ ರವಿಃ ।

ಕಪೋತಃ ಅಜಗರಃ ಸಿನ್ಧುಃ ಪತಙ್ಗಃ ಮಧುಕೃದ್ ಗಜಃ ॥ 33॥

ಮಧುಹಾ ಹರಿಣಃ ಮೀನಃ ಪಿಙ್ಗಲಾ ಕುರರಃ ಅರ್ಭಕಃ ।

ಕುಮಾರೀ ಶರಕೃತ್ ಸರ್ಪಃ ಊರ್ಣನಾಭಿಃ ಸುಪೇಶಕೃತ್ ॥ 34॥

ಏತೇ ಮೇ ಗುರವಃ ರಾಜನ್ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಆಶ್ರಿತಾಃ ।

ಶಿಕ್ಷಾ ವೃತ್ತಿಭಿಃ ಏತೇಷಾಂ ಅನ್ವಶಿಕ್ಷಂ ಇಹ ಆತ್ಮನಃ ॥ 35॥

ಯತಃ ಯತ್ ಅನುಶಿಕ್ಷಾಮಿ ಯಥಾ ವಾ ನಾಹುಷಾತ್ಮಜ ।

ತತ್ ತಥಾ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ನಿಬೋಧ ಕಥಯಾಮಿ ತೇ ॥ 36॥

ಭೂತೈಃ ಆಕ್ರಮಾಣಃ ಅಪಿ ಧೀರಃ ದೈವವಶಾನುಗೈಃ ।

ತತ್ ವಿದ್ವಾನ್ ನ ಚಲೇತ್ ಮಾರ್ಗಾತ್ ಅನ್ವಶಿಕ್ಷಂ ಕ್ಷಿತೇಃ ವ್ರತಮ್ ॥ 37॥

ಶಶ್ವತ್ ಪರಾರ್ಥಸರ್ವೇಹಃ ಪರಾರ್ಥ ಏಕಾನ್ತಸಮ್ಭವಃ ।

ಸಾಧುಃ ಶಿಕ್ಷೇತ ಭೂಭೃತ್ತಃ ನಗಶಿಷ್ಯಃ ಪರಾತ್ಮತಾಮ್ ॥

38॥

ಪ್ರಾಣವೃತ್ತ್ಯಾ ಏವ ಸನ್ತುಷ್ಯೇತ್ ಮುನಿಃ ನ ಏವ ಇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಿಯೈಃ ।

ಜ್ಞಾನಂ ಯಥಾ ನ ನಶ್ಯೇತ ನ ಅವಕೀರ್ಯೇತ ವಾಙ್ಮನಃ ॥ 39॥

ವಿಷಯೇಷು ಆವಿಶನ್ ಯೋಗೀ ನಾನಾಧರ್ಮೇಷು ಸರ್ವತಃ ।

ಗುಣದೋಷವ್ಯಪೇತ ಆತ್ಮಾ ನ ವಿಷಜ್ಜೇತ ವಾಯುವತ್ ॥ 40॥

ಪಾರ್ಥಿವೇಷು ಇಹ ದೇಹೇಷು ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ತತ್ ಗುಣಾಶ್ರಯಃ ।

ಗುಣೈಃ ನ ಯುಜ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಗನ್ಧೈಃ ವಾಯುಃ ಇವ ಆತ್ಮದೃಕ್ ॥ 41॥

ಅನ್ತಃ ಹಿತಃ ಚ ಸ್ಥಿರಜಙ್ಗಮೇಷು

ಬ್ರಹ್ಮ ಆತ್ಮಭಾವೇನ ಸಮನ್ವಯೇನ ।

ವ್ಯಾಪ್ತ್ಯ ಅವಚ್ಛೇದಂ ಅಸಙ್ಗಂ ಆತ್ಮನಃ

ಮುನಿಃ ನಭಃ ತ್ವಂ ವಿತತಸ್ಯ ಭಾವಯೇತ್ ॥ 42॥

ತೇಜಃ ಅಬನ್ನಮಯೈಃ ಭಾವೈಃ ಮೇಘ ಆದ್ಯೈಃ ವಾಯುನಾ ಈರಿತೈಃ ।

ನ ಸ್ಪೃಶ್ಯತೇ ನಭಃ ತದ್ವತ್ ಕಾಲಸೃಷ್ಟೈಃ ಗುಣೈಃ ಪುಮಾನ್ ॥

43॥

ಸ್ವಚ್ಛಃ ಪ್ರಕೃತಿತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಮಾಧುರ್ಯಃ ತೀರ್ಥಭೂಃ ನೃಣಾಮ್ ।

ಮುನಿಃ ಪುನಾತಿ ಅಪಾಂ ಮಿತ್ರಂ ಈಕ್ಷ ಉಪಸ್ಪರ್ಶಕೀರ್ತನೈಃ ॥ 44॥

ತೇಜಸ್ವೀ ತಪಸಾ ದೀಪ್ತಃ ದುರ್ಧರ್ಷೌದರಭಾಜನಃ ।

ಸರ್ವಭಕ್ಷಃ ಅಪಿ ಯುಕ್ತ ಆತ್ಮಾ ನ ಆದತ್ತೇ ಮಲಂ ಅಗ್ನಿವತ್ ॥ 45॥

ಕ್ವಚಿತ್ ಶನ್ನಃ ಕ್ವಚಿತ್ ಸ್ಪಷ್ಟಃ ಉಪಾಸ್ಯಃ ಶ್ರೇಯಃ ಇಚ್ಛತಾಮ್ ।

ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸರ್ವತ್ರ ದಾತೄಣಾಂ ದಹನ್ ಪ್ರಾಕ್ ಉತ್ತರ ಅಶುಭಮ್ ॥

46॥

ಸ್ವಮಾಯಯಾ ಸೃಷ್ಟಂ ಇದಂ ಸತ್ ಅಸತ್ ಲಕ್ಷಣಂ ವಿಭುಃ ।

ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಈಯತೇ ತತ್ ತತ್ ಸ್ವರೂಪಃ ಅಗ್ನಿಃ ಇವ ಏಧಸಿ ॥ 47॥

ವಿಸರ್ಗಾದ್ಯಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನ್ತಾಃ ಭಾವಾಃ ದೇಹಸ್ಯ ನ ಆತ್ಮನಃ ।

ಕಲಾನಾಂ ಇವ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಕಾಲೇನ ಅವ್ಯಕ್ತವರ್ತ್ಮನಾ ॥ 48॥

ಕಾಲೇನ ಹಿ ಓಘವೇಗೇನ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಭವ ಅಪಿ ಅಯೌ ।

ನಿತ್ಯೌ ಅಪಿ ನ ದೃಶ್ಯೇತೇ ಆತ್ಮನಃ ಅಗ್ನೇಃ ಯಥಾ ಅರ್ಚಿಷಾಮ್ ॥ 49॥

ಗುಣೈಃ ಗುಣಾನ್ ಉಪಾದತ್ತೇ ಯಥಾಕಾಲಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ।

ನ ತೇಷು ಯುಜ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಗೋಭಿಃ ಗಾಃ ಇವ ಗೋಪತಿಃ ॥ 50॥

ಬುಧ್ಯತೇ ಸ್ವೇನ ಭೇದೇನ ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ಥಃ ಇವ ತತ್ ಗತಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಸ್ಥೂಲಮತಿಭಿಃ ಆತ್ಮಾ ಚ ಅವಸ್ಥಿತಃ ಅರ್ಕವತ್ ॥ 51॥

ನ ಅತಿಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ ವಾ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ವ ಅಪಿ ಕೇನಚಿತ್ ।

ಕುರ್ವನ್ ವಿನ್ದೇತ ಸನ್ತಾಪಂ ಕಪೋತಃ ಇವ ದೀನಧೀಃ ॥ 52॥

ಕಪೋತಃ ಕಶ್ಚನ ಅರಣ್ಯೇ ಕೃತನೀಡಃ ವನಸ್ಪತೌ ।

ಕಪೋತ್ಯಾ ಭಾರ್ಯಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಉವಾಸ ಕತಿಚಿತ್ ಸಮಾಃ ॥ 53॥

ಕಪೋತೌ ಸ್ನೇಹಗುಣಿತಹೃದಯೌ ಗೃಹಧರ್ಮಿಣೌ ।

ದೃಷ್ಟಿಂ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಙ್ಗಂ ಅಙ್ಗೇನ ಬುದ್ಧಿಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬಬನ್ಧತುಃ ॥

54॥

ಶಯ್ಯಾಸನಾಟನಸ್ಥಾನವಾರ್ತಾಕ್ರೀಡಾಶನಾದಿಕಮ್ ।

ಮಿಥುನೀಭೂಯ ವಿಸ್ರಬ್ಧೌ ಚೇರತುಃ ವನರಾಜಿಷು ॥ 55॥

ಯಂ ಯಂ ವಾಞ್ಛತಿ ಸಾ ರಾಜನ್ ತರ್ಪಯನ್ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಿತಾ ।

ತಂ ತಂ ಸಮನಯತ್ ಕಾಮಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಅಪಿ ಅಜಿತೈನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 56॥

ಕಪೋತೀ ಪ್ರಥಮಂ ಗರ್ಭಂ ಗೃಹ್ಣತಿ ಕಾಲಃ ಆಗತೇ ।

ಅಣ್ಡಾನಿ ಸುಷುವೇ ನೀಡೇ ಸ್ವಪತ್ಯುಃ ಸನ್ನಿಧೌ ಸತೀ ॥ 57॥

ತೇಷೂ ಕಾಲೇ ವ್ಯಜಾಯನ್ತ ರಚಿತಾವಯವಾ ಹರೇಃ ।

ಶಕ್ತಿಭಿಃ ದುರ್ವಿಭಾವ್ಯಾಭಿಃ ಕೋಮಲಾಙ್ಗತನೂರುಹಾಃ ॥ 58॥

ಪ್ರಜಾಃ ಪುಪುಷತುಃ ಪ್ರೀತೌ ದಮ್ಪತೀ ಪುತ್ರವತ್ಸಲೌ ।

ಶ‍ಋಣ್ವನ್ತೌ ಕೂಜಿತಂ ತಾಸಾಂ ನಿರ್ವೃತೌ ಕಲಭಾಷಿತೈಃ ॥ 59॥

ತಾಸಾಂ ಪತತ್ರೈಃ ಸುಸ್ಪರ್ಶೈಃ ಕೂಜಿತೈಃ ಮುಗ್ಧಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ।

ಪ್ರತ್ಯುದ್ಗಮೈಃ ಅದೀನಾನಾಂ ಪಿತರೌ ಮುದಂ ಆಪತುಃ ॥ 60॥

ಸ್ನೇಹಾನುಬದ್ಧಹೃದಯೌ ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ವಿಷ್ಣುಮಾಯಯಾ ।

ವಿಮೋಹಿತೌ ದೀನಧಿಯೌ ಶಿಶೂನ್ ಪುಪುಷತುಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 61॥

ಏಕದಾ ಜಗ್ಮತುಃ ತಾಸಾಂ ಅನ್ನಾರ್ಥಂ ತೌ ಕುಟುಮ್ಬಿನೌ ।

ಪರಿತಃ ಕಾನನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಅರ್ಥಿನೌ ಚೇರತುಃ ಚಿರಮ್ ॥ 62॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾನ್ ಲುಬ್ಧಕಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಯದೃಚ್ಛ ಅತಃ ವನೇಚರಃ ।

ಜಗೃಹೇ ಜಾಲಂ ಆತತ್ಯ ಚರತಃ ಸ್ವಾಲಯಾನ್ತಿಕೇ ॥ 63॥

ಕಪೋತಃ ಚ ಕಪೋತೀ ಚ ಪ್ರಜಾಪೋಷೇ ಸದಾ ಉತ್ಸುಕೌ ।

ಗತೌ ಪೋಷಣಂ ಆದಾಯ ಸ್ವನೀಡಂ ಉಪಜಗ್ಮತುಃ ॥ 64॥

ಕಪೋತೀ ಸ್ವಾತ್ಮಜಾನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಬಾಲಕಾನ್ ಜಾಲಸಂವೃತಾನ್ ।

ತಾನ್ ಅಭ್ಯಧಾವತ್ ಕ್ರೋಶನ್ತೀ ಕ್ರೋಶತಃ ಭೃಶದುಃಖಿತಾ ॥ 65॥

ಸಾ ಅಸಕೃತ್ ಸ್ನೇಹಗುಣಿತಾ ದೀನಚಿತ್ತಾ ಅಜಮಾಯಯಾ ।

ಸ್ವಯಂ ಚ ಅಬಧ್ಯತ ಶಿಚಾ ಬದ್ಧಾನ್ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಅಪಸ್ಮೃತಿಃ ॥ 66॥

ಕಪೋತಃ ಚ ಆತ್ಮಜಾನ್ ಬದ್ಧಾನ್ ಆತ್ಮನಃ ಅಪಿ ಅಧಿಕಾನ್ ಪ್ರಿಯಾನ್ ।

ಭಾರ್ಯಾಂ ಚ ಆತ್ಮಸಮಾಂ ದೀನಃ ವಿಲಲಾಪ ಅತಿದುಃಖಿತಃ ॥ 67॥

ಅಹೋ ಮೇ ಪಶ್ಯತ ಅಪಾಯಂ ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯಸ್ಯ ದುರ್ಮತೇಃ ।

ಅತೃಪ್ತಸ್ಯ ಅಕೃತಾರ್ಥಸ್ಯ ಗೃಹಃ ತ್ರೈವರ್ಗಿಕಃ ಹತಃ ॥ 68॥

ಅನುರೂಪಾ ಅನುಕೂಲಾ ಚ ಯಸ್ಯ ಮೇ ಪತಿದೇವತಾ ।

ಶೂನ್ಯೇ ಗೃಹೇ ಮಾಂ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಪುತ್ರೈಃ ಸ್ವರ್ಯಾತಿ ಸಾಧುಭಿಃ ॥ 69॥

ಸಃ ಅಹಂ ಶೂನ್ಯೇ ಗೃಹೇ ದೀನಃ ಮೃತದಾರಃ ಮೃತಪ್ರಜಃ ।

ಜಿಜೀವಿಷೇ ಕಿಮರ್ಥಂ ವಾ ವಿಧುರಃ ದುಃಖಜೀವಿತಃ ॥ 70॥

ತಾನ್ ತಥಾ ಏವ ಆವೃತಾನ್ ಶಿಗ್ಭಿಃ ಮೃತ್ಯುಗ್ರಸ್ತಾನ್ ವಿಚೇಷ್ಟತಃ ।

ಸ್ವಯಂ ಚ ಕೃಪಣಃ ಶಿಕ್ಷು ಪಶ್ಯನ್ ಅಪಿ ಅಬುಧಃ ಅಪತತ್ ॥ 71॥

ತಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಲುಬ್ಧಕಃ ಕ್ರೂರಃ ಕಪೋತಂ ಗೃಹಮೇಧಿನಮ್ ।

ಕಪೋತಕಾನ್ ಕಪೋತೀಂ ಚ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಪ್ರಯಯೌ ಗೃಹಮ್ ॥ 72॥

ಏವಂ ಕುಟುಮ್ಬೀ ಅಶಾನ್ತ ಆತ್ಮಾ ದ್ವನ್ದ್ವ ಆರಾಮಃ ಪತತ್ ತ್ರಿವತ್ ।

ಪುಷ್ಣನ್ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಕೃಪಣಃ ಸಾನುಬನ್ಧಃ ಅವಸೀದತಿ ॥ 73॥

ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾನುಷಂ ಲೋಕಂ ಮುಕ್ತಿದ್ವಾರಂ ಅಪಾವೃತಮ್ ।

ಗೃಹೇಷು ಖಗವತ್ ಸಕ್ತಃ ತಂ ಆರೂಢಚ್ಯುತಂ ವಿದುಃ ॥ 74॥

ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪಾರಮಹಂಸ್ಯಾಂ

ಸಂಹಿತಾಯಾಮೇಕಾದಶಸ್ಕನ್ಧೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣೋದ್ಧವಸಂವಾದೇ

ಯದ್ವಧೂತೇತಿಹಾಸೇ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha saptamo'dhyāyaḥ |

śrī bhagavān uvāca |

yat āttha māṃ mahābhāga tat cikīrṣitaṃ eva me |

brahmā bhavaḥ lokapālāḥ svarvāsaṃ me abhikāṅkṣiṇaḥ || 1||

mayā niṣpāditaṃ hi atra devakāryaṃ aśeṣataḥ |

yadarthaṃ avatīrṇaḥ ahaṃ aṃśena brahmaṇārthitaḥ || 2||

kulaṃ vai śāpanirdagdhaṃ naṅkṣyati anyonyavigrahāt |

samudraḥ saptame ahnhyetāṃ purīṃ ca plāvayiṣyati || 3||

yaḥ hi eva ayaṃ mayā tyaktaḥ lokaḥ ayaṃ naṣṭamaṅgalaḥ |

bhaviṣyati acirāt sādho kalinā'pi nirākṛtaḥ || 4||

na vastavyaṃ tvayā eva iha mayā tyakte mahītale |

janaḥ adharmaruciḥ bhadraḥ bhaviṣyati kalau yuge || 5||

tvaṃ tu sarvaṃ parityajya snehaṃ svajanabandhuṣu |

mayi āveśya manaḥ samyak samadṛk vicarasva gām || 6||

yat idaṃ manasā vācā cakṣurbhyāṃ śravaṇādibhiḥ |

naśvaraṃ gṛhyamāṇaṃ ca viddhi māyāmanomayam || 7||

puṃsaḥ ayuktasya nānārthaḥ bhramaḥ saḥ guṇadoṣabhāk |

karmākarmavikarma iti guṇadoṣadhiyaḥ bhidā || 8||

tasmāt yuktaindriyagrāmaḥ yuktacittaḥ idaṃ jagat |

ātmani īkṣasva vitataṃ ātmānaṃ mayi adhīśvare || 9||

jñānavijñānasaṃyuktaḥ ātmabhūtaḥ śarīriṇām |

ātmānubhavatuṣṭātmā na antarāyaiḥ vihanyase || 10||

doṣabuddhyā ubhayātītaḥ niṣedhāt na nivartate |

guṇabuddhyā ca vihitaṃ na karoti yathā arbhakaḥ || 11||

sarvabhūtasuhṛt śāntaḥ jñānavijñānaniścayaḥ |

paśyan madātmakaṃ viśvaṃ na vipadyeta vai punaḥ || 12||

śrī śukaḥ uvāca |

iti ādiṣṭaḥ bhagavatā mahābhāgavataḥ nṛpa |

uddhavaḥ praṇipatya āha tattvajijñāsuḥ acyutam || 13||

uddhavaḥ uvāca |

yogeśa yogavinnyāsa yogātma yogasambhava |

niḥśreyasāya me proktaḥ tyāgaḥ sannyāsalakṣaṇaḥ || 14||

tyāgaḥ ayaṃ duṣkaraḥ bhūman kāmānāṃ viṣayātmabhiḥ |

sutarāṃ tvayi sarvātman na abhaktaiḥ iti me matiḥ || 15||

saḥ ahaṃ mama ahaṃ iti mūḍhamatiḥ vigāḍhaḥ

tvat māyayā viracita ātmani sānubandhe |

tat tu añjasā nigaditaṃ bhavatā yathā aham

saṃsādhayāmi bhagavan anuśādhi bhṛtyam || 16||

satyasya te svadṛśaḥ ātmanaḥ ātmanaḥ anyam

vaktāraṃ īśa vibudheṣu api na anucakṣe |

sarve vimohitadhiyaḥ tava māyayā ime

brahmādayaḥ tanubhṛtaḥ bahiḥ arthabhāvaḥ || 17||

tasmāt bhavantaṃ anavadyaṃ anantapāram

sarvajñaṃ īśvaraṃ akuṇṭhavikuṇṭhadhiṣṇi ayam |

nirviṇṇadhīḥ ahaṃ u ha vṛjanābhitaptaḥ

nārāyaṇaṃ narasakhaṃ śaraṇaṃ prapadye || 18||

śrī bhagavān uvāca |

prāyeṇa manujā loke lokatattvavicakṣaṇāḥ |

samuddharanti hi ātmānaṃ ātmanā eva aśubhāśayāt || 19||

ātmanaḥ guruḥ ātmā eva puruṣasya viśeṣataḥ |

yat pratyakṣa anumānābhyāṃ śreyaḥ asau anuvindate || 20||

puruṣatve ca māṃ dhīrāḥ sāṅkhyayogaviśāradāḥ |

āvistarāṃ prapaśyanti sarvaśakti upabṛṃhitam || 21||

ekadvitricatuṣpādaḥ bahupādaḥ tathā apadaḥ |

bahvyaḥ santi puraḥ sṛṣṭāḥ tāsāṃ me pauruṣī priyā || 22||

atra māṃ mārgayantyaddhāḥ yuktāḥ hetubhiḥ īśvaram |

gṛhyamāṇaiḥ guṇaiḥ liṅgaiḥ agrāhyaṃ anumānataḥ || 23||

atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |

avadhūtasya saṃvādaṃ yadoḥ amitatejasaḥ || 24||

(atha avadhūtagītam |)

avadhūtaṃ dvijaṃ kañcit carantaṃ akutobhayam |

kaviṃ nirīkṣya taruṇaṃ yaduḥ papraccha dharmavit || 25||

yaduḥ uvāca |

kutaḥ buddhiḥ iyaṃ brahman akartuḥ suviśāradā |

yāṃ āsādya bhavān lokaṃ vidvān carati bālavat || 26||

prāyaḥ dharmārthakāmeṣu vivitsāyāṃ ca mānavāḥ |

hetunā eva samīhante āyuṣaḥ yaśasaḥ śriyaḥ || 27||

tvaṃ tu kalpaḥ kaviḥ dakṣaḥ subhagaḥ amṛtabhāṣaṇaḥ |

na kartā nehase kiñcit jaḍaunmattapiśācavat || 28||

janeṣu dahyamāneṣu kāmalobhadavāgninā |

na tapyase agninā muktaḥ gaṅgāmbhasthaḥ iva dvipaḥ || 29||

tvaṃ hi naḥ pṛcchatāṃ brahman ātmani ānandakāraṇam |

brūhi sparśavihīnasya bhavataḥ kevala ātmanaḥ || 30||

śrī bhagavān uvāca |

yadunā evaṃ mahābhāgaḥ brahmaṇyena sumedhasā |

pṛṣṭaḥ sabhājitaḥ prāha praśraya avanataṃ dvijaḥ || 31||

brāhmaṇaḥ uvāca |

santi me guravaḥ rājan bahavaḥ buddhyā upāśritāḥ |

yataḥ buddhiṃ upādāya muktaḥ aṭāmi iha tān śruṇu || 32||

pṛthivī vāyuḥ ākāśaṃ āpaḥ agniḥ candramā raviḥ |

kapotaḥ ajagaraḥ sindhuḥ pataṅgaḥ madhukṛd gajaḥ || 33||

madhuhā hariṇaḥ mīnaḥ piṅgalā kuraraḥ arbhakaḥ |

kumārī śarakṛt sarpaḥ ūrṇanābhiḥ supeśakṛt || 34||

ete me guravaḥ rājan caturviṃśatiḥ āśritāḥ |

śikṣā vṛttibhiḥ eteṣāṃ anvaśikṣaṃ iha ātmanaḥ || 35||

yataḥ yat anuśikṣāmi yathā vā nāhuṣātmaja |

tat tathā puruṣavyāghra nibodha kathayāmi te || 36||

bhūtaiḥ ākramāṇaḥ api dhīraḥ daivavaśānugaiḥ |

tat vidvān na calet mārgāt anvaśikṣaṃ kṣiteḥ vratam || 37||

śaśvat parārthasarvehaḥ parārtha ekāntasambhavaḥ |

sādhuḥ śikṣeta bhūbhṛttaḥ nagaśiṣyaḥ parātmatām ||

38||

prāṇavṛttyā eva santuṣyet muniḥ na eva indriyapriyaiḥ |

jñānaṃ yathā na naśyeta na avakīryeta vāṅmanaḥ || 39||

viṣayeṣu āviśan yogī nānādharmeṣu sarvataḥ |

guṇadoṣavyapeta ātmā na viṣajjeta vāyuvat || 40||

pārthiveṣu iha deheṣu praviṣṭaḥ tat guṇāśrayaḥ |

guṇaiḥ na yujyate yogī gandhaiḥ vāyuḥ iva ātmadṛk || 41||

antaḥ hitaḥ ca sthirajaṅgameṣu

brahma ātmabhāvena samanvayena |

vyāptya avacchedaṃ asaṅgaṃ ātmanaḥ

muniḥ nabhaḥ tvaṃ vitatasya bhāvayet || 42||

tejaḥ abannamayaiḥ bhāvaiḥ megha ādyaiḥ vāyunā īritaiḥ |

na spṛśyate nabhaḥ tadvat kālasṛṣṭaiḥ guṇaiḥ pumān ||

43||

svacchaḥ prakṛtitaḥ snigdhaḥ mādhuryaḥ tīrthabhūḥ nṛṇām |

muniḥ punāti apāṃ mitraṃ īkṣa upasparśakīrtanaiḥ || 44||

tejasvī tapasā dīptaḥ durdharṣaudarabhājanaḥ |

sarvabhakṣaḥ api yukta ātmā na ādatte malaṃ agnivat || 45||

kvacit śannaḥ kvacit spaṣṭaḥ upāsyaḥ śreyaḥ icchatām |

bhuṅkte sarvatra dātṝṇāṃ dahan prāk uttara aśubham ||

46||

svamāyayā sṛṣṭaṃ idaṃ sat asat lakṣaṇaṃ vibhuḥ |

praviṣṭaḥ īyate tat tat svarūpaḥ agniḥ iva edhasi || 47||

visargādyāḥ śmaśānāntāḥ bhāvāḥ dehasya na ātmanaḥ |

kalānāṃ iva candrasya kālena avyaktavartmanā || 48||

kālena hi oghavegena bhūtānāṃ prabhava api ayau |

nityau api na dṛśyete ātmanaḥ agneḥ yathā arciṣām || 49||

guṇaiḥ guṇān upādatte yathākālaṃ vimuñcati |

na teṣu yujyate yogī gobhiḥ gāḥ iva gopatiḥ || 50||

budhyate svena bhedena vyaktisthaḥ iva tat gataḥ |

lakṣyate sthūlamatibhiḥ ātmā ca avasthitaḥ arkavat || 51||

na atisnehaḥ prasaṅgaḥ vā kartavyaḥ kva api kenacit |

kurvan vindeta santāpaṃ kapotaḥ iva dīnadhīḥ || 52||

kapotaḥ kaścana araṇye kṛtanīḍaḥ vanaspatau |

kapotyā bhāryayā sārdhaṃ uvāsa katicit samāḥ || 53||

kapotau snehaguṇitahṛdayau gṛhadharmiṇau |

dṛṣṭiṃ dṛṣṭyāṅgaṃ aṅgena buddhiṃ buddhyā babandhatuḥ ||

54||

śayyāsanāṭanasthānavārtākrīḍāśanādikam |

mithunībhūya visrabdhau ceratuḥ vanarājiṣu || 55||

yaṃ yaṃ vāñchati sā rājan tarpayanti anukampitā |

taṃ taṃ samanayat kāmaṃ kṛcchreṇa api ajitaindriyaḥ || 56||

kapotī prathamaṃ garbhaṃ gṛhṇati kālaḥ āgate |

aṇḍāni suṣuve nīḍe svapatyuḥ sannidhau satī || 57||

teṣū kāle vyajāyanta racitāvayavā hareḥ |

śaktibhiḥ durvibhāvyābhiḥ komalāṅgatanūruhāḥ || 58||

prajāḥ pupuṣatuḥ prītau dampatī putravatsalau |

śa‍ṛṇvantau kūjitaṃ tāsāṃ nirvṛtau kalabhāṣitaiḥ || 59||

tāsāṃ patatraiḥ susparśaiḥ kūjitaiḥ mugdhaceṣṭitaiḥ |

pratyudgamaiḥ adīnānāṃ pitarau mudaṃ āpatuḥ || 60||

snehānubaddhahṛdayau anyonyaṃ viṣṇumāyayā |

vimohitau dīnadhiyau śiśūn pupuṣatuḥ prajāḥ || 61||

ekadā jagmatuḥ tāsāṃ annārthaṃ tau kuṭumbinau |

paritaḥ kānane tasmin arthinau ceratuḥ ciram || 62||

dṛṣṭvā tān lubdhakaḥ kaścit yadṛccha ataḥ vanecaraḥ |

jagṛhe jālaṃ ātatya carataḥ svālayāntike || 63||

kapotaḥ ca kapotī ca prajāpoṣe sadā utsukau |

gatau poṣaṇaṃ ādāya svanīḍaṃ upajagmatuḥ || 64||

kapotī svātmajān vīkṣya bālakān jālasaṃvṛtān |

tān abhyadhāvat krośantī krośataḥ bhṛśaduḥkhitā || 65||

sā asakṛt snehaguṇitā dīnacittā ajamāyayā |

svayaṃ ca abadhyata śicā baddhān paśyanti apasmṛtiḥ || 66||

kapotaḥ ca ātmajān baddhān ātmanaḥ api adhikān priyān |

bhāryāṃ ca ātmasamāṃ dīnaḥ vilalāpa atiduḥkhitaḥ || 67||

aho me paśyata apāyaṃ alpapuṇyasya durmateḥ |

atṛptasya akṛtārthasya gṛhaḥ traivargikaḥ hataḥ || 68||

anurūpā anukūlā ca yasya me patidevatā |

śūnye gṛhe māṃ santyajya putraiḥ svaryāti sādhubhiḥ || 69||

saḥ ahaṃ śūnye gṛhe dīnaḥ mṛtadāraḥ mṛtaprajaḥ |

jijīviṣe kimarthaṃ vā vidhuraḥ duḥkhajīvitaḥ || 70||

tān tathā eva āvṛtān śigbhiḥ mṛtyugrastān viceṣṭataḥ |

svayaṃ ca kṛpaṇaḥ śikṣu paśyan api abudhaḥ apatat || 71||

taṃ labdhvā lubdhakaḥ krūraḥ kapotaṃ gṛhamedhinam |

kapotakān kapotīṃ ca siddhārthaḥ prayayau gṛham || 72||

evaṃ kuṭumbī aśānta ātmā dvandva ārāmaḥ patat trivat |

puṣṇan kuṭumbaṃ kṛpaṇaḥ sānubandhaḥ avasīdati || 73||

yaḥ prāpya mānuṣaṃ lokaṃ muktidvāraṃ apāvṛtam |

gṛheṣu khagavat saktaḥ taṃ ārūḍhacyutaṃ viduḥ || 74||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe śrīkṛṣṇoddhavasaṃvāde

yadvadhūtetihāse saptamo'dhyāyaḥ ||